Mustafa Akyol: Başkanlık sistemi: İslâmî mi, Platoncu mu?
Türkiye, iktidardaki Ak Parti ile yeni müttefiki Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) arasındaki uzlaşı sonucunda, Cumhurbaşkanı
Türkiye, iktidardaki Ak Parti ile yeni müttefiki Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) arasındaki uzlaşı sonucunda, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yıllardır istediği başkanlık sistemine hiç olmadığı kadar yakın. Parlamento anayasa değişikliğini yüksek ihtimalle 2017’nin başında oylayacak. Halkın son sözü söyleyeceği referandumun ise nisan ya da mayısta yapılması bekleniyor. Erdoğan’ın kamuoyu desteği düşünüldüğünde sandıktan “evet” çıkması kesin olmasa bile yüksek ihtimal.
Böylesi büyük bir dönüşümün teknik ayrıntıları başka bir mesele. Dış gözlemciler bu köklü değişimin tarihsel olarak ne anlama geleceğini merak ediyor. Erdoğan’ın siyasi İslam geleneğinden geldiği ve son yıllarda giderek daha çok benimsediği İslamcı söylem düşünüldüğünde pek çok kişinin aklına ‘Başkanlık sistemi laik Türkiye’nin sonu mu olacak sorusu?’ geliyor. Bir diğer deyişle, Türkiye’nin bir “İslam cumhuriyeti”ne dönüşüp dönüşmeyeceği merak ediliyor.
Bunun yanıtı göründüğünden daha karmaşık. Bir yandan, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda 1937’den bu yana var olan laiklik ilkesinin çıkarılacağını ve devletin dininin İslam olarak tanıtılacağını düşünmek için hiçbir sebep yok. Ak Parti hiçbir zaman böylesi radikal bir değişimi savunmadı. Hatta Meclis Başkanı İsmail Kahraman geçen yıl buna benzer bir öneri gündeme getirdiğinde Erdoğan laikliğin dine düşman olmayan bir tanımını savunarak bu fikri reddetmişti.
Dahası, MHP’nin yeni anayasa sürecine katılımı da laiklik ilkesinin korunacağının bir diğer göstergesi. MHP muhafazakar Sünni tabana hitap eden bir parti olsa da laiklikle hiçbir zaman büyük bir sorunu olmadı. Nitekim, Devlet Bahçeli’nin anayasa görüşmelerine katılma şartlarından biri de Anayasa’nın değiştirilemez ilk üç maddesine dokunulmamasıydı. Basında çıkan haberlere göre bu koşul kabul edilmiş görünüyor.
Dolayısıyla başkanlık sisteminin bir “Türkiye İslam Cumhuriyeti” ilanı anlamına geleceğini düşünenler yanılıyor. Böyle bir şey olmayacak.
Ancak diğer taraftan, Erdoğan’ın bazı destekçileri, örtük de olsa, başkanlık sisteminin İslami bir tasavvuru gerçekleştireceğini savunuyor.
Bunu ilk gündeme getirenlerden biri Yeni Şafak yazarı ve İlahiyat profesörü Hayrettin Kahraman oldu. Kahraman aralık 2015’te kaleme aldığı bir yazısında şu ifadeleri kullandı: “İslâmî sistem de referans olarak değil ama mekanizma olarak başkanlık sistemine benzer; çünkü bu sistemde halk başkanı (halifeyi, emîri) seçer, ona bey'at eder, başkan da hükümeti ve yüksek bürokrasiyi seçip tayin eder.” Kahraman’ın eklediği önemli bir vurgu ise bu “İslâmî sistem”de başkanın yasamaya ve yargıya “müdahale edemeyeceği”, yani “güçler ayrılığı” idi.
2016’da ise başkanlık sistemini İslami açından destekleyen, ama güçler ayrılığı ilkesinden ziyade başkanın gücüne vurgu yapan başka savlar ortaya çıkmaya başladı. Örneğin, İslami Hukuk Profesörü Ahmet Akgündüz şöyle yazdı: “Başkanlık sistemini despotluk yahut başka vasıflarla kötüleyenler, tarihimizi ve dinimizin esaslarını da inkâr ettiklerinin farkında değildirler.” Osman Eskicioğlu ise “Başkanlık Sistemi ve İslam” isimli kitabında “Bu yönetim biçimi sayesinde de çok başlılıktan kurtulmakla İslam’a bir adım daha yaklaşmış olacağız” görüşünü dile getirdi.
İktidar yanlısı basında başkanlık sistemini İslami referanslarla savunanları eleştiren nadir muhalif seslerden biri ise Mehmet Ocaktan oldu. Ocaktan Karar’daki bir köşe yazısında başkanlık sistemini “Başkanlığa kutsiyetler atfederek değil, son derece reel gerçeklerle topluma izah etmek” gerektiğini yazdı.
Ancak “kutsiyet atfetme” çabaları halen sürüyor. Kanımca bu çabaların amacı Türkiye’ye İslami bir yönetim getirmekten ziyade başkanlığı getirmek için İslam’ı kullanmak. Yani siyaseti dinin hizmetine sokmak değil; dini siyasetin hizmetine sokmak.
Bu kapsamda en çarpıcı savlardan biri akademisyen Musa Kazım Arıcan’ın Yeni Şafak için kaleme aldığı “İslami düşünce açısından başkanlık sistemi” başlıklı uzun yazıydı. İslam’a göre ideal başkanın tüm “erdemleri” kendisinde toplayan kişi olduğunu belirten Arıcan şöyle yazdı: “Devlet Başkanı, her bir bireyi ve topluluğu, devlet içinde, kendi konumuna göre yerleştiren ve onlar arasında yönetim ve çalışma düzenini gerçekleştiren kimsedir.” “Dünyanın Doktoru” diye de tanımlanabilecek bu başkan, toplumu bütün hastalıklarından kurtaracaktı. Arıcan, “insana can veren, ruh üfleyen ve yeni bir diriliş muştulayan Diriliş Başkanı” gibi çarpıcı övgüler dahi kullandı.
Arıcan, neredeyse kutsiyet atfettiği bu başkanlık modelini, Farabi, Tusi ve Maverdi gibi Orta Çağ İslami düşünürlerine referanslarla savunuyordu. Ancak bunu yaparken atladığı bir nokta vardı: Bu düşünürlerin siyasi fikriyatını etkileyen esas kaynak Kuran veya Sünnet değil, Antik Yunan filozofu Plato’nun “Filozof Kral” ütopyasıdır. Platon, daha çoğulcu bir siyasi anlayış benimseyen Aristo’nun aksine, demokrasiye şüpheyle yaklaşır ve yolunu kaybetmiş toplumun tüm erdemlere sahip bir kral tarafından yönetilmesi gerektiğini savunur. Geçtiğimiz asrın liberal düşünürlerinden Karl Popper bu nedenle Platon’u “açık toplum”un ilk düşmanı olarak tanımlar.
Sonuç olarak, Türkiye’deki dindar düşünürlerin geleceğe dair siyasi bir tasavvur geliştirirken kendi geleneklerine bakmalarının normal olduğunu söyleyebiliriz. Ancak bunu, güncel siyasi hırslara hizmet etmek için değil, bu hırsları kadim ahlaki ilkelerle sınırlamak için yapmalılar.
Ayrıca unutmamalılar ki, İslami siyaset geleneğinin en önemli değerlerinden biri, Hayrettin Karaman’ın 2015’te yazdığı, benim de 2013’teki bir yazımda vurguladığım gibi, “güçler ayrılığı”dır. Yani, yasama, yürütme ve yargıyı kalın çizgilerle birbirinden ayırmaktır. Erdoğan’ın öngördüğü başkanlık sisteminin en büyük sakıncası, bu açıdan, “İslami” olmaktan ziyade, “Platoncu” izler taşıması.
İlgili Haberler
Gündem 9 belediye başkanı AK Parti'ye katıldı: Rozetlerini Erdoğan taktı
Gündem Kayyum sonrası Sözcü'de ilk üst düzey istifa: Ercüment İşleyen görevinden ayrıldı
1 yorum
Gündem Bahçeli'den üçlü zirve çıkışı: Cumhurbaşkanımız da olmalıydı
Gündem Fon mağdurları SPK önünde eylem yaptı: “Mağdurlar burada, hırsızlar nerede?”
Gündem BDDK başkanlığından istifa eden Şahap Kavcıoğlu hakkında yurt dışı çıkış yasağı getirildi
Gündem İmamoğlu'na verilen siyasi yasak kararının ardından MHP'den açıklama: Mahkemenin takdir hakkı yok