Abdullah Demirbaş: Kürdün restorasyonu bile başka türlü oluyor
Abdullah Demirbaş’ı yıllarca Diyarbakır’ın Sur ilçesinin belediye başkanı olarak tanıdık. 10 yılı bulan yerel yöneticilik
Abdullah Demirbaş’ı yıllarca Diyarbakır’ın Sur ilçesinin belediye başkanı olarak tanıdık. 10 yılı bulan yerel yöneticilik deneyiminde, pek çok ilki hayata geçirmesiyle de sık sık gündeme geldi. Çok dilli belediyecilik ilk kez Sur’da onun döneminde yaşandı, Kırklar Meclisi ile ilçede yaşayan tüm inanç ve etnisitelerden halkları fikir birliği etrafında bir araya getirdi, karısını döven belediye işçilerinin maaşlarını doğrudan mağdur eşlere ödemek ilk onun fikriydi. Tabii sadece hizmetleriyle değil; KCK adı altında yürütülen operasyonlarda tek sıra dizilip fotoğraflanan siyasetçilerin arasında da yer aldı, görevden alındığı da oldu, hastalığı nedeniyle cezaevinden çıkarılması için kampanyalar yapıldığı da. Ama onunla buluşma sebebimiz bütün bu geçmiş hizmetleri değil; 10 yıl yönettiği ve bazı bölümlerini Anka Kuşu gibi küllerinden yeniden yarattığı ilçesi Sur’a ‘kamulaştırma’ adı altında el konmasıydı. Öyle ki kamulaştırılan yerler arasında cami, kilise, han gibi yapıların yanı sıra Demirbaş’ın onlarca yıl çalışmalarını yürüttüğü Sur Belediyesi’nin binası da var.
Sohbetimizin detaylarına geçmeden önce anımsatalım: 25 Mart’ta Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren ‘kamulaştırma’ kararı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın talebi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından alınmıştı. 6 bin 300 parsel için alınan kamulaştırma kararı, ilçenin yüzde 60’ına denk düşüyor.
DEVLET KENDİ MALLARINA BİLE EL KOYDU
Abdullah Demirbaş ‘kamulaştırma’ sözcüğünü duyar duymaz engelleyemediği bir tepkiyle ve hızla konuşmaya başlıyor ve ilk cümleleri şunlar oluyor: “Her kentin bir kalbi ve kimliği vardır. Bu yapılan, Diyarbakır’ın kalbini ele geçirme hamlesidir, bir anlamıyla kültürel çökertmedir. Sur; Diyarbakır’ın kalbidir, Ortadoğu’nun kalbidir. Çünkü Diyarbakır’ın kültürel kimliği oradadır; 33 ayrı medeniyet, 7 bin yıllık bir tarih var. Bütün bunları tankla-topla yok edemeyenler, şimdi alelacele kamulaştırarak el koyuyorlar. Bu; biz çok kültürlülüğü, çok kimlikliği, çok dilliliği ve çok inançlılığı yok edeceğiz ve burayı tekleştireceğiz demektir. Bunun hukuki, ahlaki ve vicdani hiçbir yanı yoktur. Ve ulusal hukuka da, uluslararası hukuka da aykırıdır.”
AİLE VAKIFLARININ MALINA EL KONULAMAZ
Sur eski Belediye Başkanı Demirbaş, bariz hukuki yanlışlara da değinmeden geçemiyor: “Kilise, cami, okul gibi yerlere de el konulmuştur. Bunların bir kısmı zaten devletin malıdır, kendi malınıza nasıl el koyuyorsunuz? Kiliseler ise vakıf mallarıdır ve vakıf mallarına öyle kolaylıkla el konulamaz. Ayrıca el konulan yerler arasında, aile vakıflarına ait olan mallar vardır: Örneğin Sülüklü Han, Cemilpaşa Konağı aile vakıf mallarıdır ve yasal olarak bunlara el konulması mümkün değildir. Görünen o ki, detaylı teknik araştırma yapılmadan, hukuki altyapı dahi hazırlanmadan adeta yangından mal kaçırılmak istenmiştir.”
'DUYGUSAL KOPUŞU HIZLANDIRMA ATAĞI
Demirbaş, “Peki ne yapılmalıydı?” sorusunu ise şöyle yanıtlıyor: “Hükümet Sur’u restore ve reorganize mi etmek istiyor, bunun yolu bellidir: UNESCO’yu, oradaki yerel yönetimleri, sivil toplum örgütlerini, Valiliği işin içine koyarak yeni bir meclis oluşturabilir ve orada yaşayan halkla da görüşerek ne yapılacağına dair karar alınabilirdi. Doğrusu buydu. Ve bu oradaki insanların kalbini yeniden kazanmayı sağlardı. Ancak hükümetin şu anda dayattığı yöntem, zaten var olan duygusal kopuşu hızlandırmaktan başka bir sonuca yol açmaz. O nedenle ben bu ülkedeki insanları yok sayarak, onları hiçe sayarak alınan bu kamulaştırma kararını ‘duygusal kopuşu hızlandırma atağı’ olarak da görüyorum. Bir şeyi yıkmak istiyorsanız, bundan daha iyi yöntem yoktur. Oradaki insanları yok sayarsınız, yıkıma yöneltirsiniz. Şimdi bu insanları reorganizasyon sürecine katmayanlar, onları yıkımın bir parçası haline getirmek istiyor. Ben yapılmak istenenle, sadece Diyarbakır’ın değil, Ortadoğu’nun da çökertilmek istendiğini düşünüyorum. Ama buna kimse izin vermeyecektir.”
Sur’u Diyarbakır’ın kalbi olarak niteleyen Demirbaş, ilçenin Diyarbakırlılar için önemini şöyle anlatıyor: “Sur’un tarihi dokusu, kültürel dokusu ve yaşam dokusudur orayı önemli kılan. Bizim 10 yıldır yapmak istediğimiz kenti kendi kimliğiyle buluşturmaktı. Mesela bir Kültürler Sokağı yarattık. Bu sokakta, Alevi evi, Ezidi evi, cami, kilise, havra vardı. Meryemana Kilisesi’nin restorasyonu sağlandı, camiler yeniden ayağa kaldırırdı, Ulu Cami restore edildi, Hasanpaşa Hanı yapıldı, sivil mimari yapılar yeniden hayata kazandırıldı. Çünkü Diyarbakır çok kültürlüdür, kültürleri teslim ettik. Çok kimliklidir, kimlikleri teslim ettik. Çok inançlıdır, inançları teslim ettik. Çok dillidir, dilleri teslim ettik. Bizim bütün bu yaptıklarımız, devletin tekçi yaklaşımına; Türk-İslam sentezi mantığına aykırıydı. Ve politikamız başarılı oldu. Pek çok girişimine rağmen bizi yok edemeyen, bizi alt edemeyen sistem; şimdi yeni bir hamle başlatıyor. Burayı ele geçirerek, kendi istediği gibi Türk-İslam sentezine uygun yapmak istiyor. Amacı budur, anlamı budur. Bizler açısından ise Sur; tarihi ve kültürel mirasımızdır, sadece bizim açımızdan değil, insanlık açısından önemlidir.”
CUMALİKIZIK'TA YAPILAN SUR'DA NEDEN YAPILMAZ!
Abdullah Demirbaş; Sur başta olmak üzere bölgede alınan acil kamulaştırma kararlarının bir boyutunun ise, Kürtlere yönelik ayrımcı bir şehircilik politikasını su yüzüne çıkardığını savunuyor. Bunu ise Bursa’nın Cumalikızık ilçesi üzerinden örnekliyor: “Cumalikızık’a gittim, inceledim. Oradaki evler restore edilmiş, ama insanlar orada yaşatılmış. Bunu orada uygun gören hükümet, niye bölgede uygun görmüyor? Devletin ayırımcı politikası, Türkiye’nin batısındaki restorasyon çalışmasıyla bile ortaya çıkmıştır. Yani Kürdün restorasyonu bile başka türlü oluyor."
Çatışmaların henüz sürdüğü dönemde telaffuz edilen “Sur’u Toledo gibi yapacağız” ifadesini ise; biraz müstehzi, biraz da alaycı yorumluyor Demirbaş: “Her şeyden önce Toledo’yla, Diyarbakır bir değildir, her kentin özgünlükleri vardır. Öte yandan herhalde Toledo örneğini veren, Toledo’nun özerk bir şehir olduğunu bilmiyor. Soralım o zaman; Diyarbakır da özerkleşecek mi? Özerkleşecekse, kimseye sormadan nasıl bu kararlar verilebilir? Ama biz çok iyi biliyoruz ki, amaç ne Toledo yapmaktır ne de özerklik taleplerini dikkate almaktır. Toledo tabiri sadece bir oyalamadır. Zaten Toledo’yu Toledo yapanlar da bunlar gibi, tepeden inme kararlarla kenti yaratmamışlardı, halkla birlikte karar vermişlerdi her şeye.”
SUR’UN BİR KORUMA PLANI VARDI
Sur’un eski ve yeni belediye yönetimlerinin ilçenin özgünlüklerini dikkate alarak ilçede bir koruma planı hazırladığını ve hükümetin belli ki bundan da haberinin olmadığını söyleyen Demirbaş, sözlerini şöyle sürdürüyor: “2009 yılında başlattığımız ve 2013 yılında sonlandırdığımız koruma amaçlı bir plan yapıldı ve bir koruma kurulu oluşturuldu. Plana; Çekül gibi sivil toplum örgütlerinin yanı sıra, Diyarbakır Valiliği de katıldı. Koruma planında öngördüğümüz, Sur’u oradaki insanlarla birlikte koruyarak restore etmekti. Bu Sur’da kentsel dönüşüm demek değildi, tersine kentsel dönüştürüleni tarihiyle buluşturmaktı. Bu kararı neden almıştık? Çünkü Sur’da tarihi binalar yıkılmış, üstüne sıvası-tuğladan yığma binalar yapılmıştı. Oysa bu kent, daha önce en fazla iki katlı, toprak damlı, taş binalardan menkuldü. O dönem yöneticiler eski taş binaların yıkılmasına ve bu 5-6 katlı yığma binaların yapımına izin vermişler. Yani kentsel dönüşüm o dönemlerde gerçekleştirilmiş. Biz ise koruma kararıyla bu kentsel dönüşüme tabi tutulan binaları kaldırıp, tarihiyle buluşmalarını sağladık. Öncelikle tescilli ve tescile değer yapıları tespit ettik. Ayrıca tescili olmayan ve sonradan yapılan binaları saptadık. O dönemde ‘doğduğun evi kurtar’ kampanyası başlatarak, insanları restorasyona teşvik ettik.”
‘Acele kamulaştırma’ kararına gerekçe gösterilen güvenlik ve afet gerekçelerinin inandırıcı olmadığını da savunan Abdullah Demirbaş, bu konudaki görüşlerini ise şöyle gerekçelendiriyor: “Bence kamulaştırma kararının hendeklerle alakası yok. Daha önce koruma amaçlı planı yaptığımız için, hükümete düşen önceden yapılan planın nasıl hayata geçeceğine ilişkin yerel yönetimle ortaklaşmaktı. Ama bunu yapmadan; zorla ve demografik yapıyla da oynayarak kamulaştırma kararı veriyor. O taş evleri bilenler, orada nasıl yaşayacağını bilenler oralarda yaşamalı. Şimdi Suriyeli mültecilerin o bölgelere yerleştirileceği söyleniyor. Onlar gibi o kültüre, taş evlere yabancı insanların yerleştirilmesi insanları sadece mutsuz edecektir.”
YANDAŞLAR ÇALIŞMAYA BAŞLAMIŞ BİLE
Peki Sur’daki ‘acil’ kamulaştırma kime yarayacak? Kamulaştırma kararının öncesinde Sur’da ‘yandaş’ müteahhitlerin fizibilite çalışmaları yaptığı iddialarının kendisine kadar ulaştığını anlatan Demirbaş, ikna gruplarının oluşturulduğunu, bu grupların “Diyarbakır esnafından alışveriş yapacağız” gibi vaatlerle Sur halkına mallarından vazgeçmeyi telkin ettiğini dile getirerek sözlerini şöyle sürdürüyor: “Bu kararla belirli kesimlerin rant elde edeceği çok açık. Demokratik olmayan yöntemler kullanıyorsanız, kendi yandaşlarınıza alan açıyorsunuzdur.”
Cumhuriyet tarihinde Sur’da alınana benzer kamulaştırma kararı alınmadığını, daha önce barajlar nedeniyle suların altında kalan köylerin kamulaştırılmasının bir vakıa olduğunu ancak, bir kent merkezine dair ilk kez böyle bir karar alındığının altını çizen Abdullah Demirbaş, Sur’daki kent sosyolojisini ise şöyle anlatıyor: “Sur; yoksulların yaşadığı bir yerdir. Çoğu 90’larda köylerini terk etmek zorunda kalan insanlardır. Evlerine, işyerlerine el konulmak istenen bu profildir. 2014 verileriyle Sur ilçesinin nüfusu gece 150 bindi, gündüz 400-500 bini buluyordu. Çünkü insanlar alışveriş, konaklamak ve kültürel-inanç turizmi için Diyarbakır’da sadece Sur’a geliyordu. Ama son çatışmalarla birlikte Sur’da yaşayan 70-75 bin nüfus, 15-20 bine indi. İnsanlar yeni yeni dönmeye başlamıştı ki, kamulaştırma kararı çıktı. Dolayısıyla bu, en azından 60 bine yakın nüfusun oradan göç ettirilmesi demektir. Kalıyor 10-15 bin insan. O insanlar da başka kimse kalmadığı için göç etmek zorunda kalacak, yani bir anlamda Sur’un bütünü insansızlaştırılacak.”
BEDDUALARLA O EVLERDE OTURAMAZLAR
Demirbaş olası nüfus değişiminde, yaşanabilecek tehlikelere dair de yüksek sesle şu soruları soruyor: “Getirilecek insanlarla orada yaşayan insanlar çatıştırılmak mı isteniyor? Yerleştirilen halkla ile yerli halkın öfkesi karşı karşıya getirilip ikisini birden mi yok etmek planlanıyor? Yani bir taşla iki kuş mu vurulmak hedefleniyor?” Bu soruları sorduktan sonra hükümet yetkililerine uyarılar yapmak istediğini söylüyor: “Bu felaketin önüne geçmek için hükümet kamulaştırma yanlışından bir an önce dönmelidir. Zulüm üstüne bina tesis edilemez. Yuvası bozulan kuşun yuvasının üstüne yuva yapılamaz. Orada evi yıkılanların, evleri zorla ellerinden alınanların hepsinin ahı orada kalacak. İnsanlar beddualar edecek ve o beddualar onları bulacak. İnançlı insan bunu bilir. O ahlarla, kurdukları binalarda rahatlıkla oturamazlar.”
Sur’da yaşananları Ermeni Soykırımı sürecine de benzettiğini söyleyen Sur eski Belediye Başkanı Demirbaş, bu benzetmenin ardından ise şu yorumu yapıyor: “Bakın Ermenileri sürdük şimdi Ermenilerin ahı çıkıyor, Süryanileri sürdük ahları çıkıyor, Alevileri sürdük ahları çıkıyor, Ezidileri sürdük ahları çıkıyor. İnanın Kürtlerin de ahı çıkacak. Sur’un tarihine baktığınızda 100 yıl önce şu kadar Ermeni, şu kadar Süryani, şu kadar Yahudi vardı deniyor. Kiliselerden, havralardan bahsediliyor. Nüfus sayım sonuçları ortaya konuyor. 20-30 yıl sonra bugünlerin de tarihi yazılacak ve 2016’dan önce Sur’da nüfus şöyleydi, 2016’dan sonra böyle oldu denecek. Ve bir daha söylüyorum ki, Sur halkının ahı bunu yapan zalimlerden çıkacak.”
SUR'DA NELER SON BULACAK?
Demirbaş’a son sorum şu oluyor: Kamulaştırma tamamen hayata geçirilirse Sur’da alışık olduğumuz neleri göremeyeceğiz? Bu soruyu Diyarbakır aksanıyla yanıtlıyor: “Xaltika Eyşo’yu (Ayşe Teyze), Sarkis Amca’yı göremeyeceğiz. Aşef’çilerden (yabani otları ayıklama işi) yükselen mis gibi kokuyu, yaşlı anaların topladığı tuzikların (yabani tere), tolikların (ebegümeci) tadını alamayacağız. Demirciler Çarşısı’nda yüzlerce yıldır yükselen tok demir sesleri yok olacak, Çarşiya Şewiti’deki (Yanık Çarşı) hayat duracak. Yani Diyarbakır’ın kokusu yitecek. İşte bunu yok etmek istiyorlar.”
NOKTA |
İlgili Haberler
Gündem 9 belediye başkanı AK Parti'ye katıldı: Rozetlerini Erdoğan taktı
Gündem Kayyum sonrası Sözcü'de ilk üst düzey istifa: Ercüment İşleyen görevinden ayrıldı
1 yorum
Gündem Bahçeli'den üçlü zirve çıkışı: Cumhurbaşkanımız da olmalıydı
Gündem Fon mağdurları SPK önünde eylem yaptı: “Mağdurlar burada, hırsızlar nerede?”
Gündem BDDK başkanlığından istifa eden Şahap Kavcıoğlu hakkında yurt dışı çıkış yasağı getirildi
Gündem İmamoğlu'na verilen siyasi yasak kararının ardından MHP'den açıklama: Mahkemenin takdir hakkı yok