Son dakika

Gündem

Levent Köker: AK Partinin seçim beyannâmesi: ‘Dağ fare doğurdu’!

Bir süredir merakla beklenen AK Parti seçim beyannâmesi nihâyet açıklandı. Beyannâmenin açıklanmasından önceki

  Bir süredir merakla beklenen AK Parti seçim beyannâmesi nihâyet açıklandı. Beyannâmenin açıklanmasından önceki kamuoyu yansımalarına göre, özellikle “yeni anayasa” ve “başkanlık sistemi” ile ilgili konularda “dağ fare doğurdu” tesbitini yapmak kaçınılmaz olmaktadır.Hatırlanacağı üzere, beyannâmenin “başkanlık sistemi” bölümü için Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Okudum, çok ayrıntılı biçimde ele almış, ben de kendi görüşlerimi aktardım” demişti. Buna karşılık, beyannâme okunduğunda, başkanlık sistemi ile ilgili hiçbir ayrıntıya yer verilmediği görülmektedir. Benzer bir durum, AK Parti'nin yeni anayasa tasavvuru için de söylenebilir.

AK Parti'nin toplam 350 sayfadan oluşan seçim beyannamesinin birinci başlığı “Demokratikleşme ve Yeni Anayasal Sistem”. Toplam 51 sayfalık bu bölümde Temel Hak ve Hürriyetler, Yeni Anayasa, Yönetim Modeli ve Başkanlık Sistemi, Adalet Sisteminde Dönüşüm, Güvenlik, Yönetişim ve Şeffaflık alt başlıkları bulunuyor. Bu başlıklar altında yer verilen açıklamalara baktığımızda, Türkiye'nin yeni anayasa ve yeni bir yönetim sistemi arayışının temel sebeplerine ilişkin neredeyse anlamlı ve somut hiçbir can alıcı hususa yer verilmediğini görüyoruz.

Türkiye'nin yeni anayasa ihtiyâcının birinci kaynağı, etnik, din ve inanç, cinsiyet, cinsiyet yönelimi ve sınıf gibi temellerde hâlen varlığı süren, üniform toplum yaratma hedefine kitlenmiş, çoğulculuğu inkâr, ayrımcılık ve baskı düzeni yatıyor. Bunun en önemli tezâhürü ise “Kürt sorunu” ve bu sorunun iki temel sütunu ise “Kürtçe'nin statüsü” ve “yerel demokratik özerklik”. Beyannâme bu iki konuda neredeyse tamâmen suskun.

Genel ifadelerden ibaret bir beyânname

Yeni anayasa düzeninin temelinin “insan onuru”na dayanacağının söylenmesi olumlu. Ancak unutulmamalı ki bu, 2013 sonlarında resmen dağılan Anayasa Uzlaşma Komisyonu'nda zâten üzerinde tam mutabakat sağlanmış olan bir husustu. AK Parti'nin bu konuyla ilgili olarak, “insan onuru” kavramını nasıl anladığına dâir somut bir açıklama getirmesi gerekirdi. Bundan daha önemli olanı ise, “Kürtçe'nin statüsü” ile ilgili. İnsan onuru ile doğrudan ilişkilendirmemiz gereken bir kavram olarak “anadili”, kişinin kendi varlığının devletin hukuk düzeni tarafından tanınıp tanınmadığı ile ayrılmaz bir bağ içindedir. 1982 Anayasası Türkçe'den başka hiçbir dili “anadili” olarak tanımamakta ve bu durum, Türkçe'den başka anadillerinin varlığını ileri sürmenin “devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü”ne aykırı olduğuna dâir yüksek yargı kararlarıyla da pekiştirilmiş durumdadır. Bu nedenle, AK Parti iktidarları döneminde çıkarılan yasalarla, vatandaşların anadilleri, anadilleri olarak değil de “farklı dil ve lehçeler” adı altında öğretilebilir kılınmıştı. En son 2010 yılındaki Anayasa değişikliğinden sonra çıkarılan yasa ile “farklı dil ve lehçelerde eğitim veren özel okulların açılabilmesi”ne de imkân sağlanmıştı. Beyannâme, haklı olarak bu olumlu icraatı zikretmektedir. Ancak beyannâme, vatandaşın anadilinin anadili olarak değil de “farklı dil ve lehçe” diye adlandırılmasının ayrımcı ve tahkir edici niteliğini fark edebilmekten ve buna yönelik bir değiştirme işâreti vermekten uzaktır. Kaldı ki, “farklı dil ve lehçe” adı altında ve özel okullarla sınırlı tutularak da olsa, Kürtçe eğitim verilmesine yönelik uygulamaya geçilebilmiş de değildir.

Benzer bir biçimde, geçmiş icraatı anlatırken yer verilen Alevî sorunu ile ilgili olarak, yapılan çalıştaylardan dem vurulmakta ve bunların Alevîlik ile ilgili tartışmaları demokratik bir zemine aktardığından söz edilmektedir ama, o kadar. Sık sık Avrupa ve uluslararası insan hakları normlarına atıfta bulunulan Beyannâme'de, örneğin bu konuyla ilgili olarak zorunlu din derslerinin kaldırılmasıyla ilgili AİHM kararlarının neden uygulanmadığına ilişkin bir açıklama olmadığı gibi, bundan sonra uygulanmasının düşünülmediği anlaşılmaktadır. (Beyannâme'nin bu bağlamda “Hz. Muhammed'in Hayatı, Kur'an-ı Kerim ve Temel Dinî Bilgiler derslerini isteğe bağlı seçmeli dersler olarak müfredata dâhil ettik” diye övünmesi ise gerçekten hayret uyandırıcıdır.) Aynı husus, cemevlerine bir türlü Alevî vatandaşların gözüyle bakıp “ibâdet yeri” diyememek (“inanç ve kültür merkezi” terimi kullanılmaktadır) bakımından da vârittir.

Bir yandan “insan onuru”ndan yeni anayasanın temeli olarak bahsedip diğer yandan “insan onuru”nun tam da merkezinde yer alan insanın “anadili” ve “inancı” ile olan ayrılmaz varlığını “devlet'in tanıması”na terk etmek, sâdece bir anadilini ve bir inanç sistemini tanıyıp diğerlerini yok saymaya, en azından ikincilleştirmeye yönelik “milliyetçi” devlet projelerine özgü büyük bir tutarsızlıktır ve Beyannâme de bu tutarsızlıkla malûldür.

Başkanlık sistemi ile ilgili ayrıntı yok

Gelelim “başkanlık sistemi”ne. Burada yapılan açıklamaların çoğu başkanlık sisteminin neden gerekli olduğuna ilişkindir. Ayrıca, nasıl bir başkanlık sistemi istendiğine dâir, 2012 sonunda Anayasa uzlaşma komisyonuna sunulan öneriye atıf yapmanın dışında, hiçbir somut bilgi de yoktur.

Beyannâme'de, “Uzunca bir süredir, savunduğumuz başkanlık sistemini, 2011 yılında kurulan TBMM Anayasa Komisyonu'na partimizin önerisi olarak da sunmuş bulunuyoruz” denmektedir. AK Parti'nin 2002-2007 arasında “başkanlık sistemi” diye bir sistemi savunduğunu ben bilmiyorum. 2007'de Anayasa değişikliği yapılıp Cumhurbaşkanı'nın halk oyuyla seçilmesi benimsenirken de başkanlık sisteminden söz edilmiyor, yeni anayasanın parlamenter sisteme göre hazırlanmasına çalışılıyordu. 2011'de de başkanlık sisteminin sözü yoktu. 2012 Kasım'ında, birden böyle bir öneri sunuldu. Bu doğru ama, dikkat çekici bir husus, 2014 Cumhurbaşkanlığı seçim belgesinde de “başkanlık sistemi”nden söz edilmiyor. Dolayısıyla, AK Parti'nin başkanlık sistemini uzun süredir savunması diye bir şey söz konusu değil. (Tabii kamuoyundan gizli olarak, kendi aralarında böyle bir konuşmaları var idiyse, onu bilemiyoruz!)

Beyannâme, başkanlık sistemi ile ilgili olarak, “demokratik denge ve kontrol mekanizmalarının öngörüldüğü”nü söylemektedir. Bunun nasıl olduğunu “beyannâme” açıklamıyor. 2012 Kasım'ında TBMM'ye sunulan önerinin ise en zayıf yanı bu. Bir defa Başkan ile TBMM seçimlerinin aynı gün yapılması öngörülerek, her iki organın da aynı siyasî eğilime bağlı kişilerce oluşturulması hedefleniyor ki, bu sakıncalı görülen parlâmenter sistemin bir özelliği ve TBMM'nin yürütmeyi denetlemesini zorlaştırıyor. İkincisi, Başkan'ın atama yetkileri, TBMM başta olmak üzere, hiçbir merciin onayına tâbi değil. Bu atama yetkileri arasında yüksek yargı da bulunduğundan, denge ve kontrol mekanizmalarının yargı üzerinden işlemesi de neredeyse imkânsız. Üçüncü olarak, başkan, yasa niteliğinden düzenlemeler yapabiliyor ve TBMM'nin çıkardığı yasaları, sonradan TBMM'nin en az 3/5 çoğunlukla kabul şartına bağlanmış bir biçimde veto edebiliyor.

Son dikkat çekici bir nokta, AK Parti önerisinde başkan, bugün “vesâyetçi” diye şikâyet edilen Cumhurbaşkanı'nı Anayasa nasıl tanımlıyorsa öyle tanımlanmış. Örneğin, “devlet organları arasında uyumlu çalışmayı gözetme” görevi korunmuş. Buna karşılık mer'i Anayasa'da Cumhurbaşkanı'nın yetkilerini “Anayasa'da belirtilen niteliklerine ve şartlara uygun olarak kullanacağı”, “Başkan” için bir sınırlama oluşturabilir endişesiyle midir bilinmez, öneride yer almamış.

Netice olarak AK Parti'nin seçim beyannâmesi, temel haklar, yeni anayasa, başkanlık sistemi başlıklarında, çelişkilerle dolu, herkesin söyleyip herkesin kabûl edebileceği genel ifâdelerden ibâret bir beyannâme. Buna, sâdece Bakanlar Kurulu kararı ile kaldırılması mümkün olan Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı'ndaki “çekinceler” konusunda bugüne kadar hiçbir şey yapmamış bir iktidarın, şimdi bu beyannâmede bu çekinceleri gözden geçirip genişleteceğiz yollu ifâdesinin anlamsızlığını da ekleyebiliriz. Tabii isterseniz, AİHM kararlarına aykırı olarak vatandaşların toplantı ve gösteri hakkını ihlâl eden, “paralel yapı” ile mücadele ediyorum, bu nedenle normal hukuk devletinde olduğu gibi davranamam gerekçeleriyle yargı bağımsızlığını kaldıran, “devrim yapıyoruz, yeni Türkiye inşâ ediyoruz, o yüzden Anayasa'yı, parlâmenter sitemi askıya aldık, bekleme odasına çektik” gibi yaklaşımları sergileyen eylem ve tutumları da buna ekleyebiliriz. AK Parti'nin asıl beyan etmesi gereken husus, sistem ne olursa olsun, onun ilke, kural ve değerlerine bağlı kalıp kalmayacağı. Son dört yılın gelişmeleri açıkça gösteriyor ki, AK Parti asıl burada zorlanıyor.

ZAMAN

Kopyalandı

İlgili Haberler