Son dakika

Her Taraf

Murat Aksoy: Küllerinden doğan kurum: MGK

Geçmişte MGK, sivil siyaset üzerinde ağır bir bürokratik bir vesayet organı olarak mekanizması olarak eleştirilip, asker üyelerin ağırlıkta olduğu ve kararlarının hükümetler için tavsiyeden öte anlamları olduğu açıktı. Ve bugün, bu kadar güçlü bir yürütme var iken neden böyle bir kurula halen gereksinim duyulmaktadır? Neden süreçte siyaset değil hala MGK siyasi bir özne olarak varlığını sürdürmektedir. Bu da MGK'nın küllerinden yeniden doğduğunu gösteriyor

Murat Aksoy: Küllerinden doğan kurum: MGK

Bundan yıllar önce Yeni Şafak’taki köşemde 17 Eylül 2013’te “Bir zamanlar ‘laiklik’ sorunumuz vardı” başlıklı bir yazı yazmıştım.

Muhalefet olduğu dönemde laiklikle sorunu olan AK Parti’nin, iktidarının 11 yılında sorun gördüğü pek çok alanda -kiminde en zor olan ilk adımı atıp, sonrasında daha kolay adımları atmasından dolayı başarısız oldu- inisiyatif almasına rağmen laiklik konusunda adım atmamış tam tersine başta Diyanet İşleri Başkanı’nın kamusal görünürlüğü ve bütçe ve faaliyet alanının genişlemesini eleştirmiştim. O yüzden başlığı da; bir zamanlar laiklik sorunumuz vardı koymuştum. Yazı esas olarak “o soruna ne oldu?” sorusuna cevap arıyordu.

Tabi ki, cevapsız kaldı.

Bunun nedeni de en başından bu yana toplumu devlet/iktidarın desteklediği bir dini yorumu empoze eden DİB’i bu kez de, AK Parti aynı amaca uygun biçimde dönüştürdü. Bütçesi, faaliyet alanı büyüdü ve kuruluşla birlikte kendine biçilen rolü bu dönemde çok daha iştahlı biçimde yerine getirdi.

Yazıya laiklikle başladık ama bundan sonra onunla ilgili değil.

Bu yazı son günlerde Meclis’te kabul edilen “Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanunu”nun uygulama aşamasının Milli Güvenlik Kurulu’nda (MGK) alınacak karar ile başlayacak olması.

SİYASİ ÖZNE OLARAK MİLLİ GÜVENLİK KURULU?

Biraz geriye gidelim

MGK, Türkiye Cumhuriyeti'nin milli güvenlik politikalarının belirlenmesi, hedef ve stratejilerinin oluşturulması amacıyla Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan, devletin en üst düzey sivil-asker danışma ve koordinasyon organıdır.

Diğer yandan MGK’nın tarihçesi, Türkiye'de sivil-asker ilişkilerinin, bürokratik güç dengelerinin ve devletin güvenlik mimarisinin nasıl evrildiğinin izlenebileceği bir kurumdur.

Öncülü olmakla birlikte MGK bu adla ilk kez 1961 Anayasası'nda yer aldı. 27 Mayıs 1960 Askeri Darbesi’nin devamında Türk Silahlı Kuvvetler'in sadece güvenlik değil devlet yönetiminde de bu yasa ile birlikte yasal zeminde daha etkili olmaya başladı. Anayasada rolü, Bakanlar Kurulu’na tavsiye veren bir kurum olsa da, bu fiili olarak daha etkili bir kurum oldu.

Zaman içinde bu etki arttı. 12 Mart 1971 Muhtırası sonrası yapılan anayasa değişiklikleriyle MGK'nın yetkileri genişletildi. Kurulun hükümete yaptığı bildirimlerin niteliği "tavsiye" boyutundan çıkarılarak, Bakanlar Kurulu'nun bu kararları "öncelikle dikkate alacağı" hükmü getirildi.

12 Eylül 1980 Darbesi’nden sonra yapılan 1982 Anayasası ile de MGK, idari hiyerarşide adeta hükümetin üzerinde bir "gölge kabine" konumuna getirildi. Kuruldaki asker üye sayısı sivil üye sayısından fazla oldu.

Görüldüğü gibi 1961’de anayasal kurum haline gelen MGK, özellikle 1980 Darbesi sonrası büyük siyaset olarak tanımlayabileceğimiz ülkenin temel sorunları konusunda tavsiye kararlarının siyasi kararlara dönüştüğü, hükümet üstü bir kurul oldu. Bu açıdan MGK, siyasetin öznesinin hükümet olan siyasi partiler değil, MGK olduğunu söylemek yanlış olmaz. MGK büyük siyasetin öznesi, hükümetler ise apolitik olan küçük siyasetin öznesi olduğunu söyleyebiliriz.  

Bunun en somut örneğini 28 Şubat sürecindeki MGK toplantısı ve o toplantıda alınan kararların siyaset üstü etkisini gördük.

MGK’nin siyasi iktidarın yerini aldığı durum, siyasetsizliğin en açık göstergesidir. Ve bunun mağduru AK Parti’nin öncülü olan Refah Partisi oldu.

AB ÇIPASI VE MGK’DAKİ DEĞİŞİM

ANASOL-M Hükümetinin Avrupa Birliği uyum süreci çerçevesinde yapılan yasal düzenlemelerle MGK’nın yapısı değişmeye başladı. Ve AK Parti iktidarı ile süreç hızlandı.

Sivil üye olan bakanların sayısı asker üyelerden fazla hale getirildi. Alınan kararların niteliği “tavsiye” statüsüne indirildi. Kurulun hükümetler üzerindeki denetim ve yönlendirme yetkileri azaltıldı.

Bu süreçte en büyük değişim kuşkusuz 2004’te MGK Genel Sekreterliği'nin sivilleşmesi oldu. Daha önce bu görev (kararların icrasının takip edildiği birim), bir orgeneral veya oramiral tarafından yürütülüyordu. Bu gelenek halen devam etmekte yani genel sekreterliği sivil yürütmektedir.

2018’de yaşanan yönetim sistemi değişmesi ile MGK yapısı da değişti. Cumhurbaşkanı Yardımcıları kurula dahil edilirken, Jandarma Genel Komutanı kuruldan çıkarıldı.  

KALDIRILMADI SADECE DÜNÜŞTÜRÜLDÜ

Peki MGK neden hala var?

Sivil siyasetin alanını ilk 10 yılında sivilleştiren ve siyaseti bürokratik vesayetten kurtarma iddiasındaki AK Parti, neden MGK’yı kaldırmayı değil de sadece sivilleştirmekle yani sivil sayısını (Başkan: Cumhurbaşkanı, Sivil Üyeler: Cumhurbaşkanı Yardımcıları, Adalet Bakanı, Milli Savunma Bakanı, İçişleri Bakanı, Dışişleri Bakanı; Askerî Üyeler: Genelkurmay Başkanı, Kara Kuvvetleri Komutanı, Deniz Kuvvetleri Komutanı, Hava Kuvvetleri Komutanı) artırmakla yetindi.

Sonuçta geçmişte MGK, sivil siyaset üzerinde ağır bir bürokratik bir vesayet organı olarak mekanizması olarak eleştirilip, asker üyelerin ağırlıkta olduğu ve kararlarının hükümetler için tavsiyeden öte anlamları olduğu açıktı.

Ve bugün, bu kadar güçlü bir yürütme var iken neden böyle bir kurula halen gereksinim duyulmaktadır?

Neden süreçte siyaset değil hala MGK siyasi bir özne olarak varlığını sürdürmektedir.

Bu durum, yazılarımda sıkça tartıştığım üzere yeni hükümet sistemi ile devletin yeniden siyasetin merkezine dönmesinin ve siyasal alanı tam olarak denetim altına alıp siyasi özne haline gelmesiyle doğrudan bağlantılıdır.

Nitekim MGK’nın son toplantılarından sonra yapılan açıklamalara baktığımızda eskiden olduğu gibi yine güvenlik bürokrasisinin ve dış politikanın temel yol haritasını belirlemekte olduğunu yani bir anlamda siyasetin merkezinde olduğu görülecektir.

Nitekim Meclis’te kabul edilen yasanın fiilen uygulanabilmesi için PKK/KCK'nın silah bıraktığının güvenlik kurumlarınca tespiti ve bu durumun Milli Güvenlik Kurulu (MGK) kararıyla teyit edilerek Resmi Gazete'de yayımlanması şartı aranmaktadır.

Görüldüğü gibi laiklik sorunu ortada durduğu MGK da sembolik dönüşüme rağmen bürokratik organ olarak varlığını sürdürmektedir.

Bu da devletin siyaset sahnesindeki gücünü göstermesi açısından semboliktir.

Küllerinden doğan kurum: MGK | Yeni Arayış

Kaynak: Haber Merkezi

Kopyalandı

İlgili Haberler