Son dakika

Her Taraf

İstihbarat Çağı Başlıyor

Batı, Washington’un kendisi için yazdığı güvenlik hikâyesine artık eskisi kadar güvenmiyor. Yanı başımızda bir “istihbarat kıtasının” temelleri atılıyor.

İstihbarat Çağı Başlıyor

Avrupa’nın büyük şehirlerinde artık başka bir hayalet dolaşıyor. Berlin’de, Viyana’da, Tallinn’de, Londra’da, hatta daha uzakta; Ottawa’da ve Tokyo’da da. Çatırdamalar, aslında II. Dünya Savaşı’nın iskeletinden geliyor.

İkinci savaş sonrası Batı düzeni, malum, büyük ölçüde Amerikan ekonomik, askerî ve istihbari kapasitesinin omuzlarında yükselmişti. Avrupa uzun yıllar boyunca bitimsiz bir rahatlıkla bu güvenlik konforunun içinde yaşadı. Şimdi o konfor dağılıyor. ABD’nin Avrupa’yı eskisi kadar korumayabileceği, artık üçüncü dünyanın bir temennisi değil. Bu, Avrupa devletlerinin resmî güvenlik belgelerine de sızmış durumda. Berlin’de, Paris’te, Viyana’da, Helsinki’de aynı soru artık daha yüksek sesle soruluyor: Amerika bir gün artık bizim için aynı riski almak istemezse ne olacak?

Son aylarda Avrupa (ve hatta Asya) devletlerinin istihbarat sistemlerindeki reform girişimlerine bakınca da bunu görmek mümkün. Ukrayna savaşıyla başlayan sarsıntı Trump dönemiyle derinleşti. Avrupa devletleri ilk kez, Amerikan istihbaratına aşırı bağımlı olmanın stratejik bir zafiyet olabileceğini konuşmaya başladı. Başkasının gördüğü kadarını, o başkasının izin verdiği ölçüde görebilmenin yaratacağı sorunlar belki de daha fazla idrak edilmeye başlandı. Bu yüzden Avrupa güvenlik tarihinde bir dönüşümün arefesinde olabiliriz. Kısacası, yanıbaşımızda bir istihbarat kıtasının temelleri atılıyor.

Değişmek Zorunda Kalan Psikoloji

Almanya bu dönüşümün merkezinde. II. Dünya Savaşı sonrası Alman devleti bilinçli biçimde “çekingen güvenlik devleti” olarak tasarlanmıştı. Nazi geçmişi, Gestapo travması, Doğu’daki Stasi hafızası Alman toplumunun istihbarat kurumlarına daima şüpheyle yaklaşmasına neden oldu. Fakat konjonktür, Almanya toplumunun bu psikolojisini zorla değiştirmeye de aday. Ukrayna işgali, Avrupa’daki sabotajlar ve bu sabotajların devam edeceği beklentisi, ardı arkası kesilmeyen siber operasyonlar Almanya’yı çok başka bir düzleme itti. Federal istihbarat servisi BND için hazırlanan reform paketleri, II. Dünya Savaşı sonrası tasarlanan Almanya ile istihbarat ve güvenlik bağlamında zihinsel bir kopuşa işaret ediyor. 

BND için daha geniş yetkiler, mobil cihazlardan veri toplama imkânı ve daha geniş operasyonel müdahale kapasitesi konuşuluyor. Alman devleti, istihbarat teşkilatını gerektiğinde saldırabilen bir yapıya dönüştürmek istiyor.

Daha da ilginç olanı, Alman kamuoyunun buna hazırlanış biçimi. Netflix’te yayımlanan Unfamiliar dizisinin bu döneme “tesadüfen” denk gelmediği Batı gazetelerinde yazılmaya başlandı bile. Dizideki BND ajanları agresif operasyonlar yürütüyor, yüz tanıma sistemleri kullanıyor, hukuk sınırlarını zorluyor. Bazı yorumcuların dediği gibi: Bu, BND’nin olmak istediği versiyon.

Kanada’daki tartışma ise daha çıplak bir gerçekle, doğrudan egemenlikle ilgili. Ottawa onlarca yıldır Five Eyes ağının parçası olarak Amerikan istihbaratına yaslanmıştı. Ancak Trump’ın Kanada’ya göz dikmesi ve malum uluslararası ortam ile “Kanada CIA’sı” kurulması fikri daha yüksek sesle dile getirilmeye başlandı. Kanada’nın hâlihazırda dış istihbaratla ilgilenen bir teşkilatı yok. Ülke, ilk kez kendi başına küresel insan istihbaratı toplama kapasitesine sahip olmak istiyor. Öyle ki emeklilik reformunda istihbarat personelleri kapsam dışı bırakıldı ve “Operasyonel baskılar ile büyüme gereksinimleri gerekçesiyle erken emeklilik başvurusu yapan istihbarat personelinin başvuruları onaylanmayacak” diye açıklama da yapıldı. (Kanadalı istihbaratçıların ruh sağlıklarının kaybolmaya başladığını gösteren “bilimsel araştırma” sonuçlarının tam da bu dönemde basında yer bulması da manidar.)

İtalya’da Meloni hükümetinin attığı adımlar da aynı hikâyenin başka bir versiyonu. Yeni kurulan ulusal güvenlik görev gücünün ismine bakarak bilindik bir güvenlik koordinasyonu olduğu sonucuna varabiliriz. Ancak bu devlet refleksini merkezîleştirme girişimi. Roma, siber saldırılara, sabotajlara, askerî gerilimlere… tek merkezden yanıt verecek bir yapı kuruyor. Çünkü modern krizlerin özelliği çok hızlı olması. Demokratik bürokrasiler ise hız konusunda söz konusu krizler karşısında avantajlı olmayabiliyor. Güvenlik ihtiyacı arttıkça merkezîleşme arzusu büyüyor.

Viyana Artık “Casus Şehri” Olmak İstemiyor

Avusturya’nın başkenti Viyana, yıllardır “casusların şehri” diye anılır, Rus ağları için rahat operasyon alanı olarak görülürdü. Casusluk yasaları yeterince sert değildi ve sadece Avusturya devletine doğrudan zarar veriyorsa suç sayılıyordu. Yeni reformlarla uluslararası kuruluşlara yönelik faaliyetler de casusluk kapsamına alınıyor. Bu adımlar da zekice örülmüş bir plan sonrasında atılabildi. Avusturya’daki Rus Büyükelçiliğinin tepesindeki gelişmiş antenlerin doğuya değil de batıya dönük olduğu, yani Rus diplomatların Moskova’yla iletişim kurmak için değil de Avrupa’yı dinlemek amacıyla tasarlandığı uluslararası haber ajanslarında yayınlandı. Böylece Viyana yönetiminin “artık yeter” demesinin yolu açıldı. Şimdi ülkede yabancı servisler adına ajan devşirmek açıkça suç hâle geldi, sosyal medya üzerinden yürütülen düşük profilli ağlar da radara alındı.

Finlandiya’nın da topladığı bilgileri anlamlı çıktılara dönüştürerek operasyonel yeteneklerini artırma girişimleri var. Yurt dışındaki “tehditlere” doğrudan operasyon düzenleyebilmek ve siber istihbaratı aktif güç unsuru haline getirmek istiyor. Bu, Finlandiya için oldukça yeni bir dil. İstihbarat belgelerine 60 yıl gizlilik getirme planı bile başlı başına bir zihniyet değişimi aslında.

İsveç’te yaşanan dönüşüm de yeni çağın sembolik örneklerinden. Çünkü Stockholm, uzun yıllar kendisini “istikrarlı kuzey refah devleti” olarak tanımladı. Şimdi ise aynı İsveç, 2027 itibariyle operasyonlara başlayacak yeni bir dış istihbarat servisi kuruyor. Yeni kurulacak örgütün adı İsveç Dış İstihbarat Servisi (UND). MI6 benzeri bir yapı kurulmak istendiği bizzat yetkililerin ağzından döküldü. Bu detay da tesadüf değil. İsveç, operasyon yürüten ve NATO’da aktif rol oynayacak bir aktöre dönüşmek istiyor. 

Kıta, Soğuk Savaş sonrası güvenlik konforundan çıkıyor ve kendi karanlık devlet reflekslerini yeniden inşa ediyor. Bu aynı zamanda liberal dünyanın kendi krizinin sonucu. Açık toplum fikri artık tehlikeli bulunuyor. Şeffaflık, güvenlik riski sayılıyor. Üniversiteler “potansiyel casusluk alanı” olarak görülüyor. Teknoloji şirketleri ulusal güvenlik dosyasına dönüşüyor. Gazeteciler bile bazen veri zincirinin şüpheli halkası gibi değerlendiriliyor. Batı, Washington’un kendisi için yazdığı güvenlik hikâyesine artık eskisi kadar güvenmiyor. Dünya, 40 yıl sonra yeniden duvarlar örüyor.

 Picture of CİHAT ARPACIK

CİHAT ARPACIK

İstihbarat Çağı Başlıyor - CİHAT ARPACIK

Kaynak: Haber Merkezi

Kopyalandı

İlgili Haberler