Fon mağdurları: 1 milyon TL ödeme kime, ne kadar yapılacak?
Fon mağdurlarına ödeme kapısı aralanıyor. Ancak yeni teklif, kayıpların tamamının geri alınacağını garanti etmiyor.
Fon krizinde yatırımcıların önündeki soru artık yalnızca paralarını ne zaman alabilecekleri değil, ne kadarını geri alabilecekleri. Bazı fonların tasfiyesi tamamlanıp ödemeler için bankalara para aktarılırken diğerlerinde bekleyiş sürüyor.
Meclis gündemine gelen teklif ise ara ödeme ve sorumlulardan tahsilat öngörüyor. Kayıpların tamamının karşılanacağına dair güvence ise bulunmuyor.
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 17 Eylül'de yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiyesine karar vermişti. Merkezi Kayıt Kuruluşunun (MKK) verilerine göre bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunuyor.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, 8 Ekim'de A1 Capital, Bulls ve Pardus'e ait, Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu'na (TEFAS) açık 17 fonun tasfiyesinin yapıldığını ve yaklaşık 43 bin katılımcının parasının ilgili bankalara transfer edildiğini açıkladı.
Tasfiyesi süren fonlar için hazırlanan teklif 14 Ekim'de TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşülecek.
Yeni tekliften kimler yararlanabilecek?
Teklif, 17 Eylül'de tasfiyesine karar verilen fonlardan, kanunun yayımlandığı tarihte tasfiyesi sürenleri kapsayacak. Tasfiyesi biten fonlar kapsam dışında kalacak. Ara ödeme yapılmış olması ise fonun tasfiyesinin tamamlandığı anlamına gelmiyor.
Yetkililer, fon varlıklarının satışını, hukuka aykırı şekilde çıkarıldığı değerlendirilen kaynakların geri alınmasını ve sorumlulardan tahsilat işlemlerini eş zamanlı yürütmeyi planlıyor. Ödeme hakkı ise ilgili kurumların kayıtları karşılaştırılarak belirlenecek. MKK, Takasbank, TEFAS ve ilgili kuruluşların kayıtları karşılaştırılarak fon ve hesap bazında tespit edilecek.
Ayrıntıları SPK düzenleyecek, ancak ortak bir ödeme tarihi bulunmuyor.
Bir milyon lira ara ödeme herkese yapılacak mı?
Bu sorunun yanıtı hayır. SPK, 1 Ekim'de Tera, Pusula, Atlas ve Hedef Portföy'ün tasfiyesi süren fonlarında, yatırımcı başına her fon için en fazla bir milyon lira ara ödeme öngören kararını açıklamıştı. Öncelik para piyasası fonlarına verilmişti.


Teklif, bu ara ödeme yaklaşımını kanunda düzenliyor. Ödeme, SPK'nın belirleyeceği fonların kendi varlıklarından yapılabilecek. Hesapta yatırımcının fona yatırdığı ve fondan çektiği para esas alınacak. Enflasyonla güncellenmemiş net yatırım bir milyon liranın altındaysa bu tutar, bir milyon lira veya üzerindeyse en fazla bir milyon lira ödenebilecek.
Para piyasası fonları kısa vadeli ve kolayca nakde çevrilebilen araçlara yatırım yapıyor. Hisse senedi veya altın fonları gibi diğer fonlarda ara ödeme, payların hesaplamadan önceki gün sonu değerini de aşamayacak.
Fonun parası bu ödemelerin tamamına yetmezse SPK, net yatırımı en düşük yatırımcıdan başlayabilecek veya herkes için daha düşük bir ara ödeme tutarı belirleyebilecek.
Bir milyon lira devlet garantisi değil, ara ödeme tavanı. Satış ve tahsilatlardan kaynak sağlandıkça ek ödeme yapılabilecek. Son hesapta önceki ödemeler düşülecek. Ek ödemenin tutarı da elde edilen kaynağa bağlı olacak.
Zarar hesaplanırken enflasyon dikkate alınacak mı?
Teklifte bunun için bir mekanizma yer alıyor.
Fonun elindeki varlıklar satıldığında, tasfiye kararından önceki günün fon fiyatlarıyla hesaplanan toplam tutarı karşılayacak kadar para çıkmazsa ödeme hesabı değişecek.
MKK, yatırımcının farklı tarihlerde yatırdığı ve çektiği paraları, tasfiye tarihine kadar tüketici fiyatları ile yurt içi üretici fiyatlarındaki değişimlerin ortalamasıyla güncelleyecek. Yatırımcı daha önce para çekmişse, bu tutar önce en eski yatırdığı paradan düşülecek.
Ancak bu hesap, tamamı mutlaka ödenecek bir tazminat oluşturmuyor. Para yetersizken dağıtımda kullanılacak sınır ve ölçütü belirliyor. Ayrıca enflasyon hesabı ödeme gününe kadar değil, tasfiye tarihine kadar yapılacak. Dolayısıyla bekleme süresindeki ek alım gücü kaybının karşılanacağı garanti edilmiyor.
Yatırımcıya ödenecek para nereden gelecek?
Genel gerekçeye göre ödemeler kamu bütçesinden karşılanmayacak. Kaynak, fonların mevcut varlıkları ile geri alınan, tahsil edilen veya gönüllü olarak iade edilen tutarlardan oluşacak.
Hukuka aykırı işlemlerden doğan zarar için önce fonun kurucusu veya yöneticisi portföy yönetim şirketine başvurulacak. Tahsilat tamamen veya kısmen sağlanamazsa veya sağlanamayacağı açıksa, sorumluluğu SPK tarafından belirlenen kişi ve şirketlerin malvarlığına gidilebilecek.
Görünüşte kurallara uygun olsa da fonun yararına gerçek bir ekonomik amacı olmayan karşılıksız veya başka bir işlemi gizleyen aktarımlar da incelenecek.


SPK, her fon için zararı ve sorumluları Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna (TMSF) bildirecek. TMSF, kamu alacaklarının tahsilinde kullanılan yetkilerle takip başlatacak. Ancak her piyasa kaybı kendiliğinden sorumlulardan karşılanmayacak. İşlemle zarar arasındaki bağlantının ve sorumluluğun belirlenmesi gerekecek.
Kazancı iade etmek cezadan kurtaracak mı?
Teklif, gerçeğe aykırı fon değerleri üzerinden tasfiye tarihine kadar fondan çıkıp ödeme alanlar ile fonların elindeki fiyatının gerçeğe aykırı oluştuğu SPK tarafından tespit edilen hisselerden kazanç sağlayanlar için gönüllü iade yolu getiriyor.
İade, kazancın tamamını değil, benzer fonların veya ilgili piyasa ölçütlerinin getirisine göre hesaplanacak olağan getiriyi aşan kısmı kapsayacak. Yöntemi SPK belirleyecek.
Ancak fondan kazançla çıkan herkes manipülasyondan sorumlu sayılmıyor. Gönüllü iade hükmünde, fiyatın oluşmasına katılmış olma şartı aranmıyor. Bu nedenle iade kapsamına girmek, tek başına suç işlendiğini göstermiyor.
Gerekçeye göre iade af değil, hukuki ve cezai sorumluluğun yerine geçmiyor. İade yapmak da borç veya sorumluluk kabulü sayılmıyor.
Mevcut Sermaye Piyasası Kanunu manipülasyon için zaten hapis ve adli para cezası öngörüyor. İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığında etkin pişmanlıktan yararlanmak, belirlenen koşullarla menfaatin iki katının Hazineye ödenmesine bağlı. Bazı idari ihlallerde de menfaatin iki katından az olamayacak para cezaları bulunuyor. Teklif bu yaptırımları değiştirmiyor.
El konulan mal varlığı yatırımcıya dönecek mi?
Teklif, yargılama sonunda müsadere edilen, yani mahkeme kararıyla elden alınan değerlerin fonla bağlantısının kurulmasını şart koşuyor. Mahkeme, bu değerlerin fondan çıktığını veya fon zararının karşılığı olduğunu belirlerse Hazine yerine ilgili fona veya tasfiye tamamlanmışsa geri kazanım hesabına aktarılmasına karar verecek.
Doğrudan fona iade edilemeyen elkonulmuş varlıklarda TMSF kayyım olarak atanabilecek ve dava sonucu beklenmeden satış yapılabilecek. Gelirler her fon için ayrı hesaplarda tutulacak.
Düzenleme kapsamındaki fonlarda tasfiye sonrasında geri kazanılan para da zorunlu masraflar düşülerek yatırımcılara fon payları oranında dağıtılabilecek. Bu hesaplarda biriken para yalnızca ilgili fonun tasfiyesi ve yatırımcı ödemeleri için kullanılabilecek, kamu alacakları için bile haczedilemeyecek.
Fon mağdurları neye itiraz ediyor?
Tasfiye sürecindeki değer kayıpları ve fonların alım satıma kapatılması sosyal medyada da tartışılıyor. Fonlarını satamadıkları dönemde kayıp yaşadıklarını ileri süren yatırımcılar, SPK'ya dava açacaklarını belirtiyor. Tartışmanın merkezinde, SPK'nın denetim ve yatırımcıları koruma görevini nasıl yerine getirdiği yer alıyor.


Teklif ise satışlardan doğabilecek ek kaybı sınırlamayı amaçlıyor. Gerekçeye göre işlem hacmi düşük hisseleri hızla satmak fiyatları daha fazla düşürebilir. SPK'ya toplu satış ve gerektiğinde borsa dışında satışa izin verme yetkileri tanınıyor. Belirli bir fiyattan ödeme garantisi bulunmuyor.
Ayrıca sosyal medyada, yatırımcı alacaklarının ödeme önceliğine ilişkin eski yargı kararları hatırlatılıyor. Danıştay'ın 2010 tarihli kararı ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesinin 2020 tarihli kararında, aracı kurumların tasfiyesinde müşteri alacaklarına öncelik veren hükümler ele alınıyor. Ancak iki karar da fonlarda satış talimatı vermiş yatırımcıların ödeme sırasını veya hangi fiyat üzerinden ödeme alacağını doğrudan ele almıyor.
Fon soruşturmasından hangi sonuçlar bekleniyor?
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü fon soruşturmasında şüpheli sayısı 220'ye, tutuklu sayısı 85'e yükseldi. Adli süreç devam ediyor. Mecliste muhalefet de sorumluların belirlenmesini ve zararın sorumluların malvarlığından karşılanmasını talep ediyor.
Teklif, fonlarla bağlantılı piyasa bozucu eylem, bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığına katıldığı SPK tarafından tespit edilen kişi ve kurumları ödemelerin dışında bırakıyor. Yatırımcılar için sürecin somut sonucu ise geri kazanılan paranın hesaplarına ne ölçüde yansıdığıyla ortaya çıkacak.
Kaynak: Haber Merkezi
İlgili Haberler
Gündem 9 belediye başkanı AK Parti'ye katıldı: Rozetlerini Erdoğan taktı
Gündem Kayyum sonrası Sözcü'de ilk üst düzey istifa: Ercüment İşleyen görevinden ayrıldı
1 yorum
Gündem Bahçeli'den üçlü zirve çıkışı: Cumhurbaşkanımız da olmalıydı
Gündem Fon mağdurları SPK önünde eylem yaptı: “Mağdurlar burada, hırsızlar nerede?”
Gündem BDDK başkanlığından istifa eden Şahap Kavcıoğlu hakkında yurt dışı çıkış yasağı getirildi
Gündem İmamoğlu'na verilen siyasi yasak kararının ardından MHP'den açıklama: Mahkemenin takdir hakkı yok