Son dakika

Gündem

Eser Karakaş: Pervane teorisi ve ötesi

Pervanenin ateşe aşkı ve sonunda o ateş içinde yok oluşu yaklaşık her mutasavvıfın divanında görülen bir alegori, tasavvuf düşüncesinin çok şık bir benzetmesi.

 Pervanenin ateşe aşkı ve sonunda o ateş içinde yok oluşu yaklaşık her mutasavvıfın divanında görülen bir alegori, tasavvuf düşüncesinin çok şık bir benzetmesi. Ben de ne zaman bu alegoriyi bir yerde görsem aklıma nedense 1950 sonrası Türkiye siyaseti ve merkez sağ, sağ politikalar geliyor. Konunun politika kısmı muhtemelen tasavvufi benzetme kadar şık değil ama aklım bu çağrışmayı yapmadan duramıyor.

Bir pervane daha ateşe fena halde kapıldı ve yandı; bu pervanenin de artık bir kez daha iflah olması mümkün değil ama muhtemelen sistem yeni bir pervane daha üretecektir. Bu pervane nasıl ortaya çıkar, bir vadede ateşe yapışmasına nasıl engel olunur, bu ayrı bir tartışma.

1950'den günümüze Türkiye siyasal yaşamı, bir açıdan bakıldığında, kendini şaşırtıcı, bir ölçüde bıktırıcı bir biçimde yeniden üreten, aynı noktadan kalkıp, aynı sona koşan bir sürece benziyor. Bir çevre hareketi oluşuyor, çok hızlı bir biçimde gelişiyor, güçleniyor, merkeze önce yaklaşıyor, sonra merkezle bütünleşmeye başlıyor ve bu bütünleşme süreci de çevre siyasal hareketinin sonu oluyor. Belirtmeye gerek yok muhtemelen, çevre hareketlerini pervane ile merkezi, devletin yerleşik dilini sahiplenmeyi de ateş ile özdeşleştirebilirsiniz. Çevre siyasal hareketleri neden illaki de bir süre sonra devlet diliyle özdeşleşiyorlar, bu mesele de mutlaka çok iyi tahlil edilmeli.

1950'de çok güçlü bir çevre hareketi Türkiye siyasetini belirledi, “yeter söz milletindir” şiarını, bu bir devlet dili değildir, önemli ölçüde hayata geçirdi, Türkçe ezan yanlışı düzeltildi, tarım sektörü gelirlerinde büyük atılımlar yaşandı, vs. Ancak bir süre sonra bu çevre hareketi de devlet dilini çok fazla kullanmaya başladı. 27 Mayıs 1960 darbesi her açıdan eleştirilmesi, hatta nefretle kınanması gereken bir çete darbesidir; fakat bu darbenin gerçekleşmiş olması serinkanlı analizleri devre dışı bıraktırmamalı, Demokrat Parti çevre hareketinin merkeze yerleşme sürecini gözlerden kaçırtmamalı, 1958 sonrası DP politikalarının ve dilin büyük yanlışlarını, faşist 27 Mayıs darbesini meşrulaştırmadan, unutturmamalı.

Demokrat Parti'yi izleyen ikinci önemli çevre hareketi muhtemelen Adalet Partisi hareketi.  Demirel'in “sokaklar yürümekle aşınmaz” çok önemli açıklamasından Deniz Gezmiş'lerin TBMM'deki idam kararında iki elini birden kaldırarak “evet” demesine nasıl gelindi, çok iyi analiz edilmeli. Bu iki çevre hareketi de pervaneler gibi geldiler, merkezin devlet diline sahip çıktılar, ateşte yandılar.

Özal'ın siyasal serencamının da çok farklı olmadığını düşünüyorum; ekonomide, Kürt meselesinde, temel hak ve özgürlüklerde çok büyük atılımlar yapan Özal hareketi SS (sansür ve sürgün) kararnamesini (1990) çıkararak ateşe kapılan yeni bir pervane olmaktan kendini kurtaramadı. Merkeze yaklaşan, hatta merkezle bütünleşen tüm çevre hareketleri kendi genetik özelliklerini yitirerek yok olup gidiyorlar. Bu durum Türkiye siyasetinin çok temel bir gerçeği. Bu çevre hareketleri siyaset sahnesine büyük seçmen destekleriyle geliyor, bir süre sonra da ateşin, muhtemelen devletin, rant mekanizmalarının dayanılmaz cazibesine kapıldıktan sonra da yok olup gidiyorlar. Bu sahnede, bir de, merkezle tarihsel olarak özdeşleşen bir CHP var, bu siyasal hareket hep orada, kaybolmuyor. Çünkü çevreden gelmiyor, ama siyasal seçmen desteği de yüzde 30'a 1977 dışında bir türlü gelemiyor.

7 Haziran 2015 tarihi seçimlerinde bir pervane daha ateşe kapıldı, yandı, bitti, kül oldu! Bir daha iflah olması da kanımca mümkün değil. 2003-2010 arasının o çok parlak, devletin merkezine yerleşmekle birlikte devlet dili kullanmayan AKP'si 2011 sonrası, şaka değil, “ayaklar baş oldu” ifadesini kullanabildi. Bu ifade pervanenin kanat çırparak ateşe gittiğinin en bariz göstergesi, kanıtı idi. Gezi olaylarında, 17-25 Aralık sürecinde, suçlanan bakanların TBMM'deki Yüce Divan sürecinde bu devlet dili zirve yaptı. İtiraf ediyorum, ben bile, AKP'nin, eski yanmış pervaneleri örnek alarak aynı yanlışları yapmayacağını, ateşe yani devletin rant kollama ve yaratma mekanizmalarına olabildiğince uzak duracağını zannetmiş idim, yanılmışım…  Tarihte hiçbir siyasal hareket muhtemelen kamu ihale sistemini, imar hukukunun idareye tanıdığı yetkileri bu kadar fütursuzca kullanmamıştı ama bu fütursuzluğun sonu pervanenin ateşe yapışması ve yok olmasıydı. Bunu göremediler, kısa vadeli çıkarlar nedeniyle belki de görmek istemediler.

Bugünlerde Türkiye muhtemel koalisyon senaryolarını tartışıyor; bence çok daha ilginç konu, ateşte yanıp yok olan AKP'den sonra hangi pervanenin nasıl merkeze doğru koşmaya başlayacağı. Artık bir AKP yok, bir Erdoğan yok, bir Davutoğlu zaten hiç olmadı, bunu iyi görmek lazım ama yeni ve muhafazakar kumaşlı yeni bir hareket de şimdi bir yerlerde kozada bekliyor. Bu hareket, AKP'nin Fazilet'in içinden çıkması gibi, AKP'nin içinden mi çıkar, Cemaat mi liderlik yapar, bugünden öngörülemeyen başka bir başlangıç mı olur, bilemiyorum ama muhafazakar kokulu bir hareket kozada bekliyor, bu kesine yakın bir gerçek. Bu yeni muhafazakar kokulu hareket umarım hukuktan sapmaz, kamu ihaleli, imar hukuku rantlarına tenezzül etmeyen, hırsızlık yapmayan bir hareket olarak büyür, ateşe teslim olmaz.

Ateşe teslim olmamanın bir de objektif koşulu mevcut, o da, ateşi mümkün olabildiği ölçüde söndürmek, ateşin cazibesini minimize etmek.  Bu da Türkiye'nin AB sürecinden geçiyor. Ne demek mi istiyorum? AB mekanizmaları yerleştiği ölçüde kamu kesimi rant yaratma gücünü yavaş yavaş kaybetmeye başlıyor, kamu ihaleleri, imar rantları cazibe odağı olmaktan tamamen çıkmasa bile çekiciliğini önemli ölçüde yitiriyor zira daha rekabetçi bir çerçeveye sokulmuş oluyorlar.

Geçtiğimiz son beş, altı senenin tüm yatırım amaçlı kanunlarına bir bakalım. Yürütme maddesinin bir öncesine mutlaka “bu kanun kapsamındaki kamu alımları kamu ihale yasasının kapsamı dışına çıkarılmıştır” gibi korkunç bir madde eklenmiştir. Evet, bu maddeler sayesinde iktidar partisi yandaş gruplar yaratmıştır, kaynaklar aktarmıştır, siyaseti ve başka şeyleri böylece finanse etme olanağı bulmuştur ama aynı zamanda bu yolun sonu da 7 Haziran, yani pervanenin ateşte yanması olmuştur.

Bakalım, kozadan hangi hareket, nasıl çıkacak?  Merkeze yürüyüş süreci nasıl olacak? En önemlisi de ateşe, devlet diline yapışmadan merkezdeki çevre olmayı başarabilecek mi? AKP başaramadı.

ZAMAN

Kopyalandı

İlgili Haberler