Prof. Dr. Neşe Özgen: Sınır hem ayırır hem temas olanaklarını artırır
Prof. Dr. Neşe Özgen önde gelen bir sosyolog. Özellikle sınır konusunda yaptığı araştırmalar çok önemli. Bu anlamda Türkiye’de bu konunun en önemli uzmanı kabul edilir.
Prof. Dr. Neşe Özgen önde gelen bir sosyolog. Özellikle sınır konusunda yaptığı araştırmalar çok önemli. Bu anlamda Türkiye’de bu konunun en önemli uzmanı kabul edilir. Özgen, Kürt sorunuyla da yakından ilgilenen, bu konuda çalışmalar yapan ve Kürt halkının yanında duran bir akademisyen.
Kendisiyle HALKIN NABZI İnternet sitesi bir röportaj yaptı. Röportajda Halepçe, Rojava ve çözüm süreci konusunda ayrıntılı açıklamalar yaptı.
İŞTE O RÖPORTAJ
Söyleşi teklifimizi kabul ettiğiniz için teşekkür ederim. Bugün (16 Mart) Halepçe katliamının yıldönümü. Bu korkunç katliamı Kürtler’in sınır meselesi ile bağlantılı olarak ele alabilir misiniz?
Sadece Kürtlerin sınır tanımaması veya Kürtlerin uğradığı bir canavarlık olarak değil sınır meselesi olarak değerlendirmek gerekiyor ama sınır olaraka baktığımızda Kürtler’inde diğer etnik grupların da Türkiye sınırları dahilinde aslında hem temas ettikleri zaman içerisinde hemde bu temasın çeşitli pazarlıklarlarla, devletle pazarlıklara dönüştüğü bir yer olduğunu söylemek lazım. Özetle şunu demek lazım, sınır öyle bir yer ve mekandır ki bir yanda insanların günlük hayatlarında kendi hayatlarını onunla birlikte belirledikleri bir nesnedir. Biz diğer insanlarla beraberken, nesnelerle beraber oluruz. O şeylerle olan ilişkimiz, o şeylerin bize gelişleri bizim tutumlarımızı da, davranışlarımızı da belirler, yani sınır bizi belirler, aynı zamanda ama biz de sınırı belirliyoruz, sınır böyle bir imkan verir bize. Bir diğeri, sınır bir yer, bir mekan olarak hem ayırır ama bir yandan temas etme olanaklarını da arttırır. O somutlaşmış nesnenin karşımızdaki duruş hali, bu sadece Güneydoğu sınırımız için değildir, somutlaşmış her duvar için böyledir. Karşımızda duruş hali bizi aşmak ve onu geçebilmek için diğeriyle temas edebilmek için sonsuz fırsata sokar ve teşvik de eder. Şöyle başlayalım dilerseniz, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla birlikte bir sınır politikası geliştirmeye başladı ve bu sınır politikasını ağırlıklı olarak 1950’ere kadar daha az çatışmalı politikalar şeklinde sürdürdü. Yani müzakereci bir sınır politikası sürdürdü. Ama 1950’lerden itibaren işte bu yeşil hatta üye oluşuyla, bu yeşil hattın yarattığı çatışmalı ortamı benimseyip bunu sınıra yansıttı. Şimdi gözalabildiğine uzanan bir boşluğun ne kadarının senin vatanınız ne kadarının karşı vatan olduğunu bir devlet belirlemeye başladığında bu daha önceden olan boşluğun kesilmesi hali daha belli belirsizdir ama yine de bir temas hali vardır. Ne zaman ki somut bir biçimde oraya bir yükselti yapılmaya başlanmış, o coğrafyaya bir engel gelmeye başlar, o zaman bu somutluk o coğrafyayı keser ve insanlardaki uzam duygusunu, mekan duygusunu sınırlayan birşey olur ve aşma gayreti gösterilmeye başlanır. Örneğin ne zaman ki bir duvar dikilmeye başlar, bu duvarlar her zaman sınırın giderek sertleşmesi ve mekanın haritalandırılması başlar.
Bu Türkiye’nin bütün sınırları için geçerli, değil mi?
Bizim sadece Güneydoğu sınırımız değil, bu fronteksle birlikte Avrupa Birliği’nin Yunanistan, Bulgaristan sınırına diktiği sınır, çok yüksek sınır, yeni dönemde 3 yıldır dikili orada ve duvarla desteklenmiş dikenli teller, duvarlar, oradaki insanları çok benzer bir biçimde etkiliyor. Güney’e gelirsek tümü bu yeni dönemin bir politik meselesidir. Yani 1950’lerde insanlar sınırın orada olduğunu biliyorlar ve bunun aşılması daha yerel pazarlıklarla ilerliyor yani işte jandarma komutanıyla ilerliyor, o sınır köylerini etki altında tutan o askeri birlikle ilerliyor. Ne zaman ki vatan bir ticari mekanizma içerisine girer, kapitalizimle birlikte bütünleşmeye başlar o zaman sınırdan geçen mallar para etmeye başlar ancak ondan sonra sınırın pazarlık alanı mecliste belirlenmeye başlıyor. 1950’lerden 1970’lere olan dönemde sınır uluslararası bir pazarlık ağı ve bu pazarlık ağını kontrol eden de genellikle yörenin büyük toprak sahipleri, dinsel olarak önemli motiflerin de arasında bulunduğu bazi önemli insanlar, askeriye ve tabii ki de gümrük. Sosyal kurumların nitelikleri büyüyor ve bunlar Ankara’ya taşınıyor, sınırın kontrolü yerelden çıkıyor ve ulusal bir biçime gelmeye başlıyor. Ne zaman ki 90’lı yılların başında Kürtler bir milli bilinçle bu sınırın aslında olmaması gerektiğini idrak ediyorlar, 99’a kadar olan dönemde sınır en kanlı halini almaya başlıyor.
Yani 1927’de Musul anlaşmasıyla Kürtler’in bir parçasının Irak’ta kalmasını devletler belirliyor, uluslararası anlaşmalar belirliyor. Taviz nerede beliriyor?
İkili pazarlıklar yapılıyor, tavizler veriliyor, tüm bunlar yerel mikro ölçeklerde insanları çok etkiliyor, ne tarafın vatandaşı olacağını çok etkiliyor ama şöyle birşey de var, 2008’in yazında ben bir araştırma şirketiyle birlikte Duhok, Hewler ve Süleymaniye’de, 478 kişiyi kapsayan bir ölçek uyguladım. İyi bir ölçek, iyi bir çalışmaydı. Kürtler’in vatanı neresidir hakkında iyi bir çalışmaydı. Bundan daha önce hiç konuştuk mu bilmiyorum.
Hayır
İyi bir çalışmaydı çünkü bu 478 kişi kadın ve erkek olarak uygun örnek dağınımıyla kentli, kentsoylu, oldukça iyi, profesyonel meslek sahibi, iyi eğitimli, beyaz yakalı işlerde çalışan gruptu. Bu 478 kişinin temsil ettiği grup Irak Kürdistanı’nın çekici burjuva lokomotifiydi. Yani bundan sonra toplumun nereye gideceği konusunda oldukça büyük söz sahibi olan kişilerdi. Çok ilginç sonuçlar çıktı.
Ne gibi sonuçlar?
Çok güvenilir sonuçlar verdi. Örneğin uyguladığımız ölçek uzaklık, yakınlık ölçeği idi. Siyaseten, kültürel olarak, dinsel olarak, tarih olarak, komşu olarak bir kaç açıdan hangi Kürtler’i, Irak Kürtleri kendisine yakın hissediyor. Böyle bir ölçeklendirme geliştirdik mesela Irak Kürdistanı’ndaki Kürtler siyaset ve kültürel olarak İran Kürtleri’ni kendilerine daha yakın hissediyorlardı Türkiye Kürtler’inden veya Suriye Kürtleri’nden.
Neden? Sizce daha fazla diyalog kuramamalarından mı?
Bilemiyorum, yani bunun nedenselliği üzerinden birşey söyleyebilecek durumda değilim, bu basit bir sayma, bir tarifleme çalışmasıydı. Daha sonra geliştirilmesi gerekiyordu ama o andaki gösterge hepimiz için son derece çarpıcıydı, çünkü Türkiye Kürdistanı’ndan gelenlere güvenmiyorlardı. Yani bizim 5’li yakınlık, uzaklık ölçeğimiz vardı. Türkiye Kürdistanı’ndan gelen bir Kürdü damat olarak kabul etmiyorlardı, gelin olarak kabul ediyorlardı ama damat olarak kabul etmeyeceklerini söylüyorlardı.
Sebepleri sordunuz mu peki?
Hayır sormadık, çünkü sebeplere dair çalışma daha geniş ve daha farklı bir nitelikte bir çalışma gerektiriyordu, bu tanımsal bir çalışmaydı. Kürtler’in anavatanı neresidir diye sorduğumuzda ise “burası” dediler.
Burası derken Mezopotamya’yı mı tarif ettiler yoksa?
Hayır, Irak Kürdistanı’nı işaret gösterdiler yani şehirde değil Irak Kürdistanı’nı tarif ediyorlar.
Neden öyle düşünüyorlar? Bunu gözlemlediniz mi?
Neden olduğunu sormadım, bizimki sadece tanımsal bir çalışmaydı, ne hissediyorlar ve ne düşünüyorlardı diye nedensel bir çalışma değildi. Ama nedensel bir çalışma yapılmalı ve zaten onu da 2013’te giderek yapmaya çalıştım, ona da geliriz. Şimdi 2008’deki bu çalışma çok endişeyle karşılandı bir çok arkadaşlar tarafından, çünkü bu 4 parçalılık meselesi yeniden gündeme getirilmeye başlanmıştı ve Kürtler’in 4 parçada sınırsız bir biçimde yaşayabilmesi için de yeni bir yol haritası çiziliyordu. Bu yol haritalarının çizilmeden çok daha önce insanların kendilerini vatandaş olarak nerede tutmayı istediklerini bir düşünmek, sormak ve buna uygun programlar çizmek gerekli, yani gerçekten hani 4 ülkede yaşayan Kürtler’in o ülkenin vatandaşlık biçimlerinden tarihinden ve coğrafyasından hiç etkilenmediğini süre başlangıçta her neyse onunmuş gibi kaldıklarını düşünmek çok büyük bir hata olur. Biz biliyoruz ki sınır aslında bir yandan devletin çizdiği sınırlardır bir yandan da ülkenin içerisinde o ülke vatandaşlarını şöyle ya da böyle biçimlendirirler. Yani sınır ortadan kalktığında her iki ülkede şimdiye kadar yaşamış olan, dört ülkede yaşamış olan Kürtler’in birbirinden ne kadar farklı olabilceğini, ne kadar kültürel birikimlerinin olabilceğini, ne kadar farklı vatandaşlık algılarının olabilceğini görüyoruz. Örneğin Halfeti civarında yaptığımız çalışmalarda Kobanê’den gelen ve yerleştirilmiş olan Kürt ailelerle karşılaştık, onların yaşama biçimleri, hayata bakışları, kendilerini biçimlendirmeleri elbette ki kendi geleneklerinin, kendi yaşam birikimlerinin izlerini büyük oranda taşıyordu. Dolayısıyla bir sınırın oraya paylatif olarak ya da geçici olarak kurulduğunu söylemek o sınırın hiç olmadığını söylemek anlamına geliyor, o sınır ordadır ve dört ülkedeki Kürtleri de çok başka biçimde biçimlendirmiştir. Aksini söylemek bir milli tarih anlayışı yaratmak olur ki bu Türklerin kendisine yaratmış olduğu milli tarih anlayışından da farksız olur. Yani bu farklılıkları başta bir kabul edip başlamak gerekiyor, bu dört parçada bütün Kürtler’in ortak kültürü ve ortak bilinçleri olduğu meselesine biraz daha altı dolu bir biçimde yaklaşmak gerekiyor. Mesela biz şeyi sorduk 2008’de, Kürtler’in sorununu kim çözer diye sorduk, 2008’de buna verilen en ilginç cevap Obama çözer dediler, Kürtler’in sorununu. İkinci cevap ise, Barzani çözer dediler. Irak Kürdistanı’ndaki Kürtlerin yüzünü beyaz yakalı, profesyonel meslek sahibi, burjuva ve kent soylu Kürtlerin ülkenin gelişmesinde rol oynayacak olan Kürtlerin yüzlerini daha çok uluslararası alana ve kendi ülkelerindeki başkanlık sistemine döndüklerini işaret ediyor yani milli bir duyguyu işaret ediyor. Abdullah Öcalan cevabı mesela dördüncü sıradaydı.
Acaba oradaki politikalardan etkilenmiş olamazlar mı?
Tabii ki de öyle, ben de tam bunu söylemek istiyorum. Yani bir insanın bir etnik azınlık olarak da olsa bir ülkedeki varlığı o ülkenin çoğunluğunun varlığından büyük oranda etkilenir ve onu da etkiler. Yani hiç bir ülke pure bir etnisiteden oluşmaz zaten biz buna karşı söylemiyor muyuz, söyleyeceğimizi kör etnisiteden oluşmaz ama içindeki bütün etnik gruplar, ana etnik gruplar, ana etnik grup da dahil olmakla birlikte buradan etkilenir ve onu da etkiler, yani basit bir şekilde insanların saf kaldıklarını, 13. yüzyılda ki gibi yaşadıklarını söylemek mümkün mü, hayır, öyle birşey yok daha dikkatli olmak lazım bu konuda konuşurken, bunu gördük. Bunun mesela izleri Halepçe katliamından kaçarak Türkiye sınırları içine girmiş olanlara Türkiye Kürdistanı’ndaki insanların yaptıkları yardımlarda da belli yani orada da gerçek anlamda Kürtlük bilinci, milli bilinci olanlar harekete geçebildiler, çok kötü şartlar vardı farkındaysanız, yani Halepçe’den kaçarak gelinme döneminde Türkiye’deki göçmenlik şartları şimdikinden çok daha kötüydü.
Biliyorum onun canlı şahidiydik biz Diyarbakırda’da geldiklerini görüyorduk
Evet korkunç şartlardı ve hani Türkiye Kürdistanı’ndaki Kürtler’in aklına mesela devleti mültecilik konusunda zorlamak dahi gelmiyordu
Bir şey söyleyeceğim, Güney’den gelen mülteciler, Halepçe katliamından kurtulup da gelenlere Afganistanlılar için Özal döneminde yapılan konutlardan bir kısmını onlara tahsis ettiler, o da Diyarbakır’ı yaklaşık 5000 metre falan dışarısında, fakat belediyeler o zaman da resmi imkanlara sahip değildi, onlara da bir yardım edemiyordu. Halk kendi arasında kendi evlerine misafir ediyordu, evinde pişirdiklerini onlarla paylaşıyordu, biz o acıları da gördük. Türkiye’nin zaten bir mülteci olayı yoktur. Yine geçenlerde Boğaziçi Üniversitesi’nde bir paneldeydik, Türkiye’deki mülteci sayısı şu ana kadar yanılmıyorsam 198 bin kişiydi, 2 milyon Suriyeli de mülteci statüsüne girmiyor, misafir statüsünde bulunuyor.
Şimdi şöyle demek lazım, geçmişte olan yani bu belediyelerin düzen partisinin elinde olması, iktidarın zaten bir mülteci politikasının olmaması meselesi şimdi mesela Urfa’da da olan budur. Ama şu anda Kürtler’in milli bilinçle Güney’de olan bitene karşı gösterdikleri duyarlılık ile o zamanki duyarlılık birbirinden farklı yani ben şunu söylemeye çalışıyorum. Birincisi, sınırlar içlerindeki insanları tıpkı ana etnik grubu belirledikleri gibi belirlerler doğru ama bu aynı zamanda bir pazarlık. İkincisi, sınır meselesi Kürtlük milli bilincinin gelişmesiyle birlikte tekrar tekrar gündeme getirilip kaldırılması gerektiğine dair politikalar yapılmasına rağmen bunların altı da çok dolu değil, bunların üzerine konuşmak lazım, çünkü dört parça birbirinden çok farklı biçimlenmiş durumda hâlâ Kürdistan’da olduğu gibi İran’da olduğu gibi ve Suriye’de olduğu gibi Türkiye’de olduğu gibi. Üçüncüsü, Kürtlük bilincide son derece yeni birşey bir yandan, yeni modern bilim sistemleriyle ilgilidir, kendisine yazdığı tarih geçirdiği coğrafyalandırma süreçleri kendi kültürünü yeniden yapılandırma biçimleride modernist birşeydir. Dolayısıyla yani zaten baştan beri sınırların hükmü yoktu demek çok da doğru birşey değil, sınırlar orada var ve insanları büyük oranda biçimlediler, Kürtleri de büyük oranda biçimlediler ve her ülkenin Kürdü’nüde farklı farklı biçimlendirdiler.
Geldiğimiz aşamada yani bugünü konuşursak, Kürtler için bugün artık o sınırlar geçersizleşti mi?
Şöyle belki konuşmak lazım, şimdi her sınır için farklı konuşmak lazım, mesela Van sınırı için başka birşey konuşabiliriz . Doğu Beyazıt sınırı için, Iğdır sınırı için başka birşey konuşmalıyız. Kars sınırı için başka birşey konuşabiliriz.
Rojava sınırı için konuşursak?
Rojava sınırını baz alalım Rojava diye bahsettiğimiz yer Cizîre kantonu, Afrin kantonu ve Kobanê kantonu üzerine konuşacağız. Şimdi bu bildiğiniz üzere parçalı kanton sistemleri ve sınırın bütününü de işgal etmiyor. Yeni komşumuz aslında kısmen rejim güçleri kısmen rejim dışı güçler kısmen de devrimci güçler, yani Türkiye’nin Suriye sınırında Antakya tarafında bildiğiniz üzere Akçakale’den yani Yayla Dağı olan tarafta şu anda, Türkiyenin komşusu Nusra ve DAİŞ ama Kobanê’de savaşan güç Kürt özgürlük hareketi ve milis güçleri, Afrin’de savaşan güç Afrin’in kendi milisi, Irak’ta olan güç değil mi yani Irak, Suriye sınırı arasında birleşen sınırda olan Cizîre kampında olan güç ise şu anda hem milis güç hem de Kürt Özgürlük Hareketi’nin güçleri.
Şengali de alırsak Şengal’de de milis güçleri var.
Her güç kantonunda çok farklı etnik potansiyele sahip olduğunu görüyoruz, yani Afrin mesela Kürtler’in çoğunlukta olmadığı bir kanton, keza Cizîre kantonu da aynı şekilde onun için Kontrat Anayasası’na gidiliyor ama Kobanê kantonu kent merkezi, kasaba merkezi, büyük oranda Kürt etkisinde, köylerde büyük oranda Arap Kürt karışık etnisiteden oluşuyor. Bunlar çok farklılık yaratan şeyler birbiriyle, çünkü sınırın Türkiye tarafı da aynı şekilde farklıdır yani sınırın Türkiye tarafındaki Türkiye Kürdistanı’nda pure bir etnisite yok. Orada da Süryaniler var, Ezidîler var, Araplar var, Mehemiler var, Araplar’ın farklı grupları var, Türkmen köyleri var, Ermeni var çok az da olsa. Dolayısıyla bu kadar pure bir biçimde bir etnik grubun karşı karşıya duruşu değil. Bunu çok dikkatle konuşmalıyız yani hertarafı kaskatı bir biçimde Kürt adderek, aradaki sınırın zaten hükümsüz olduğunu söyleyerek ancak kendimizi kandırabiliriz. Bu politikanın altını biz daha düzgün kontrat anayasalarıyla, dayanışmacı anayasalarıyla, kontrat ekonomileriyle doldurmak zorundayız ki gerçek anlamda insanların şimdiye kadar ezildikleri biçimi aşabilmemiz mümkün olabilsin, şimdiye kadarki milli söylemleri aşabilmemiz mümkün olabilsin, şimdiye kadarki bu kapitalist ezici, sömürcü söylemleri aşabilmemiz mümkün olabilsin. Yani basit bir biçimde slogan atarak bu iş olmuyor. Her iki tarafta bu karşı karşıya duruşu, sınırın bizi karşı karşıya getirdiği bu hali daha dikkatle yorumlamak zorundayız. Lütfen yani bunun altını bir dolduralım yani çok basit bir slogan gibi geliyor “iki taraf da Kürt. Dolayısıyla sınırın bir hükmü yok”, kesinlikle yok öyle birşey. Sınır nerede patladı? Sınır Kobanê’de patladı değil mi, yani Suruç’un hemen altında patladı.
Evet.
Eylül’ün başında ilk Kobanê saldırıları başladığında TSK önce sınırı göstermelik olarak kururmuş gibi gözüktü fakat hemen arkasından sınırı Miştenur ve Etmanek köylerinin gerisine çekti. Sınırı genişletti aslında, tampon bölgeyi genişletti ve uluslararası politikalarında tampon bölgeyi meşrulaştırmak yani orayı bütünüyle katliamları yapabileceği bir alan olarak kurmak üzere ayarladı. Bu aynı zamanda orayı çok da kontrol edemediği anlamına geliyor. Ora DAİŞ’le birlikte uluslararası casusların, her türlü katliamın kol gezdiği bir yer haline geldi. Zaman zaman insanları köylerden sınıra doğru itti, zaman zaman içeri giren DAİŞ çetelerini kabul etti, zaman zaman bölgeyi bir pazarlık alanı olarak kullandı, sonra Ekim başıda nerede ise tamamiyle sınırı Suruç ilçesinin dibine çekti, yani Suruç’a giren çıkan kontrol edilmeye başlandı. Bu sınıra giriş kontrolü gibi birşeydi yani Suruç’a girerken kontrol edilerek giriyorsunuz ve Suruç’tan sonrası tamamen belirsiz bir alan haline gelmeye başladı. Bütün informalitenin, illegalitenin cirit attığı suç ortamı olmaya başladı. Sonra ne zaman ki YPG, YPJ karşıya kendi bayrağını dikti, Türkiye Cumhuriyeti de tekrar ilerletti ve karşısına kendi bayrağını dikme ihtiyacı hissetti. Yani sınır oynadı yerinden gitti, geldi, genişledi, kalınlaştı, daraldı, içine aldığı insan tipi farklılaştı, o aradaki mevcut güçlerin birbirleriyle pazarlıkları değişti yani orada sınır kalınlaştı, kunt bir şey haline geldi ve geçirgenliği tamamen Türkiye Cumhuriyeti’nin ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kontratta bulunduğu çetelerin kontrolüne geçti. Yani sınır olduğu yerde durmadı aslında, çünkü bu en tehlikelisidir, o çete sistemi hâlâ duruyor, hâlâ isterse sınır tekrardan yerine konmuş olsun. Suruç’a olan kısımdaki bu çete kontrolleri duruyor. Yayladağ tarafında, Akçakale tarafındaki çete kontrolleri duruyor karşıyla birlik halinde.
Hatta bazen sınır içine de girdiler mesela. Sınırların arasında fotoğraflandılar.
İşte dedim ya o alan zaten sınır eski yerinde değildi geriye çekilmişti ama sınır duvar duruyor orada, o büyük duvar.
Bir dönemde orada sınır ihlali değil demeyelim de, sınır orada da yıkıldı, bir yerde Qamışlo’ya birçok insan akın ettiler
Eski Belediye Eşbaşkanı Ayşe’nin de hani ölümüne yaptırmamak için direndiği duvar aslında bir giriş kapısı niteliği taşıyor. Eğer hemen duvarın kenarından geçmeye kalkarsanız rahatlıkla geçersiniz, yani köylerden araziden Qamışlo’ya geçiliyor ama duvardan geçmeye kalkarsanız orada iki büyük kurumsal yapının karşı karşıya durduğunu görürsün. Şu anlamda bir olumluluğu var, her olumsuz şeyin bir olumluluğu vardır ya şöyle bir olumluluğu var. Türkiye Cumhuriyeti karşıdaki kurumu, yapıyı resmen kabul etmiş demektir, bu resmen düşman kabul etmiş demektir, bu ayrı birşey ama resmen kabul etmiş demektir. Yani artık komşusu Cizîre kantonudur. Bunu resmen kabul etmiş demektir o duvarı dikerken. İsterse geçirsin, isterse geçirmesin, isterse çatışmalı sınır politikası izlesin, isterse barışık sınır politikası, isterse müzakereci politika izlesin karşıdaki yapıyı kabul etmiş demektir.
Yani bu Kürtler açısında olumlu bir kazanım değil mi?
Evet bu çok olumlu bir kazanımdır. Hani başta demiştik ya duvarın pazarlığı iki ulus arasındaki pazarlık, iki devlet arasındaki pazarlıktır oraya o duvarı diktiği an karşıdaki devleti kabul etmiş olursunuz. Türkiye Cumhuriyeti tabii ki de bunun farkındadır. Öte yandan Kobanê sınırındaki, kanton sınırındaki çatışmalı alan sınırındaki sınırın böyle oynaması ve bunun sürekli illegalite, bir informaliteye devredilmesi son derece tehlikeli. Yani sınır kalkmıyor, sınır belirsizleşiyor, sınırı kontrol eden güçler belirsizleşiyor, şu anda Suruç civarından neredeyse Kobanê içine ve Cizîre arasındaki bölgenin de yoğun bir biçimde uluslararası ajanların her türlü çatışmayı çıkarmaya kendini muktedir hisseden, bütün provakatörlerin kol gezdiği bir alan olarak görüyorum. Aynı zamanda gerçek anlamda sınırın kontrolü sağlanmazsa ya da gerçek anlamda sınır kaldırılmazsa, yani iki tarafın Kürtleri arasındaki sınırı gerçekten kaldırmazlarsa, hem Türkiye Kürdistan’ında hem karşıda alabildiğine bir illegalitenin sürdürüleceğindende çok endişeliyim.
Peki, ne yapmak lazım?
Henüz kanıtlanmamış olmakla birlikte hem Türkiye’deki bölgelerde, Reyhanlı’da bunun örneğini gördük, ne yaptıklarını, hem Türkiye’deki Kürdistan bölgelerinde hem karşıda DAİŞ’in zaman zaman rejim güçlerinin kontrolüne geçen bölgelerdi, hem de Irak tarafında aldığım duyumlar, örneğin henüz uluslararası ilaç kodeksleri içerisinde yeterliği kanıtlanmamış mesela bazı ilaçların denendiği yönünde.
Oradaki halkı kobay olarak mı kullanıyorlar?
Evet. Bütün savaş zamanlarında bu görülür, arkeolojik hırsızlık görülür, mirasın yokedilmesi görülür, kadın üzerinden soyun kirletilmesi görülür
Evet.
Organ kaçakçılığı, rehine pazarlığı, cesetlerin satılması, karşılıklı veya takasa girilmesi gibi, insan aklının ve ahlakının şu ana kadar biriktirdiği o evrensel mevcut onuru yıkabilecek olan herşeye bir hücum başlar zaten. İlaç şirketleri de girerler hemen ve ilaç denetirler, bunun yapıldığını duyuyorum ben mesela, buna dair bir çalışma yapılmalı.
Sınırın bu tarafında mı yoksa öteki tarafındamı?
Her iki tarafta da
Onlar için farketmiyor zaten, iki tarafta da Kürtler var zaten değil mi?
Hayır her iki tarafta Kürtler ve farklı etnik gruplar var ve o farklı etnik gruplara her iki tarafta da farklı farklı davranılıyor, mesela şu anda kaçırılmış olan 90 kadar Süryani var değil mi? Onlara dahi hiçbir şey yapılmıyor, her iki grupta da farklı farklı etnik gruplar, farklı farklı dinsel gruplar var. Yani oraya tekrar blok olarak sınırın iki tarafını Kürdi bir saflık içerisinde düşünmemek gerekiyor. Kürdistani bir düşünce olacaksak eğer Kürdistani bir düşünce için olacaksa o zaman şunu söylememiz gerekiyor. Sınırın iki yakasında farklı farklı etnisiteler olsa da bizim Kürdistanilikten anladığımız özerkliktir, demokrasinin özerkliğidir, ekolojik sistemdir değil mi? Toplumsal cinsiyet özgürlükçücük bunu söylememiz gerekiyor. İki tarafta da blok halinde Kürtler var, araya bir tane sınır çekilmiş diye bir slogan atmanın çok anlamı olduğunu düşünmüyorum, böyle bir gerçeklik dde yok zaten, o zaman Arapları görmemezlikten geliyorsunuz, Türkmenleri, Süryanileri, Ermenileri, Yahudileri, Rumları görmemezlikten geliyorsunuz.
Rojava’da bugün Arapları ötekileştirmiş olarak görüyorlar mu, yani Süryanileri? Kürtler diğer halklara nasıl bakıyorlar?
Hayır bütün bunlara dikkat edildiği için zaten Kanton Cizîrede mesela kontrat anayasası devreye giriyor değil mi? Arap familyaların en önemlilerinden bir tane temsilci eşbaşkan olarak seçiliyor. Gene aynı şekilde Afrinde bir kontrat demokrasisi devreye giriyor ama Türkiye Kürdistanı’ndaki anlamsız ısrarı biraz bırakmamız gerekiyor yani arada sınır olsa da olmasa da insanlar birbirlerini biliyor tanıyor ve birbirlerine karşı iyi bir duygu içerisindelerse bu şu anlama gelmez her iki tarafta blok Kürttür böyle birşey olamaz. Her iki tarafta blok Kürt olmadığı için zaten bu kantonlar özgürlükçü, eşitlikçi demokrasiden yana bir rejim yürütüyorlar. Bizimde bu söylemi bir bırakmamız lazım iki tarafta etnisite pure değil ve sınırda şimdiye kadar dört devletteki Kürtleri büyük oranda da biçimledi, belirledi. Şimdi bununla beraber hareket etmek zorundayız biz bu duyguyla bu düşünceyle, o yüzden Kanton Cizîre’de, Kanton Kobanê’de , Afrin’de kontrat anayasaları, dayanışmacı ekonomi anayasaları devreye giriyor. Bu millici işlere ben biraz ihtiyatla yaklaşıyorum ben, bu sloganların biraz altını gerçekle doldurmamız lazım. En iyi örnekleri tekrar dediğim gibi Kanton Cizîredir. Kobanede insanlar başlangıçta alan savunması vatan savunması diye yola çıktıklarında büyük bir hızla özgürleştiler ve o alan savunması vatan savunması meselesi bütün dünyadaki en gerici, en kapitalistik, en tüccar, en saldırgan gruplara karşı bir yaşam savunması haline dönüştü şimdi bu yaşam savunması kadınların mücadelesi ve ilerletmesiyle birlikte inanılmaz eşitlikçi özgürlükçü başka bir hayatı kurabilen ve isteyebilen bir başka hayatın örülmesine doğru gidiyor. Bu safhaları dikkatle gözlemeliyiz biz. Şunu tekrar söyleyelim o zaman: Kürtler basit bir biçimde her iki tarafta da pure, saf, başlangıçta nasılsa olduğu gibi kalmış bir Kürtlük mevzuun olmadığının çok iyi farkında. Ve bunun en iyi gösterisini, bunun en iyi biçimini, en iyi kanıtını Cizîre Kantonu’nda, Kobanê’de ve Afrîn Kantonu’nda kontrat anayasaları yaparak tartışmalı meseleleri kontratlarla çözen bir meclis kurarak gösterdiler. Yani sınırın her iki tarafındaki farklı etnik grupların da haklarını savunan, Kürdi değil ama Kürdistani bir politikayı oraya yerleştiren bir kanton sistemi benimsediler. Basit biçimde her iki tarafta da blok olarak “tek etnisite Kürtler’dir, araya basit bir biçimde sınır gerilmiştir ve bu sınır ortadan kalktığında her şey ortadan kalkacaktır” gibi bir slogancı bir tavırla da gitmemek lazım. Mesela şu iyi bir örnek bizim için: Başlangıçtaki milisin kalkışması, vatan savunması üzerineyken, daha sonra bu bir direnişe dönüştü. Bu direniş başlangıçta gene dünyadaki en ırkçı, en saldırgan, en tüccar, en kapitalistik, en parçalayıcı, insanoğluna en fazla saldıran, bütün bu yapıların en kristalize olmuş biçimine karşı bir savunu halindeydi. Ne zaman ki kadın savunması devreye girdi bu yeni bir hayat için, şimdiye kadar olanı, insan onurunu mahvedeni geri itmek için, yerine yeni bir düzen kurmak için saldırı anlamına dönüştü. Yani başlangıçtaki savunma sonra direnişe, şu anda da yeni bir hayatın inşasına dönüştü. Bu üçlü evreyi biz çok dikkatle gözlemeliyiz. Bunun ne anlama geldiğini görmeliyiz. Yani zaman zaman hani savaş muhabirliği dışında yapıları gözlemek için Kobanê’ye giden araştırmacılar küçük küçük de olsa ipuçları veriyorlar. Diyorlar ki örneğin, David Graber mesela, Ekim başında oradaydı 10 gün, ünlü bir anarşist antropologtur. “Burada” diyor, “onurlu yaşam biçimini yeniden kurmak için uğraşan bir grup var ve bunu demokratik modernite ile yapıyor üstelik de, özerklik ama demokrasinin özerkliği üzerinden yürütüyor” diyor, “Burada asker kendi komutanına kendisi karar veriyor.”
Evet.
Şimdi bu yeni bir durum. Yeni bir yaşam halidir. En, hani, askeri, en militer savaşın içerisinde en ihtiyaç duyulan ve en yüksek statüsü olan grubun dahi kendi içinde böyle bir yapıyı göstermesini biz mesela en son Sovyet deneyiminde gördük, o da 1917 savaşında. Yani ilk Kızıl Ordu deneyimlerinde.
Orada erkekler de yorgundu savaştan.
Evet, evet. Yani kadınların da, 1917 kadınların da yoğun biçimde işin içine girdiği bir savaştır ama yani askerin kendi komutanına karar vermesini biz en son orada gördük. Tabii Zapatistalar’da da gördük.
Peki, geldiğimiz bu aşamada biraz daha Kürdistani düşünürsek Kürtler açısında bu Newroz Bayramı çok anlamlıdır, çok anlam yüklenmiş bir bayramdır. Newroz sizce Kürtler için ne anlama geliyor? Yani son senelerde ne gibi bir anlam eklendi? Bugünkü Kürdistani yapı için yani?
Şimdi geçmişteki Newroz tabii bir direniş ve direnişi sürdürme anlamını taşıyordu ve yavaşça siyasileşti. Yani bir ulusal bayram, bir kültürün geliştirdiği bir kutlamadan siyasi bir direnişe doğru gitti. 2013’te de siyasi niteliği bütünüyle oturdu diye düşünüyorum. Ancak tabii Newroz’un bir yandan kültürel niteliği de var. Yani hem bir panayır olarak insanları bir araya topluyor hem toplu halde bulunmanın coşkusunu yaşatıyor hem de aslında Newroz geleneği çok büyük bir coğrafyanın baharın gelişini kutlamasıdır. Baharla bu Kürdistanilik arasında bağlantı kurabiliriz belki. Yani yeninin gelişi, tazelenme, geleni kutlama bayramı aslında Newroz benim için. Ama insanlara bakıyorum ben, hepsi farklı farklı anlamlar yükleyerek Newroz’da kendilerini buluşturabiliyorlar. Yani hem panayır olarak kutlayanlar orada olabiliyorlar, ama aynı zamanda siyasi anlamını idrak edenler de bulunuyorlar, bir buluşma yeri olarak, bir piknik olarak değerlendirenler de bulunuyorlar. Şimdi Newroz’un aldığı anlam geçmişte aldığı anlamlardan farklı diye düşünüyorum. Yeni bir hayat karşılanıyor. Bakalım bu Newroz’da, 2015 Newrozu’nda ne olacak? 2013 Newrozu’na benzeyecek mi bu? Nasıl bir yön alacak? Bir yandan da aslında her yıl baharın gelişi tekrar selamlanırken, yeninin gelişi selamlanırken, yeni politikanın gelişi de selamlanıyor. Dinamik bir politika izliyor Kürt Hareketi. Bu açıdan kutlamak lazım. Oynak değil, dinamik ve ilkeli bir politika izliyor. Ve bu dinamizmini…
Ve eşitlikçi.
Eşitlikçi, ilkeli bir politika izliyor. Ve bu dinamizmini her yıl Newroz’da politikayı yeniden onaylayıp ilkelerini tekrar tekrar anlatıp bunu tekrar tekrar bir yol haritası olarak koyarak da gösteriyor. Önemli bir şey diye düşünüyorum 2015 Newrozu’nu. Ne yapacağımıza bakacağız.
Çözüm sürecine bir katkısı olacak mı? Sayın Öcalan’ın açıklaması?
Örneğin 2013’teki açıklamasıyla Kürt siyasetinin yönünü değitirdi. Birlikte yaşamı vurguladı.
Fikrini önerdi. 2014 Newrozu’nun da ben çok önemli olduğunu düşünüyorum. Önemli olmadığını söyleyenlere katılmıyorum. Orada da mesela önemli bir açıklama vardı. Dendi ki, kendisine yurtsever diyen güçlerin ötesinde sosyalist olanlar, sol olanlar, Kürt hareketine saygıyla bakanlar ve Kürt hareketini değerlendirmek isteyenlerin tamamının bu harekete daha fazla önem vermesi ve içinde olması gerekiyor, benim oradan aldığım ilke oydu. 2015 Newrozu’nun çözüm sürecine katkısına gelince, bence çözüm sürecine en büyük katkısı olacak olan şey zatan 10 maddelik müzakere temelidir. 10 maddelik müzakere. Bu 10 maddelik müzakere hükümeti ve tabii devleti de çok sıkıştırdı. Yine çok ilkeli ve çok zekice ve son derece iyi temellenmiş özgürlükçü bir politikanın karşısında iyice totaliterleşmiş, çözüm sürecine de adımını atmaya hiç niyeti olmayan, sadece kemik bir yalanla, bir riyayla diyelim durumu sürdürerek kendisini var etmeye çalılşan bir iktidarın ve şimdiye kadar bu politikaları da uygulamış olduğu için bu iktidar da gayet güzel sindiren devlet politikalarının çökeceğini görüyorsunuz bu 10 maddelik müzakere metni karşısında. Çözüm sürecine en büyük katkısı olacak olan odur. Gerek AKP hükümeti gerek devletin içinde çeşitli odakla, Hakan Fidanı’ndan, yani MİT’inden yeni JİTEM’e kadar Amerika’nın da etkisi altında olan ya da olmayan politikalar bu 10 maddelik müzakere metni konusunda ne söyleyeceklerini bir an önce açıklamak zorundalar. Kabul edecekler mi, yani bu insaniyetli, özgürlükçü bütün insanlar için, sadece Kürtler için değil, bütün Türkiye için özerklik vaadeden bir çağrı 10 maddelik müzakere metni. Aslında hani demokrasilerde olması gereken, olmazsa olmaz temel şeyler anayasa maddeleri, hatta yeni oluşacak bir anayasa varsa, maddelerin bunlardan oluşması gerekiyor. Buna çağrı. Ama eğer buna şimdiki devlet ve hükümet karşı çıkacaksa o zaman yüzlerini de çok ciddi olarak deşifre etmek gerekiyor. Neyine karşı çıkıyorlar? Hangi maddesini beğenmiyorlar?
Yani ekolojik, demokratik, kadın haklarında yana bir toplumun nesine karşı çıkıyorlar?
Neye karşı çıkıyorlar? Hakikat Komisyonlarına mı, ondan sonra…
Birlikte yaşama mı?
Birlikte yaşamaya mı, insanların refah ve mutluluk içerisinde bir geleceği ortak olarak birlikte kurma hayaline mi karşı çıkıyorlar? O zaman ne yapmak istiyorlar, onu açıkça söylesinler. Çözüm sürecine en fazla katkısı olacak olan bu yeni anayasa çağrısıdır. Bu 10 maddelik müzakere metni yeni bir anayasa çağrısıdır. Bir kontrat anayasası çağrısıdır. Altı çok iyi doldurulacaktır, çok iyi doldurulmaya ihtiyacı vardır ama çağrının kendisinin çok ilkeli, özgürlükçü ve bütün insanlar için yeni bir olanak sunduğu çok açık. Çözüm sürecine asıl katkısı olacak olan odur. Ve hemen etkisini göstermeye başlamıştır. Yani bu İç Güvenlik yasa tasarısında bazı maddelerin geri çekilmek için gönülsüz de olsa harekete geçilmeye başlanması, yeniden Meclis’e getirilme çabalarının işte zaman zaman gündeme gelmesine rağmen geride durdurulması falan, etkisini hemen göstermeye başlamıştır. Çok önemli bir şey bu, yani bu çözüm sürecinde 10 maddelik müzakere metnini dikkatle takip etmek ve üzerinde çok ısrarla işlemeliyiz. Yani bu hükümet, bu devlet bu maddelere karşı neyi gösterdiğini çok açık ve net bir biçimde ortaya koymalıdır. Neyine karşı çıkmaktadır?
Çok teşekkür ederim. Çok sağolun.
Ben teşekkür ederim.
İlgili Haberler
Gündem 9 belediye başkanı AK Parti'ye katıldı: Rozetlerini Erdoğan taktı
Gündem Kayyum sonrası Sözcü'de ilk üst düzey istifa: Ercüment İşleyen görevinden ayrıldı
1 yorum
Gündem Bahçeli'den üçlü zirve çıkışı: Cumhurbaşkanımız da olmalıydı
Gündem Fon mağdurları SPK önünde eylem yaptı: “Mağdurlar burada, hırsızlar nerede?”
Gündem BDDK başkanlığından istifa eden Şahap Kavcıoğlu hakkında yurt dışı çıkış yasağı getirildi
Gündem İmamoğlu'na verilen siyasi yasak kararının ardından MHP'den açıklama: Mahkemenin takdir hakkı yok