Son dakika

Gündem

Turgay Oğur: Hayvanlar ve İnsanlar

Nepal’de yaşanan yıkıcı depremin ardından Leman Sam’ın “Hindu tanrıçanız için katlettiğiniz hayvanların ahı çıkıyor”

 Nepal’de yaşanan yıkıcı depremin ardından Leman Sam’ın “Hindu tanrıçanız için katlettiğiniz hayvanların ahı çıkıyor” manasına gelen tweeti geçtiğimiz haftanın tartışma konularından biriydi. 1 Mayıs gösterilerinde yere yatırılan bir işçinin yanına sokulan köpeği ayağıyla uzaklaştıran polis de hayvanlı gündemlerimizden bir diğeriydi. “Her şey dahil hayat” köşemizi bu hafta hayvanlara ayırmak istedim.

Medeniyet ortağımız

Taş devrinden buhar makinesinin icat edilmesine kadar insanlığın yükünü hayvanlar çekmiştir. Medeniyetimiz atların, öküzlerin, fillerin gücü üzerinde yükseldi. Hayvanlar yeri geldi postacı, yeri geldi muhafız oldu. Hayvanlarla birlikte, iç içe bir hayat yaşadık binlerce yıl. Sanayileşmeyle birlikte hayvanlarla iş ortaklığımız büyük ölçüde bitti. Şehirler kalabalıklaştıkça ve teknoloji geliştikçe et, süt, yumurta ve yün üretimi de endüstrileşti. Birlikte yaşadığımız şehirler dar gelmeye başladı. Sanayi Devriminin yaşandığı şehirler hayvanlardan birer birer “temizlendi”. Özellikle sokak hayvanları kediler ve köpekler açısından buna bir “soykırım” demek daha doğru olur.

Londra, Paris, Amsterdam, Berlin’in hayvansızlaştırılması  bizim İttahatçılara da yol gösterir. İstanbul’un en eski sakinleri köpekler, 1910 yılında toplanıp Sivriada’ya bırakılır. Binlerce köpek adada açlıktan ölür. Köpeklerin aylar süren ulumaları İstanbul’dan duyulur. Kayıklarla yaklaşıp yiyecek götürenlerin çabaları yetmez. Birinci Dünya Savaş’ın İstanbul’un bombalanmasını bu “köpeklerin ahı” olarak yorumlayan çok olur. Sivriada “Hayırsız” Ada diye anılmaya başlanır.

Geçmişimizde hayvan hakları

Neyse ki hayvanlarla olan geçmişimiz Sivriada’dan ibaret değil. Osmanlı’da 1800’lü yılların sonuna kadar Padişah ile at aynı iş hukukuna tabiydi. Ne kadar çalışacakları ve bu çalışmanın sonucunda hak edişleri aynı nizamnamede kaleme alınmıştı.  Yük hayvanları mutlaka emekli ediliyordu. Bu hayvanların emekliliklerini refah içinde geçirebilmeleri için vakıflar kurulmuştu. Göç sırasında yaralanan kuşları tedavi eden vakıflar vardı. Hatta bazı batılı gezginlerin, İstanbul gezi notlarında hayvanlara yapılan bu muameleyi alay konusu ettiklerine rastlıyoruz.

“Hayvan sevmeyen, insan sevemez”

Türkiye’de hayvan konusunu “hayvan severlik” üzerinden tartışılmaktadır. Hatta bu iş “hayvan sevmeyen insan sevemez”e kadar götürülür.

Bu büyük bir yanlıştır. Bir insan hayvan sevmek zorunda değildir. Bu bir yaşama hakkı konusudur. Yani mühim olan hayvan sever olmak değil hayvan hakkı savunucusu olmaktadır. Hayatında bir kere bile bir kedinin karnını kaşımamış insan da pekala hayvan hakkı savunuculuğu yapabilir. Zaten konuşabilen tek canlı insan olduğuna göre, dili olmayan her canlının sözcüsü olmak yine insana düşer.

İnsan merkezli hayat

Yeryüzündeki diğer canlıların sorunlarının kaynağı hayatın insan merkezli işleyişidir.

‘Dikkat geyik çıkabilir’ (yani, geyiğe çarpabilir, siz ve arabanız zarar görebilir) tabelaları bu dünyaya ne kadar insan merkezli baktığımıza şahane bir örnektir. Halbuki o yol ormanı, yani geyiklerin doğal yaşam alanını ikiye bölmüştür. Bu durumda geyik sizin yolunuza değil siz geyiğin yoluna çıkmaktasınız. Tabelalarını söküp yerlerine ‘Dikkat Geyiklerin yaşam alanından geçiyorsunuz’ tabelaları asmak gerekir. Bu ince ama önemli bir ayrımdır.

Hayvanat bahçeleri de bu insan merkezli bakış açısının en somut çıktılarıdır. Sırf insanların merakını gidermek için hayvanları bir ömür dar bir kafese kapatmak tam bir küstahlıktır.

Yöntem sorunları

“Panter Emel” ikonuyla popüler olmuş hayvan severlerin ülkemizdeki egemen imajı “hırçınlık”tır. Doğrusu hırçın olmaya yetecek kadar bol malzeme var ancak bu hırçınlığın hayvanlara bir faydası yok. Çünkü hayvanlar her yerde, o yüzden de her bir insanın ilgi ve alakasına ihtiyaç var. Hayanlar yüzünden sürekli azarlanmaya değil hayvanlarla barıştırılmaya ihtiyacı olan bir toplumuz.

Hayvan haklarını savunmaya, insanların 40 bin yıllık beslenme alışkanlıklarını değiştirmelerini istemekle başlamak da bir diğer yöntem sorunudur. Herkesin vejetaryen olmasını beklemeden önce entegre et, süt, yumurta tesislerinde hayvan refahının sağlanması için çalışmak hayvanlar için daha fark yaratıcı olacaktır. Bütün ilaç endüstrisine top yekûn savaş açmak yerine, tüketici gücümüzü kobay hayvanlarının yaşamsal ilaç deneyleri dışında kullanımının yasaklanması için kullanmak daha sonuç alıcı olacaktır.

 Unutmayalım. “Eşref-i mahlukat” olmak, insanın yaratılıştan sahip olduğu üstün özellikleriyle diğer canlıları emrine amade kılmasını değil; tüm canlılar için yer yüzünde adaleti tesis etmesini gerektirir.

MEYDAN

Kopyalandı

İlgili Haberler