Son dakika

Gündem

Türkiye'de gelir eşitsizliğinin boyutu görünenden daha mı yüksek?

Türkiye’de gelir eşitsizliğinin verilerde net ölçülememesi nedeniyle üst gelir grubunu yakalayamadığı belirtilirken, en büyük bozulmanın 2022 yılında yaşandığı dikkat çekti. Hanehalkı anketlerinin yüksek gelir gruplarını eksik ölçmesi nedeniyle eşitsizlikte yüksek boyutun görülemediği belirtiliyor.

Türkiye'de gelir eşitsizliğinin boyutu görünenden daha mı yüksek?

Türkiye’de gelir eşitsizliğinin uzun süredir Avrupa ve ABD’nin üzerinde seyrettiği bilinirken, son yıllarda uygulanan makroekonomik politikaların etkisiyle eşitsizlikte görülen artış dikkat çekici boyutta oldu. Prof. Dr. Hasan Tekgüç’ün “2021-2022 yıllarında Türkiye’de gelir dağılımı görülmemiş düzeyde bozuldu” başlıklı çalışmasına göre, 2022 yılında Türkiye’de gelir dağılımı bozukluğu Brezilya seviyesine ulaştı.

Anketler yüksek gelirleri yakalayamıyor

Gelir eşitsizliğinin ölçümünde temel veri kaynağı olan hanehalkı anketlerinin, yüksek gelir gruplarını yeterince kapsayamadığı belirtilen çalışmada, özetlenen sorunlar arasında seyrek görülen grupların temsil edilememesi, yüksek gelirli hanelerin ankete katılmaması ve gelir beyanındaki eksiklikler yer alıyor.

Çalışmada, TÜİK anketlerinin ücret ve emekli gelirlerini yüzde 85-95 oranında ölçebildiği, ancak faiz ve kâr gibi gelirleri yüzde 9-40 arasında yakalayabildiği ortaya konarken, bu durumun, eşitsizlik ölçümlerinin sistematik olarak düşük çıkmasına yol açtığı ifade ediliyor.

Makro verilerle uyumlu seyir

Gelir ve Yaşam Koşulları Anketi (GYKA) ile makro verilerin karşılaştırıldığı analizde, 2005-2010 döneminde yatay seyir, 2011-2019 arasında kademeli artış, 2021-2022’de hızlı düşüş ve 2023-2024’te yeniden artış gözlemlendi.

Bu değişimde, işgücü gelirlerinin payının azalması ve sermaye gelirlerinin artması belirleyici oldu. Özellikle 2021 ve 2022 yıllarında şirket kârlarının yükseldiği ve bu gelirlerin anketlerde eksik ölçüldüğü belirtildi.

 

Türkiye'de gelir eşitsizliğinin boyutu görünenden daha mı yüksek? - Resim : 1

Eşitsizlik tahminleri yukarı yönlü revize ediliyor

Alternatif yöntemlerle yapılan düzeltmeler, resmi verilerin eşitsizliği olduğundan düşük gösterdiğine işaret ediyor. Çalışmada, düzeltilmiş Gini katsayısının resmi verilere göre 10-12 puan daha yüksek olduğu hesaplandı.

Benzer şekilde, en zengin yüzde 10’luk kesimin gelirden aldığı payın da resmi verilerin üzerinde olduğu belirtildi. Buna göre Türkiye’de gelir eşitsizliğinin ABD’den daha yüksek seviyeye ulaştığı ifade edildi.

Türkiye'de gelir eşitsizliğinin boyutu görünenden daha mı yüksek? - Resim : 2

2021-2023 dönemi öne çıktı

Analizde en dikkat çekici dönem olarak 2021-2023 arası öne çıktı. Bu dönemde sabit gelirli kesimlerin gelirlerinin eridiği, buna karşılık kâr ve rant gelirlerinin arttığı kaydedildi.

2022 yılında en yüksek gelir grubunun ortalama geliri, en düşük yüzde 50’nin gelirinin 15 katına kadar yükseldi. Aynı dönemde orta gelir grubuna göre fark da belirgin şekilde arttı.

Gelir farkı büyüdü

Verilere göre, Türkiye’de en yüksek gelir grubuyla diğer kesimler arasındaki fark oldukça yüksek seviyelere ulaştı. 2005-2020 döneminde en üst yüzde 10’un geliri alt yüzde 50’nin 11-12 katı seviyesindeyken, bu fark 2022’de daha da açıldı.

Türkiye'de gelir eşitsizliğinin boyutu görünenden daha mı yüksek? - Resim : 3

Yüksek enflasyon döneminde özellikle sabit gelirli kesimlerin gelir kaybı yaşadığı vurgulandı.

Daha iyi veri ihtiyacı

Çalışmada, gelir eşitsizliğinin daha doğru ölçülebilmesi için veri kalitesinin artırılması gerektiği ifade edildi. Vergi verilerinin kullanımı ve zengin kesimlere yönelik daha kapsamlı anketlerin önemine dikkat çekildi.

Tekgüç, mevcut verilerde üst gelir grubunun gelir ve tüketiminin eksik ölçülmesinin, ekonomik politikaları da etkileyebileceğini vurguladı.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 2019 yılında gerçekleştirdiği Hanehalkı Finansman ve Tüketim Araştırması’nın (HAFTA) bu açıdan önemli bir örnek olduğu belirtilirken, bu tür çalışmaların düzenli hale getirilmesi gerektiğine vurgu yapıldı.

Kaynak: Haber Merkezi

Kopyalandı

İlgili Haberler