Son dakika

Her Taraf

Aslı Aydıntaşbaş çerçeve yasa sürecini New York Times'a yazdı

Aslı Aydıntaşbaş çerçeve yasa sürecini New York Times'a yazdı

Gazeteci Aslı Aydıntaşbaş, The New York Times gazetesi için kamuoyunda "çerçeve yasa" olarak bilinen Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi’ni değerlendirdiği yazısında “ulusal güvenliği son 10 yılda neredeyse her şeyin önünde tutan bir ülke açısından bu, dikkat çekici bir adım” ifadelerini kullandı. Aydıntaşbaş yazısında sürecin çatışmalı süreçler için örnek bir model olabileceğine dikkati çekerek “Bir isyana karşı gerçek zafer, tüm isyancılar ortadan kaybolduğunda değil, silahlı kişi siyasetçi olmayı tercih ettiğinde kazanılır” yorumunu yaptı. 

Gazeteci Aslı Aydıntaşbaş, The New York Times için kaleme aldığı “Türkiye ve Kürtler İleriye Dönük Bir Yol Gösteriyor” başlıklı yazısında kamuoyunda “çerçeve yasa” olarak bilinen  Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi’ni ele aldı. 

“Ulusal güvenliği son 10 yılda neredeyse her şeyin önünde tutan bir ülke açısından bu, dikkat çekici bir adım” ifadelerini kullanan Aydıntaşbaş, Orta Doğu’nun en uzun süredir devam eden çatışmalarından birinin sona ermesinin önünün açıldığını vurguladı. 

Aydıntaşbaş, söz konusu sürecin silahların bırakılması karşılığında siyasetin önünü açtığın belirterek "Hamas’la Gazze’de, Şii tabanlı siyasi parti ve silahlı güç Hizbullah’la da Lübnan’da yaşananlar başta olmak üzere, silahlı gruplarla süren çözümsüz çatışmalar açısından uygulanabilecek dersler sunuyor" yorumunu yaptı.

Aydıntaşbaş’ın çerçeve yasanın hem Türkiye hem de Orta Doğu’da olası etkilerini değerlendirdiği yazısının ilgili bölümleri şöyle: 

Türkiye hükümeti bu düzenlemeyi “af” olarak nitelendirmeyecek. Ordu ile PKK güçleri arasında onlarca yıldır süren çatışmaların yol açtığı şiddetin izlerini taşıyan ülkede “af” sözcüğü siyasi açıdan hâlâ son derece hassas. Düzenleme, kapsamlı bir demokratikleşme paketi de değil.

Ancak Türkiye, yıllar sonra ilk kez ulusal uzlaşmaya bu kadar yaklaştı. Bir yıl süren müzakerelerin ardından PKK yönetimi, Kürtlerin haklarını silahlı mücadele yoluyla ilerletemeyeceğini kabul etmiş görünüyor. Türkiye ise Kürt sorununun yalnızca askeri yöntemlerle çözülemeyeceğini ve sıradan Kürtler arasında kökleri bulunan bir hareketin siyasi taleplerinin karşılanabileceği bir yol bulunması gerektiğini dolaylı olarak kabul etti.

Silahların bırakılması karşılığında siyasetin önünün açılmasına dayanan bu uzlaşma; Hamas’la Gazze’de, Şii tabanlı siyasi parti ve silahlı güç Hizbullah’la da Lübnan’da yaşananlar başta olmak üzere, silahlı gruplarla süren çözümsüz çatışmalar açısından uygulanabilecek dersler sunuyor.

Bu örnekler arasında farklılıklar bulunuyor. Ancak köklü silahlı ayaklanmaların bombalanarak ortadan kaldırılamayacağı yönündeki temel ilke benzerlik taşıyor. Silahsızlanmanın aşamalı ve koşullu olması, karşıt tarafların karşılıklı adımlar atmasını içermesi ve belirgin bir siyasi hedefe dayanması gerekiyor. Türkiye örneğinde müzakereler bir yıldan uzun sürdü.

Silahlı hareketler, yalnızca karşıtları talep ettiği için nadiren silah bırakır. Birçoğu, silahlı mücadelenin artık siyasi hedeflerine ulaşmalarını sağlayamayacağı sonucuna vardığında ve kendilerini destekleyen kesimlere bu hedeflerin peşinden gidebilecekleri başka bir yol sunulduğunda silah bırakır.

Türkiye’deki süreci farklı kılan, adım adım ilerlemesi ve ülkenin kurumlarının sürece dahil olması. PKK, geçen yıl kendini feshetmeyi kabul etti ve Kuzey Irak’ta silahlarını yaktığı sembolik bir tören düzenledi.

Türkiye de şimdi anlaşma kapsamındaki yükümlülüğünü yerine getirerek binlerce PKK üyesinin ülkeye dönmesine imkân tanıyabilecek yasal güvenceler oluşturdu. Bu haklardan yararlanılması, Türk makamlarının örgütün silah bıraktığını doğrulaması koşuluna bağlandı. Yasa ayrıca sıradan örgüt üyeleri ile en ağır suçlardan sorumlu olanlar arasında ayrım yapıyor.

Alt kademedeki örgüt üyeleri, tutuklu siyasetçiler ve siyasi sürgünler ülkeye dönerek sivil hayata yeniden katılabilecek. Birçok kişi hakkındaki yargı süreçleri beş ila 10 yıl süreyle askıya alınacak ve bu kişilerin silahlı faaliyetlerden uzak durması halinde davalar sonunda düşürülecek. Bu süre, hüküm giymiş olsalar bile eski örgüt üyelerine sivil hayata dönme imkânı tanırken Türkiye’nin güvenlik kurumlarına da şiddete yeniden başlama ihtimaline karşı güvence sağlıyor.

Üst düzey PKK yöneticileri şimdilik büyük ölçüde düzenlemenin dışında tutuluyor. Ancak Türk ve Kürt yetkililer, bu kişilerin durumunun zaman içinde ele alınmasının beklendiğini söyledi. Süreci bir Meclis komisyonu denetleyecek; Kürtlerin haklarına ilişkin daha kapsamlı konular ise siyasi tartışmalara bırakılacak.

Bir başka gelişme de bu tür anlaşmalar için uygun zemin hazırladı: Silahlı devlet dışı aktörlerin gücü azalıyor gibi görünüyor. Gerilla savaşı, geleneksel olarak gizlenmeye ve daha güçlü bir rakip karşısında uzun süre direnebilme kapasitesine dayanıyordu. Ancak artık durum böyle değil. İnsansız hava araçları, gözetim teknolojileri ve yapay zekâ destekli hassas silahlar bu avantajı aşındırdı. Türkiye bu teknolojileri Suriye ve Irak’ta PKK’yi sınırlandırmak için kullanırken İsrail de Hamas ve Hizbullah’a karşı aynı yönteme başvurdu. Ancak bunun Gazze ve Lübnan’da yıkım ve sivil kayıplar açısından bedeli çok ağır oldu.

PKK’nin tutuklu kurucusu ve baş müzakerecisi Abdullah Öcalan, silahlı mücadelenin “miadını doldurduğunu” söyleyerek bu yeni gerçekliği kabul etti. Daha da dikkat çekici olarak, silahsızlanmanın “demokratik siyasetin tanınmasını ve yasal bir çerçevenin oluşturulmasını” gerektirdiğini savundu.

Bu, devlet dışı aktörlerin her yerde ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor. İran destekli Yemen’deki Husiler, silahlı grupların hâlâ büyük çaplı sorunlara yol açabileceğini gösteriyor.

Türkiye’nin girişiminin nasıl sonuçlanacağı ise hâlâ belirsiz. Silahsızlanma, Türkiye’nin Kürt sorununun sona erdiği ya da Kürtlerin şikâyetlerinin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Asıl sınav, daha önce dağlardaki üslerden savunulan daha geniş bölgesel özerklik gibi taleplerin bundan sonra Meclis’te, belediyelerde ve sivil toplumda siyasi mücadele konusu olup olamayacağı. Çözüm aynı zamanda Türkiye’nin otokrat Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın meşru siyasete ne kadar alan tanıyacağına da bağlı.

Hizbullah’ın silah bırakması için Lübnan’daki Şii nüfusun, bu adımın siyasi nüfuzdan ya da güvenlikten vazgeçmek anlamına gelmeyeceğine inanması gerekir. Lübnan devletinin, Hizbullah’ın paralel askeri yapısının yerini alabilecek kadar güçlenmesi; örgütün tabanına ise güvence sağlanması ve taleplerini siyaset yoluyla dile getirebileceği bir alan açılması gerekir.

Benzer şekilde Hamas’ın silahsızlanması da İsrail’in, silahların ortadan kaldırılmasının Filistinlilerin siyasi taleplerini ortadan kaldırmayacağını kabul etmesini gerektirir. Hamas’ın Gazze’de bir ordusu olamaz. Ancak kalıcı bir düzenlemenin, Filistinlilere kendi kendilerini yönetebilecekleri inandırıcı bir siyasi yol sunması ve silahlı mücadeleyi bırakanlara siyasetin silahlarla elde edilemeyen sonuçlar sağlayabileceğine inanmaları için bir neden vermesi gerekir.

Bunu hayal etmenin ne kadar zor olduğunu biliyorum. Geçmişte bir gazeteci olarak Türkiye’deki Kürt sorununu güneydoğudaki Diyarbakır’dan başkent Ankara’ya ve Kuzey Irak’ın dağlarına kadar izledim. Yeterince acıya tanıklık ettim; sonunda galip geleceklerine inanıp onlarca yıl süren bir savaşın içinde sıkışıp kalan çok sayıda Türk yönetici ve Kürt aktivistle görüştüm.

Orta Doğu’daki hükümetler yıllardır silahsızlanmayı öncelikle bir güvenlik meselesi olarak ele aldı: Bir milis gücü nasıl yok edilir ya da liderleri nasıl öldürülür? Bu yaklaşım, sonu gelmeyen isyanla mücadele operasyonlarına yol açtı. Türkiye ise farklı bir yol deniyor gibi görünüyor. Silahlı bir hareketin tamamen siyasi bir harekete dönüşüp dönüşemeyeceğini sınıyor.

Sonucun başarıya ulaşacağı kesin değil ve bunların hiçbirinin kolay olduğunu söylemiyorum. Ancak daha geniş çerçevedeki ders üzerinde düşünmeye değer. Bir isyana karşı gerçek zafer, tüm isyancılar ortadan kaybolduğunda değil, silahlı kişi siyasetçi olmayı tercih ettiğinde kazanılır.

( ALINTI www.nytimes.com/2026/08/18/opinion/turkey-kurds-pkk-hamas.ht... )

çerçeve yasa aslı aydıntaşbaş new york times

Kaynak: Haber Merkezi

Kopyalandı

İlgili Haberler