Son dakika

Ekonomi

Gökhan Bacık: Türk dış politikasının maliyeti

AKP dönemini dış politikada artık kabaca ikiye ayırmak mümkün. Birinci bölüm Arap isyanlarına kadar olan dönem.

 AKP dönemini dış politikada artık kabaca ikiye ayırmak mümkün. Birinci bölüm Arap isyanlarına kadar olan dönem.

İkinci dönem ise Arap İsyanları ile başlayan ve halen içinde olduğumuz dönem. Doğrusu, siyasî tarihte çok az ülkeye birbiri ardına iki dönemde bu kadar birbirine zıt dış politika takip etmek “nasip” olmuştur. Birinci döneminde bir model ülke olarak selamlanan Türkiye, uluslararası sistemin adeta yıldızıydı. Bir taraftan hiç girmediği alanlara ekonomik bir ortak olarak girmekte, diğer yandan İran, Suriye gibi ülkeleri uluslararası sisteme taşımaktaydı.

Arap isyanları, Türkiye’yi yönetenlerin “kimyasını bozdu”. Genel olarak bu bozulma ortaya çıkan iki algı ile oluştu: Birincisi, Arap isyanları ile Türk siyasî elitlerinin bir kısmı, küresel güçlerin kendilerini yıkmak için bir dolap çevirdiğine ikna oldu. Bu endişe, AKP elitlerini dış politikada hızla geleneksel İslamcı çizgiye geri püskürttü. İkinci olarak, AKP elitleri Arap İsyanları ile Türkiye merkezli bir Ortadoğu (hatta İslam dünyası) kurgulayabileceklerini hesapladılar.

Geldiğimiz gün itibarı ile büyük sorunların kucağına düşmüş Türk dış politikası, içeride ahlak iddiası ile kendini savunmaktadır. Ahlakî iddia “bazı sıkıntılar başımıza gelmiş bile olsa, bunları ahlaki ilkelerimiz için yaptık” demektir. Ahlakî iddia değerlidir ancak tartışmaya açıktır. Mesela Nusra gibi yapılara (ki Nusra dediğimiz şey bir ölçüde El Kaide’dir) destek vererek Esed rejimini yıkmak uzun vadede ne kadar ahlakîdir, ne kadar faydalıdır çok su götüren bir konudur.

Sözün kısası, 2015 Mayıs ayında Türk dış politikası ciddi zarar görmüş durumdadır. Dahası bu zarar stratejik zararları aşmış, bazı Arap ülkeleri kamuoyunda (Mısır, Tunus, Libya, Yemen, Irak, Suriye, Lübnan) sosyolojik taban bulan bir Türkiye eleştirisi haline gelmektedir. Stratejik sorunlar aşılır ancak toplumlar arası oluşan olumsuz algının düzeltilmesi için görünen o ki epey zaman geçecek.

Maliyet konusu

Türkiye’nin petrol, doğalgaz gibi enerji kaynakları yok. Türkiye öte yandan yüksek teknolojik ürünler de ihraç etmiyor. Büyük ölçüde bir yarı-çevre ülkesi olarak ikinci ve üçüncü segment ürünler ihraç ediyoruz. Böyle bir ülkenin dış politikasının mutlaka bölge ve uluslararası diğer aktörler ile uyum içinde olması gerekiyor. Türk dış politikasının içine girmekte olduğu fiilî izolasyon, bu nedenle ekonomik olarak yüksek maliyetli olacaktır.

Burada önemli bir nokta var: Dış politikanın sonuçları yavaş dönen bir çark gibidir. O yüzden dış politik sorunların ekonomiye etkisi biraz daha uzun zamanda hissedilir. Geçmiş dönemde alınan havalimanı inşaat ihaleleri ilk krizde sona ermez. Ancak sorun olan ülkeler, bir daha böyle ihaleleri size vermeyeceklerdir. O nedenle dengeler değişmez ise Türkiye’nin pek çok ülke ile ticareti daralacaktır. Yahut, günümüzde Suriye ile olan ticaretin artması gibi kalıcı olmayan, ekonomik yapıyı dönüştürmeyen fırsat ticareti (ne lazımsa onu satalım mantığı) mümkün olacaktır.

Türkiye nasıl tedbir alıyor?

Türkiye, görünen o ki dış politikanın ekonomik faturasını, arkasını Körfez Arap sermayesine dayanarak atlatmaya çalışıyor. Bir zamanlar Ortadoğu siyasetinin liderliğini yapan Türkiye ancak bu halde Katar ve Suudi Arabistan gibi ülkelerin liderlik ettiği süreçlerin parçası haline geliyor.

Açıkça yazmak gerekiyor: Arap sermayesinin “dış politik bir karakteri” vardır. Arap sermayesi gittiği ülkelerden bazı tip dış politik tavırlar yapmasını veya yapmamasını ister. Katar ve Suudi sermayesi Türk dış politikasında benzer etkiyi yapmaktadır. Doğrusu kısa vadeli nakit ihtiyacı yüksek bir ekonomisi olan Türkiye’nin, Katar ve Suudi Arabistan’dan da başka bir alternatifi gözükmüyor. Öte yandan, yurt dışından gelen sıcak para konusu Türkiye için bir tabudur. Bu para ne kadardır? Nereden gelmektedir? Neden gelmektedir? Bu soruların cevabını kimse bilmiyor.

Riskler

Dış politika aynı trendde devam ederse şu olası riskler söz konusudur: 1. Pek çok ülke ile ikili ticaret hacminde daralma olacaktır, 2. Pek çok ülke havalimanı inşaatı gibi nitelikli büyük ihalelerden Türkiye’yi dışlayabilir, 3. Küresel sermaye, nitelikli yatırımlar için Türkiye’ye gelmez, 4. Küresel sermaye, para, tahvil piyasalarında oluşan kârın çoğunu almak için ancak Türkiye’de kalır, 5. Eğer Türkiye “aman kriz çıkmasın” diye sıcak nakit çevirme sarmalına girerse, dış politikası Katar gibi bazı ülkelerin etkisine kaçınılmaz olarak girecektir. 6. İçerideki hukuk devleti sorunu ve dış politikada dalgalanma yüzünden Türkiye’nin risk primi çok yüksektir, bu artmaya devam edecektir.

En kötüsü

Türkiye’de aslında gerçekleşen en kötü şey “uzun vadeli küresel güven endeksimizin” zarar görmesi. Türkiye’de politik istikrar tekrar geri gelse bile artık pek çok yabancı ülke ve küresel aktör (içinde bazı Müslüman ülkeler de dahil) bundan sonra “Türkiye’nin ne yapacağı belli olmaz” şeklinde düşünecektir.

Bütün olup bitenlerin ötesinde o nedenle en büyük zararı gözden kaçırıyoruz: Türkiye’nin sorunlarına rağmen belirli bir standardın altına iç ve dış politikada düşmeyeceği kabul edilirdi. Bu kanı yok oldu. Kimse farkında değil ancak Türkiye’nin paha biçilmez kaybı asıl budur.

ZAMAN

Kopyalandı

İlgili Haberler