Son dakika

Her Taraf

Türkiye’de Enerji Sorununun Neresindeyiz?

Avrupa’da sıfır karbon hedefinde hızla terk edilmesi gereken kömür enerjisinde termik santrallerin geliştirildiği tek ülke Türkiye. Böyle olunca sıfır karbon hedefinin gerçekleşmesi güçleşiyor.

Türkiye’de Enerji Sorununun Neresindeyiz?

Türkiye’nin iklim değişikliğine yönelik yaklaşımını etkileyen önemli gelişmeden biri olarak Avrupa Birliği’nin Aralık 2019’da açıkladığı AB Yeşil Mutabakatı çerçevesine uygun olarak Yeşil Mutabakat Eylem Planı hazırlayan ülkemiz, bundan sonra Ekim 2021’de Paris Anlaşmasını TBMM’den geçirerek onayladı ve bu arada 2053 yılı için net-sıfır emisyona ulaşma hedefini ilan etti. Bunlardan sonra 2022 yılında yayınlanan Ulusal Enerji Planı  ikinci önemli gelişme olarak kaydedilmelidir. Bu bağlamda 2023 yılında açıklanan 12.  Kalkınma Planı’nı da enerji açısından belli hedefleri içermesi açısından zikretmek gerekiyor.

Ancak tüm bunlara rağmen 2053 net sıfır emisyon hedefine nasıl ulaşılacağı bilinmiyor, zira bunun bir yol haritası, somut bir stratejisi hala daha yok! Ki bu eksiklik, 2026’dan itibaren uygulanacak olan Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması (SKDM) konusunda Avrupa ülkeleri ile ticari ilişkilerinde sorun oluşturabilir. Türkiye’nin SKDM kapsamında AB’ye vergi ödememesi için AB Emisyon Ticaret Sistemi’ne benzer bir karbon rejimine sahip olması elzem! Türkiye’deki üreticiler yalnızca yeni kurulacak emisyon ticaret sistemi kapsamında vergilerini etkin bir şekilde ödemeleri durumunda Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması’ndan muaf tutulabilecek.

2035 yılına kadar ki dönem için geçerli olan Ulusal Enerji Planı  bir bakıma “başkaları gibi biz de yaptık” yollu bir “yasak savma” intibasını uyandırıyor. Üstelik bu plan, Türkiye’nin “fosil kaynaklardan vazgeçmeye pek de niyeti olmadığının” adeta bir belgesi niteliğinde. Kömür enerjisine yatırımların hızının kesilmesi, ama yavaşlayarak da olsa devam etmesi, aslında ondan yine de vazgeçilmediğini gösteriyor. “2053 net sıfır emisyon hedefi çerçevesinde” yayımlanan Ulusal Enerji Planı’nda “mevcut kömür santrallerinin piyasadaki rekabet kurallarına göre teknik ve ekonomik ömrünü tamamlayana kadar üretimlerine devam etmesi” öngörülüyor.¹ Bu, fosil kaynaklara dayanan,  gücünü büyük ve merkezi bir enerji yapılanmasından alan, 20. Yüzyıl’a özgü antika bir enerji politiğin yansımasından başka bir şey değil! 

Sonuç olarak her iki planda da hedeflere ulaşma konusunda somut bir yol haritası yok ya da oldukça muğlak, fosil ve yenilenebilir enerjileri bir arada tutması açısından da çelişkili; belirlenen hedeflere nasıl ve ne şekilde ulaşılacağı tarif edilmiyor. Avrupa’da sıfır karbon hedefinde hızla terk edilmesi gereken kömür enerjisinde termik santrallerin geliştirildiği tek ülke Türkiye. Böyle olunca sıfır karbon hedefinin gerçekleşmesi güçleşiyor:

Ülkemiz, son 10 yılda 6,4 GW’ı ithal olmak üzere 8,6 GW’lık ilave kömür santrali kurarak kömürden yıllık elektrik üretimini 64 TWh’ten 118 TWh’e çıkarırken, yeni kurulan ithal kömür santralleri ile ithal kömürden üretilen elektriğin toplam elektrik üretimindeki payı, 2013 yılında %12 iken 2023’te %22’ye yükseltmiş! Yerli kömürden elektrik üretimi ve elektrik talebi 2013-2023 döneminde aynı oranda artış gösterirken (+%35) ithal kömürden elektrik üretim artış hızı dört kattan fazla (+%143) gerçekleşerek Türkiye Avrupa’da kömürden en fazla elektrik üreten 2. ülke olmuş!² Peki neden böyle oluyor?

“Lisansı olan bir santrali kapatmak isterseniz, ilgili santrale tazminat ödemeniz gerekir. Kömürden çıkan ülkelerin büyük kısmında da bu şekilde gerçekleşti… Türkiye’de elektrik üretim lisansının süresi 2050 yılının sonrasına dek uzanan termik santraller var. Devlet bu santrallere kendi cebinden tazminat ödemek istemiyor. Tazminat ödenmesi durumunda bazı kömür santrallerinin kapanmayı değerlendirebileceğini tahmin ediyorum.”³ diyor U. Alparslan.. 

Buna bir de, Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle de pahalılaşan doğalgaza göre ithal kömürün ucuz kalmasını,  “Anadolu Kaplanları” simgesi ile olgunun sınıfsal boyutunu ve 50-60’lı yıllardan gelen antika enerji anlayışını da eklemek gerek! Buna göre kesintisiz enerji sağlama konusunda “güvenilir”, pratik baz kaynak atomar, kömür ve gaz enerjisi.. Oysa bu “teori”,  giderek yaygınlaşan, teknik olarak iyileşen depolama sistemleri, adına smart grid denen akıllı şebekeler, ülkemizde önemli bir potansiyele sahip baz enerji kaynakları olarak hidrolik ve jeotermal kaynaklar gerçekleri temelinde giderek çürüyor.

90’lı yılları ile birlikte buna bir de giderek artan bir şekilde Doğalgaz Elektrik Santralleri eklendi. Bu bağlamda son dönemde bir de kendi (derin) sularımızda ve “mavi vatanda”, komşu ülkelerle çatışmaya açık alanlarda doğal gaz arama vizyonu eklendi. Bu noktada arama gemilerine yapılan yatırımlara, buradan çıkarılacak gazın iletimine, dağıtımına ve buradan üretilecek elektrik enerjisinin miktarına ve de maliyetlerine bakıldığında, bunun, enerjide dışa bağımlılığımızı azaltmada uzun boylu bir rolü olmayacağı gibi “astarı da yüzünden pahalıya” gelecek yatırım olduğunu tespit etmek gerek! Net sıfır karbon hedefi için tam bir fosil çıkmaz yol!

Birbucukderece.com adlı web sitesi, Türkiye’nin Paris Anlaşması’nı 6 Ekim 2021’de onaylamasının üzerinden geçen sürede şu ana kadar (03.08.2024) kömür, gaz ve petrolden oluşan fosil yakıt ithalatı için ödenen paranın  221.261.935.676 Dolar olduğunu tespit ederek bu miktar ile,

8.106.752 Çatı tipi Güneş Paneli (PV),

69.144 Güneş Enerji Santrali (1MW)

11.524 Rüzgar Türbini (4 MW)

7.375.412  Isı Pompası’na sahip olabileceğini hesaplıyor.⁴ 

EMBER’in 2022 yılında yayımladığı raporda, 2021 yılında elektriğinin neredeyse üçte birini doğalgazdan üreten Türkiye’nin rüzgâr ve güneş enerjisinden elektrik üretimiyle 12 ayda 7 milyar dolarlık fosil yakıt ithalatını önlediğini tespit etmiş. Yapılan çalışmada gaz fiyatlarının sabit kalması halinde aylık yaklaşık 700 milyon dolar tasarruf edilebileceği hesaplanıyor.⁵ Tüm bunlar bize, enerjide izlenecek yolun bir politik karar olduğunu açıkça gösteriyor. 

Öte yandan klasik-fosil enerji kaynakları yüksek karbon izi yanında, daha önce de belirttiğimiz gibi, enerji fiyatlarını yükselten, yani enflasyonu artırıcı bir etken! Sürdürülebilir Ekonomi ve Finans Araştırmaları Derneği  (SEFİA) Aralık 2022’de yayımladığı bir çalışmasında⁶güneş ve rüzgârdan daha fazla elektrik üretilmesi halinde, tüketici enflasyonunun 7 puan düşebileceğini hesaplıyor. Buna göre;

  • 2023 Aralık ayı itibarı ile Güneş ve Rüzgâr enerjisinde kurulu gücümüz, şimdikinin yaklaşık iki katı olarak 45 GW gerçekleşseydi, serbest piyasadaki elektriğin fiyatı -artan YEKDEM maliyetlerine rağmen, 2023 yılında 2022’ye göre %11,3 daha düşük olacaktı.
  • Bununla birlikte -Yenilenebilir Kaynaklar’dan daha fazla elektrik üretilmesi durumunda, enflasyon daha da düşecek, 2023 sonu itibarıyla TÜFE %64,8 yerine %51 olacaktı.
  • Bu durumda daha az enerji ithalat yapılacağından, artan yenilenebilir enerji üretimi sayesinde, özellikle yüksek maliyetli doğalgaz ve ithal kömür ikame edilecek, 2023 yılı itibarıyla ithal enerji 3,6 milyar US-Dolar miktarında düşecekti. Bunun ülkemizin müzmin sorunu olan cari açık açısından önemi açık!
  • Ekolojik açıdan 2023 yılında toplam 28,9 milyon ton CO2’a eşdeğer karbon tasarrufu sağlanacaktı.

Özetle;

“Yapılan çalışmanın sonuçları yaygın kanının aksine YEKDEM (Yenilenebilir Enerji Kaynaklarını Destekleme Mekanizması) uygulamasının ve artan yenilenebilir enerji üretiminin elektrik sektöründeki üretim maliyetlerini artırmadığını, aksine bu maliyetlerin sınırlandırılmasına ciddi bir katkı verdiğini bir kez daha göstermiştir. Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de giderek derinleşen ve ne zaman sonlanacağı henüz belli olmayan enerji krizinin etkileri artan enerji maliyetleriyle kendini göstermektedir. Geçtiğimiz on yılda YEKDEM  garantisi altında kurulmuş olan santraller ise bu krizin etkilerinin bir nebze daha hafif hissedilebilmesini sağlamışlardır. Yürütülmüş olan bu çalışma küresel enerji krizi baş gösterdiği sıralarda eğer daha yüksek yenilenebilir enerji kurulu gücü yapılabilmiş olsaydı ülkedeki elektrik üretim maliyetlerinin daha düşük olacağını göstermiştir.“⁷

Bu açıdan, önceki sayfalarda içeriğini, enerjide gelişmeye olan etkilerini açıklamaya çalıştığımız, Yenilenebilir Enerjiler’in önünü açan, yüzlerce ülke tarafından üstlenilen Almanya’daki EEG Destek Programı’nın bir benzeri olan YEKDEM sisteminin daha da geliştirilmesi, mesela enerji depolama ve Isı Pompaları gibi oldukça maliyetli bir alana yaygınlaştırılması, diğerlerinde olduğu gibi bu sektörün de fosil kaynaklar karşısında rekabetçi konuma yükselmesi için aktüelleştirilmesini, totalde ise daha cömert ve daha uzun süreli sübvansiyonları Enerji Dönüşümü’nde rejeneratif enerjileri daha da yaygınlaştırılmasını ekoloji politik zeminlerde savunmak yerine sırf “muhalefet etmek için muhalefet” mantığı ile “Yenilenebilir Kaynakların desteklenmesi için doğrudan tarife desteği en büyük yanlıştır, santraller için ekipman üreten sanayi kuruluşlarına destek daha iyi bir yöntemdir. Amacı dışına çıkmış olan, özel şirketlere yüksek kazanç sağlama mekanizmasına dönüşen ve bedeli tüm tüketiciler tarafından ödenen YEKDEM uygulamasına son verilmelidir.”⁸ demek akıl tutulmasından başka bir şey değildir.

Toparlayacak olursak; orta vadede net sıfır karbon hedefine ulaşmak için şart olan Enerji Dönüşümü’nün köşe taşları nasıl olmalı? 

SHURA  geçtiğimiz yıllarda Net Sıfır 2053: Elektrik Sektörü için Yol Haritası  başlıklı çalışmasını kamuoyuna tanıttı. Katılırsınız ya da katılmazsınız, “eli-yüzü düzgün”, somut ve belki de Enerji Dönüşümü konusunda bir ilki ifade eden bu çalışma geçtiğimiz satırlarda ortaya koymaya çalıştığımız Enerjide Dönüşüm gerçekliği ve zorunluluğu, bunun dayandığı maddi zeminlerin belirlenmesinin -farklı konumlardan hareket ediyor olsak bile- son tahlilde ulaşılan sonuçlar açısından bir teyiti şeklinde.. Şöyle ki:⁹

Ortaya konulan Yol Haritası toplumun, 2053 yılında – 2015 Paris Sözleşmesi uyarınca – karbonnötr bir Türkiye yaratma hedefinde, toplumun, ekonominin elektrifikasyon ve enerji verimliliği bazında reorganize edilmesi fikrine, buna ulaşmak için adım adım alınması gereken tedbirlerin belirlenmesine dayanıyor. Buna göre sanayide elektrik kullanımının 2053’de %46’ya (2021: %21) çıkacağı, 90 TWh’lik ısı ihtiyacının yarısından fazlasının elektrikle karşılanacağı tahmin ediliyor. Sanayinin elektrifikasyonuna paralel, ilave olarak çimento sektöründe enerji olarak biyokütle, demir-çelik sektöründe yeşil hidrojenin kullanılması, diğer sektörlerde ise doğalgazın temiz sentetik yakıtlar (synfuels) tarafından ikame edilmesi öneriliyor. Raporda devamla;

  • Elektrifikasyon sürecini yavaşlatan en önemli etkenin, konutlara yönelik sübvasiyonlu doğalgaz ve ilgili tarifelerin olduğu gerçeğinden hareketle en azından elektrik ve doğalgaz  sübvasiyonlarının eşitlenmesi, vergi politikaları rekabetçi enerji fiyatlarını sağlayacak, yenilenebilir enerji teknolojilerini destekleyecek  şekilde düzenlenmelidir. Yani Yenilenebilir kaynaklara pozitif pozitif ayrımcılık yapılmalıdır.
  • Konutlarda ve sanayide Isı Pompalar’nın ve diğer elektrikli teknolojilerin yaygın kullanımı -özellikle görece pahalı olan Isı Pompaları’nın- ancak bunların rekabetçi olması ile mümkün olabileceği gerçeğinden hareketle bu noktada yatırım, kurulum destekleri ve vergisel avantajları sağlanmalıdır. 
  • Tüm bunlar fosil enerji kaynaklarının giderek kısıtlanması, alternatif enerjilerin geliştirilmesi, enerji depolama olanaklarının yaratılması ile mümkün!

SHURA’nın tahminlerine göre 2053’de konutlarda ısınma konusunda Isı Pompaları’nın temel kaynak olarak %67’lik bir kullanım oranına ulaşması bekleniyor:  2021 yılında konutlarda elektrik tüketimi, toplam enerji talebinin yüzde 20’sini oluştururken 2053 yılında bu oranın ısı pompası kullanımının da etkisiyle yüzde 63’e çıkacağı öngörülüyor. Net sıfır emisyon seviyesine ulaşmak için geçiş döneminde (2020-2055) döneminde elektrik sisteminde üretim santralleri ve şebekede öngörülen kapasite genişlemelerinin yanı sıra yeni depolama sistemlerinin kurulmasını içeren toplam ortalama yatırım hacminin 526 milyar dolar civarında olacağı tahmin ediliyor.

Verili koşullarda toplumda dekarbonizasyon süreci için enerjide transformasyon başka nasıl, hangi yollardan başarılabilir? Daha doğrusu firmaların dışında sürecin aktörleri, taşıyıcıları kimler olabilir?

Bu konuda akla ilk gelen, bu çalışmada da incelediğimiz  Almanya-Danimarka örneğindeki Enerji Kooperatifleri ya da insiyatifleri! Tabii ülkeler arasındaki farkları da gözeterek buralardan bir şeyler öğrenilebilir.  Söz konusu ülkelerde, enerji sektöründe 100 yılı aşan bir kooperatif geleneği var! Ki bunların hepsi tabandan gelen, sorunu çözme odaklı olarak gelişen sivil insiyatifler olmuşlar. Ülkemizde böyle bir gelenek olmadığı gibi bu konuda ki ilk cılız denemelerin en fazla 10 yıllık bir geçmişi var. Şöyle ki; ¹⁰

Almanya-Danimarka örneklerinden esinlenilerek atılan ilk adım 2016 yılında Lisanssız Enerji Yönetmeliği’ne Enerji Kooperatifleri  deyiminin girmesiyle atılıyor. Bunun kooperatifleşme sürecinin önünü açmasiyle bugüne kadar 50’ye yakın enerji kooperatifi kuruluyor. Buradaki yapılanma,  enerji kooperatiflerinin farklı konut sahiplerinin veya farklı işyeri sahiplerinin bir araya gelerek başlattığı girişimler olması itibarıyla artan elektrik ihtiyacını karşılayabilmek için tek bir bölgede üretim yaparken tüketimi bunlar arasında paylaştırma şeklinde oluşuyor.  Ama 2019 yılında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi bu ortadan kaldırılıyor. Üretilen elektrik yasal olarak şebekeye verilip burada alınması zorunluluğu olunca kooperatifler için iki defa dağıtım bedeli verme gibi absürd bir durum ortaya çıkıyor, ki bu enerji üretimini sürdürülebilir kılmıyor. Böylelikle işlevsiz hale gelen kooperatifler, böylesi otonom taban yapılanmaları durağan bir döneme giriyor.

Atılan bu adım, sektörde “büyükler” ve klasik enerji kaynakları lehine, otonom gelişmelerin, alternatifi enerji kanallarının boğulması anlamına geliyor. Sıfırnet karbon hedefinde tutarlı olmak istiyorsak, bu yolda alınması gereken insiyatif, böylesi tabandan gelişmelerin önünün sonuna kadar açılması, herkesin her şekilde serbestçe kendi enerjisini üretip tüketmesinin, fazlasını kime olursa olsun satmasının, enerji paylaşımı yapılanmalarının (energy sharing) önünün açılması şeklinde olmalıdır. 

Gelişmenin önünde önemli engellerden biri de, elektrik enerjisi dağıtımının bölgeler itibarıyla belli firmaların tekeline verilmiş olmasıdır. TEDAŞ’ın organizasyonunda 2013 yılından itibaren elektrik dağıtımı “özelleştirilerek” (aslında “tekelleştirilerek” demek daha doğru olur) 21 bölgede 21 dağıtım şirketinin tekelinde yürütülmekte, kimisi birden fazla bölgede aktif olan ve inşaat sektöründen de tanınan bu şirketler  aynı zamanda kendi bölgelerinde tedarik şirketlerinin mülkiyetini de farklı tüzel kişilik adı altında elinde bulundurmaktadır.¹¹ Bu da elektrik piyasasında “Türk usulü” -rekabetsiz- liberalleşme olsa gerek!? Oysa pratikten biliyoruz ki, tekelin olduğu yerde -serbest rekabet olmadığı için, bir noktadan sonra gelişme olmaz; fiyat konusunda herkesin istediği gibi “at koşturabildiği”, dışarıya, yani rekabete açık olmayan, kapalı devre bir sistem! 

Garip bir ülkeyiz! Bir piyasanın “kitabına uygun” olarak serbestleşmesini bile kotaramıyoruz. Ama bu yapamamaktan değil, tarihsel kökenleri itibarıyla antika yapımızdan ileri geliyor. Türkiye’de bir noktada her şeyin altında bir devlet, dolayısıyla bir merkeziyetçilik olgusu yatıyor.

Avrupa’da, burada özellikle incelediğimiz Almanya örneğinde enerji, elektrifikasyon olgusu, sanayi devrimi ile birlikte boyutlanan endüstrileşme ve urbanizasyon süreci ile birlikte, önce şehirlerde, sonra da kırsal alanlarda ortaya çıkan enerji sorununun çözülmesi temelinde oluşmuştu. Örneğin bu gerçek, Almanya’da şehirlerde, enerji üretip dağıtan Stadtwerke adlı yöresel-kamusal kuruluşları, benzeri ademi merkeziyetçi kurumları ortaya çıkardı. Bu kurumlar sonradan, bir kısmı özelleştirildi, bir kısmı da kamusal mülkiyette kalarak şirketleştiler. Bizdeki elektrifikasyon sürecinin tarihsel olarak çıkışı temelinde ise, herhangi bir endüstrileşme süreci ve bunun getirdiği yoğun şehirleşme sürecinin ortaya çıkardığı enerji ve aydınlanma ihtiyacından ziyade  önceleri “biz de aydınlanalım” gibi bir lükse sahip olma saiki var! 

Sanayileşme ile birlikte ortaya çıkan enerji-elektrifikasyon gereksinimi  Türkiye’de 1930’lu yıllardan itibaren ortaya çıkmaya başlıyor. “Ülkemizde elektrik üretimi başladığından beri elektrik sektörü çeşitli yapılanmalar altında karşımıza çıkmıştır. İlk başta, bir dizi belediye, imtiyazlı yerel şirket ve diğer iktisadi devlet teşekkülleri herhangi bir merkezi yönetim veya sektörel düzenlemeye tabi olmaksızın Türkiye genelinde elektrik tedarik etmekteydi.”¹² Ancak bu tür göreceli ademi merkeziyetçi yapılanmalar bile her zaman devlet vesayetinde oluyordu:

“1930’lu yıllarda başlayan ve 1945 yılına kadar devam eden yasal düzenlemeler belediye görevlerinde bir genişleme meydana getirmiş, ancak bu düzenlemeler özünde yine de merkeziyetçi eğilimi taşımıştır. Bu dönemde belediyelerle ilgili gözlemlenen diğer bir durum, şehirde imtiyaz yöntemiyle yürütülen ulaşım, su, elektrik, telefon gibi yerel hizmetlerin belediyelerin kontrolüne geçmesiydi. Yerel hizmetlerin belediyeleştirilmesi devlet yönetiminde geçerli olan devletçilik ilkesiyle paralellik içindeydi. İmtiyazlı şirketlerin belediyelerin eline geçmesi iki aşamada gerçekleşiyordu.”¹³ Mesela İstanbul’da 1955’te yapılan yerel seçimlerden sonra oluşan il genel meclisi ve belediye meclisinin çalışmalarına başlamasıyla 1930 yılında birleştirilen bu iki meclis 1955’te fiilî olarak ayrılmış oldu. Nispeten gücün “demokratik” dağılımını ifade eden bu adım, İstanbul belediye meclisinin ilk toplantısında  Belediye Kanunu  uyarınca belediye başkanı olarak zamanın valisi Fahrettin Kerim Gökay’ı belediye başkan vekili olarak seçmesiyle yeniden geri alınmış oldu. Belediye meclisi elindeki yetkiyi kullan(dırıl)mayarak 1930’da başlayan vali-belediye başkanı uygulaması sürdürülmüş oldu.¹⁴ İşte kayyum atanan belediyelere valileri göreve getirmenin dayandığı tarihsel zemin budur!

Elektrik enerjisi sektöründe “dağınıklık” olarak telakki edilen bu durum, oluşmuş olan görece “demokratik” yapıyı regüle ederek bir statüye kavuşturma yerine 1970 yılında 1312 sayılı Türkiye Elektrik Idaresi Kanunu ile ortadan kaldırılarak TEK’in (Türkiye Elektrik Kurumu) kurulması ile sona erdirilmiş, bazı yerel belediye kurumları dışında elektrik üretim, iletim, dağıtım ve tedarik faaliyetleri bu “kamu” kuruluşu, daha doğrusu devletin tekeline alınmıştı. 1982 yılında kanunda yapılan değişiklikle dağıtım şebekeleri tamamen TEK’in tekeline, oradan da TEK’in daha sonra dönüştürülmesi ile TEDAŞ’ın tekeline verilmesiyle devlet piyasanın tek gücü haline gelmiş oldu.

Oysa ülkemizde enerji sektöründe belediyeler,  enerji konusunda önemli aktörlerden biri olabilir, yenilenebilir enerjilerin gelişmesine, yaygınlaşmasına, piyasanın çeşitlenmesinin önemli bir kanalı da haline gelebilirdi. Yerel yönetimler  sadece enerji üretiminde değil, dağıtımında da rol üstlenebilir, enerjide dönüşüm sürecinin önemli aktörlerinden biri haline gelebilir. Avrupa’da olduğu gibi olmasa da böylesi bir gelişmenin dayanacağı tarihsel bir zemin de yok değil!  Son tahlilde sorun dönüp dolaşıp politik karara dayanıyor. Ama sadece yukarıdan politik karara değil, aşağıdan insiyatiflerin de olması, bir yerden başlanılması da önemli! Zira “yukarıyı” bazen “aşağısı da” etkiliyor, belirleyebiliyor. Mesela:¹⁵

Ekosfer, Fosil Yakıtların Ötesi, İklim İçin 350 Derneği, Kentsel Stratejiler ve Yerel Uygulamalar Derneği, Mekanda Adalet Derneği, WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı), YUVA Derneği tarafından hazırlanan Enerji Dönüşümünde Belediyelerin Rolü: 6 Fayda, 6 Adım  başlıklı insiyatifte, son yıllarda yaşanan küresel enerji krizi ve artan enerji maliyetlerinin yoksulluğu daha da artırdığına dikkat çekiliyor. Enerji verimliliğinin yükseltilmesi, güneş ve rüzgar kaynaklı yenilenebilir enerjilere geçişin bu sorunlarla mücadelede önemli bir yer tuttuğu belirtilerek enerji dönüşümünün altı faydası şöyle sıralanıyor:

  • Sağlanan tasarruf, kamu hizmetlerinde ve sosyal politikaların geliştirilmesinde kullanılacak
  • Fosil yakıtlara bağımlılığı azaltacak
  • Yerel istihdamı artıracak
  • Hem çevreyi hem de iklimi koruyacak
  • Afet dönemlerinde enerji güvenliği sağlayacak
  • Toplumun enerji dönüşümüne katılımını sağlayacak

Bu altı faydanın sağlanması için belediyelerin enerji dönüşümü için atabileceği 6 hızlı adım ise eylem planlarında enerji dönüşümünün önceliklendirilmesi, belediyelerin ‘‘Enerji Çözüm Noktaları’’ olması, kamu binalarında yenilenebilir enerji kullanımının artırılması, bürokrasinin azaltılması ve kapasitenin geliştirilmesi, tüm yapılarda güneş enerjisi teşvik edilmesi ve mesleki eğitim ve istihdam artırılması şeklinde formüle ediliyor. Toparlayacak olursak; 16)

“Önümüzdeki çağda yüz milyonlarca insan kendi yeşil enerjilerini evlerinde, işyerlerinde ve fabrikalarda üretecek ve bu enerjiyi aynen şimdi bilgiyi çevrimiçi üretip paylaşmamıza benzer bir şekilde ‘enerji interneti’ üzerinden birbirleriyle paylaşacak. Enerjinin demokratikleşmesi, insan ilişkilerinin  radikal bir şekilde yeniden düzenlenmesini beraberinde getirecek; işleri idare etme, toplumu yönetme, çocuklarımızı eğitme ve sivil hayata katılma yöntemlerimizi etkileyecek.” 

Enerjinin Demokratikleşmesi..  Bunun üzerine düşünelim, derim!

__

¹https://enerji.gov.tr/Media/Dizin/EIGM/tr/Raporlar/TUEP/Türkiye_Ulusal_Enerji_Planı.pdf

²EMBER, Türkiye Elektrik Görünümü: https://ember-climate.org/tr/analizler/araştırma/turkiye-elektrik-gorunumu-2024/

³https://www.bbc.com/turkce/articles/c8783k2k5r1o

⁴https://www.birbucukderece.com/sayac

⁵https://ember-climate.org/tr/analizler/araştırma/ruzgar-ve-gunes-turkiyeye-12-ayda-7-milyar-dolar-tasarruf-sagladi/

⁶Elektrik Fiyat Hareketleri ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Piyasaya Etkisi-II: https://sefia.org/wp-content/uploads/2024/07/elektrik-fiyat-hareketleri-ve-yenilenebilir-enerji-kaynaklarinin-piyasaya-etkisi-2.pdf, S. 22-23

⁷a. g. y.

⁸https://enerji.mmo.org.tr/wp-content/uploads/2023/05/Türkiye-Enerji-Görünümü-2023_Sunum_Mayıs-2023.pdf,  S. 74

⁹SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi, 2053 Net Sıfır: Türkiye Elektrik Sektörü İçin Yol Haritası : https://shura.org.tr/wp-content/uploads/2023/05/SHURA-2023-02-Rapor-Net-Sifir-2053_04052023.pdf 

¹⁰https://www.ekoiq.com/temiz-enerjiye-dayali-yurttas-katilimi-ve-inisiyatifi-ile-elektrik-uretebiliriz/

¹¹Mert Karamustafaoğlu, Elektrik Dağıtım Sektör Raporu : https://www.erdem-erdem.av.tr/bilgi-bankasi/elektrik-dagitim-sektor-raporu

¹²a. g. y.

¹³Tarkan Oktay, Tanzimat’tan XXI. Yüzyıla İstanbul’un Yönetimi: https://istanbultarihi.ist/81-tanzimattan-xxi-yuzyila-istanbulun-yonetimi#sdfootnote55anc

¹⁴a. g. y.

¹⁵https://temizenerji.org/2024/03/12/belediyelerin-enerji-donusumunu-saglamak-icin-atabilecegi-6-hizli-adim/

¹⁶Jeremy Rifkin, Üçüncü Sanayi Devrimi, yanal güç, enerjiyi, ekonomiyi ve dünyayı nasıl dönüştürüyor?  S. 12

Türkiye'de Enerji Sorununun Neresindeyiz? - ZEKİ ALPTEKİN

 

Kaynak: Haber Merkezi

Kopyalandı

İlgili Haberler