Son dakika

Her Taraf

Eser Karakaş: Artık restorasyonu düşünmek gerek

Restorasyon yani sistemin yeniden düşünülmesi, yeniden inşası, son senelerin popüler tabiriyle yeniden dizaynı.

 Restorasyon yani sistemin yeniden düşünülmesi, yeniden inşası, son senelerin popüler tabiriyle yeniden dizaynı.

Türkiye çok büyük çapta ve kapsamlı bir toplumsal dibe vuruş sürecini,  hukuk kavramının yani devletin ayaklar altına alınışını yaşarken yeni bir restorasyon tasarımını erken ve şimdilik gereksiz bulanlar çıkabilir. Ancak bu satırların yazarı Türkiye’nin çok acil bir restorasyon planına ihtiyaç duyduğuna inanıyor. Bu restorasyon planının detaylarını da toplum olarak, üniversiteler, düşünce kuruluşları olarak şimdiden konuşmamız gerekiyor. Restorasyon planının uygulamaya girişi bugünden yarına olmayabilir ama siyasal ve ekonomik gidiş o kadar kötü ki bu gereksinimin çok da uzun olmayan bir vadede gündeme geleceğine hiç kuşku yok. Önemli olan o gün geldiğinde ortada uygulanabilecek kapsamlı bir restorasyon planının bulunması.

Türkiye bugüne kadar çok kapsamlı ve tutarlı bir restorasyon planı hazırlayabilmiş bir ülke, bir devlet değil maalesef. Sistemin iç dinamikleri bu Yorum yazısında gündeme getiremeyeceğim kapsamlı nedenlerden evrensel anlamda bir demokrasi ve hukuk devleti ve en azından bu idealler kadar önemli olmak üzere de sürdürülebilir makul bir büyüme oranı üretemedi. Yapısal demokrasi ve hukuk devleti açıkları, düşük büyüme oranları da dönemsel olarak çok önemli toplumsal, siyasal, ekonomik krizler ürettiler. Türkiye bu birbirlerini izleyen dönemsel krizlere kısa vadede çözümler de üretmeye çalışmadı değil ama hep eksik, yetersiz kaldı. Nitekim, sorunların kökeni hep aynı kaldı ve belirli sürelerle krizler tekrar tekrar yaşandı. Standart bir tanımlama ile 1958, 1971, 1978, 1994, 2001 krizleri örnek verilebilir. Bu krizlerin tümü siyaset çekişli iktisat krizleri oldu. İçinden geçtiğimiz günlerde de Türkiye yine siyaset çekişli bir iktisat krizine giriyor; batı ortalamalarının dört katı bir enflasyon oranı, gelişmekte olan ülkelerin altına düşen büyüme oranları, yüzde on barajını aşmış bir işsizlik ilk aklımıza gelen kriz sinyalleri. Hukuk sisteminin geldiği korkunç aşama ise içine yuvarlandığımız krizin en büyük göstergesi; bir kez daha vurgulamakta fayda görüyorum, hukuk sisteminin çöktüğü, çökertildiği yerlerde iktisadi krizler zaten kaçınılmaz hale geliyorlar.

TEKRARLANAN KRİZLER

Yapılması gereken iki önemli iş var gündemimizde.  Birincisi, Türkiye’nin neden ve hangi toplumsal mekanizmalar çıkışlı büyük krizleri noktalayamadığı sorusuna verilecek kapsamlı bir yanıt üretme işi. İkinci önemli işimiz ise krizlerin kökenine bakarak verilecek kapsamlı yanıt doğrultusunda bir restorasyon planı üretmek.

Yukarıdaki satırlarda yaklaşık onar senelik dönemler itibarıyla gelen büyük krizlere karşı üretilen çözümlerin eksik ve yetersiz kaldığını vurgulamaya gayret ettim. Türkiye, 2001 senesinde de büyük bir kriz yaşadı, üretim endeksi yıllık bazda yüzde on dolayında düştü, kamu kesimi açıkları milli gelirin yüzde onunu aştı. 2001 krizine tepki olarak da sistem önemli, kapsamlı diyebileceğimiz tepkiler üretti. Kemal Derviş reformları, önlemleri diyebileceğimiz bir dizi düzenleme yürürlüğe girdi, Merkez Bankası tarihinde ilk kez göreli bir araç bağımsızlığına kavuştu, çığırından çıkmış kamu sübvansiyonları, mesela tarım desteklemeleri bir disipline kavuşturulmuş oldu, ekonomi hukuku daha çağdaş bir görünüme sahip oldu, dünya standartlarında bir kamu ihale sistemi devreye sokuldu. 2002 AKP iktidarı ile birlikte, 2008 senesine kadar Kemal Derviş reformları özünden önemli bir taviz yaşanmadan sürdürüldü, AB tam üyelik müzakerelerinin açılması ile birlikte de 1954 senesinden beri senede bir milyar doların altında olan net doğrudan yabancı sermaye yatırımları senede yirmi iki milyar dolar düzeyine yükseldi, iktisat tarihimizde ilk kez yüksek büyüme oranlarının yapısal olarak ürettiği cari açık kriz nedeni olmaktan çıktı, ekonomi 2003-2007 aralığında ortalama yüzde 7,3 büyüdü, yüksek cari açık üredi ama bu yüksek cari açık nitelikli bir biçimde finanse edildi. AB tüm üyelik perspektifinde atılan hukuk devleti adımları da doğrudan yabancı sermaye yatırımlarına güvence üretti. Türkiye, belki de ilk kez, kendini onar sene ara ile tekrarlayan krizlere kalıcı siyasal, hukuki ve ekonomik çözüm üretir gibi oldu.

KALICI RESTORASYON İÇİN REKABETÇİ SİSTEM

2008 sonrası bir şeyler olmaya başladı. Bu bir şeyleri kurumsal olarak tartışmaya açabiliriz. Sistemi içinde önemi geniş kesimler tarafından ne ölçüde anlaşıldığından kuşku duyduğum kamu ihale sistemi kararlı adımlarla eski Türkiye standartlarına geri çekilmeye başlandı. Kamu ihale sisteminde 2002 senesinde gerçekleştirilen anti-rant üretme mekanizmalarının tekrar eski Türkiye standartlarına çekilmesi aslında büyük düşüşün kararlı başlangıcı oldu. 2001 krizi sonrası yaşanan küçük çaplı restorasyon sürecinin önemli bir kilometre taşı niteliğinde olan Merkez Bankası bağımsızlığı konusunun da nerelere geldiğini hep beraber izliyoruz. AB reform süreci adeta tümüyle askıya alındı, artık kimse AB reformlarından bahsetmiyor. Rusya’nın geçen hafta Türkiye’ye iade ettiği 21 ton çileğin nasıl üretildiği ve iade sonrası kimlerin bu zehirli çileği tüketeceğini konuşmuyor bile artık.

Yukarıdaki meseleyi kurumsal bazda bir kez daha vurgulayabiliriz artık.  Kriz üreteceği bile bile kamu ihale kanunu neden eskisine döndürüldü? Merkez Bankası bağımsızlığı neden tartışmaya açıldı? AB reformları neden askıya alındı? Gerçekleştirilen her reformun neden kısa sürede içeriği boşaltılıyor? Bu sorulara kapsamlı bir cevap verilmeden Türkiye’de yeni bir restorasyon planını tartışmak da çok anlamlı olmayabilir. Türkiye neden rekabetçi sistemlere, açık toplum girişimlerine direniyor? Yapılması gereken ilk iş, mesela kamu ihale sistemini bir araştırma alanı olarak alıp, bu sistemin neden rekabetçi, etkin çalışan yapısının siyasi partiler tarafından ilk fırsatta budandığını tartışmaya açmak. Bu soruya doğru bir yanıt üretebilir isek, kapsamlı bir restorasyon planını yaşama geçirmek de o kadar kolaylaşacaktır, zira kalıcı bir restorasyon planını yaşama geçirmek demek rekabetçi bir sistemi devreye sokmak demek. İktidara gelen her partinin ilk işinin ihale sistemini geriye çekmek olduğu bir ülkede ve bu irticanın nedenlerinin iyi tartışılmadığı bir sistemde restorasyon planı yapmak da kolay değil.

Önümüzdeki Yorum yazılarımda aşama aşama ülkemiz için gerekli bir restorasyon planının detaylarını sunmaya gayret edeceğim.

ZAMAN

Kopyalandı

İlgili Haberler