Murat Sabuncu yazdı - Öcalan sürecin başlayacağını nasıl anladı, neden “Mandela gibi” dedi, 1921 Anayasası’nın güncele uyarlanması mümkün mü?
İmralı Heyeti’nden iki isim ve uzun süre Öcalan ile birlikte kalan Veysi Aktaş, aralarında benim de bulunduğum gazetecilerle buluştu. Halk buluşmalarının dışında ilk kez soru yanıtlı bir toplantıda konuşan Aktaş’ın sürecin başlangıcı ve devamıyla ilgili söyledikleri dikkate değer. Şunu söylüyor mesela: "Kürtler entegrasyonu sağlayacaksa demokratik bir cumhuriyetle sağlayacak. Otoriter bir cumhuriyetle entegrasyon olmaz zaten." Bu arada Pervin Buldan’ın verdiği bilgiye göre AYM-AİHM kararlarının
18 Ağustos Salı akşamı. Yani iki gün önce. Akşam saatlerinde Türkiye’nin sınırına çok yakın bir yere (70 kilometre doğusu) Suriye’de İdlib’de Ebu el-Duhur Hava Üssü’ne, İsrail savaş uçakları bir saldırı düzenledi. İsrail resmi kaynakları, aynı gece bu saldırının nedeninin "Suriye’nin Türk askerlerinin hava üssüne konuşlanmasına izin vermesi, bu durumun İsrail’in güvenliğinin tehdit oluşturacağı uyarısına uymaması" olarak açıkladı. ABD'nin Türkiye Büyükelçisi ve Trump yönetiminin hem Irak hem Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, saldırının "İsrail ile Türkiye ve Suriye arasında doğrudan askeri çatışmaya dönüşebilecek hızlı bir gerilim tırmanışı riski taşıdığını" söyledi. Burada şu noktanın altını net bir şekilde çizmek gerekiyor. 27 Ekim’deki İsrail seçimlerine kadar iç politikada başı dertte olan Netanyahu’nun, bu tip riskli hareketleri sürdürme potansiyeli var. Ve Barrack’ın söylediği ve görüldüğü üzere ‘riskli günler yaşanıyor-daha da yaşanabilme potansiyeli’ var.
Bu girişi yapmamın bir sebebi var. Türkiye’nin Kürt sorununu çözmek için adım attığı 2024 Ekim ayı sadece içeride değil bölgede de dengeleri değiştirdi. Ya da başka bir deyişle Türkiye bölgedeki değişimi görerek, hem kendi ülkesi hem dışındaki diğer üç ülkede Suriye’de, Irak’ta ve İran’da gelişmelere göre pozisyon aldı. Ki bu gelişmelerin bir kısmına (politik olarak tartışılacak boyutları çok elbette) doğrudan katkıda bulundu.
Bu kritik süreçte Kürt sorununun içeride ve bölgede geldiği noktayı konuşmak, özellikle çerçeve yasa sonrası gelişmelerin ne yöne evrileceğini anlamak için bir grup gazeteci ile davet aldım. Sorularımızı kimler yanıtladı anlatayım. DEM Parti milletvekili ve İmralı Heyeti üyesi Pervin Buldan, 2011 ile 2013-2015 süreçlerinde de son süreçte de konunun aktif olarak içinde bir isim. Dolayısıyla geçmiş dönemlerle karşılaştırma ve hem İmralı hem Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan hem MHP lideri Devlet Bahçeli hem devlet güvenlik bürokrasisi ile görüşmeler yürüttüğü için önemli donanıma sahip.
Diğer isim Faik Özgür Erol. Öcalan’ın avukatlarından aynı zamanda İmralı’ya giden heyette. Onu bir toplantıda daha izlemiştim. Konulara oldukça hakim. Bir diğer isim ise Öcalan ile uzun süre hapiste beraber kalmış, 2025 temmuz ayında 31 yıl hapisten sonra tahliye olmuş olan Veysi Aktaş. Kendisini ilk kez soruları yanıtlarken dinledim. Öcalan ile uzun süre birlikte kaldığı için fikirlerinde doğal olarak bir örtüşme var. Hatta kimi cümleleri ‘İmralı’da yapılan görüşmelerde tutulan notlarla neredeyse birebir aynı…'
Tekrar benim katıldığım toplantıya dönüp başlık başlık ayırdığım, soruları daha anlaşılır olması için kendimin çıkardığı süreç ile ilgili önemli gördüğüm bölümleri Veysi Aktaş’ın anlattıklarını aktarayım.

-Süreç 2024 Ekim’de Devlet Bahçeli’nin konuşması ile mi başladı, öncesinde bir ön hazırlık oldu mu?
Devlet Bahçeli'nin açıklaması üzerinden süreç başladı. Ondan önce İmralı’da herhangi bir görüşme falan olmadı. Bu açıklamadan sonra devletle ilişki kuruldu. Öncesinden bir görüşme yoktu. Kimisi 'Öncesinden vardı' diyor, hayır yoktu. Kesinlikle yoktu. Bir gün bunlar belki yazılacaktır da. Ama yok, yani hiçbir görüşme yoktu. Tam tersine çok ağır bir tecrit süreci yaşadık on yıl boyunca. Nasıl burada bir savaş süreci vardıysa orada da tecrit var. Elbette ki oradaki tecritin sadece buradaki sistemle alakalı olduğunu da düşünmüyorum. Onu da belirteyim. Uluslararası ayakları da var bunun. Sadece iç nedenlerden kaynaklı değil oradaki tecrit. Bölgeye müdahil olmasın diye İmralı, müdahale etmesin diye oraya ağır tecrit uygulandı. Bir nedeni de buydu elbette. Yani süreç kesinlikle Bahçeli'nin çağrısı ile gelişti.
-İmralı’da Bahçeli’nin çağrısını duyduğunuzda kendi aranızda ne konuştunuz?
Başkan onu bekliyordu. Devlet içerisinde bir girişimin gelişmesini bekliyordu. Hatta geciktirildiğini söyledi. "2023’te aslında bu girişim başlatılmalıydı" dedi. Doğru olan buydu.
-Cumhuriyetin 100. yılında 2023’tek beklenti sebebi neydi?
Aslında devlet içerisinde bu girişimi başlatmak isteyen bir kesim vardı. Mesela 2023’te Sayın Öcalan’ın yeri değiştirildi. Odası değiştirildi. Bir yerden bir yere alındı. Işte o zaman kendisi şöyle bir tartışma yürüttü. Mandela'nın da ilkin yeri değiştirildi. Acaba böyle bir süreç mi başlıyor? Böyle bir şey mi başlıyor diye. Gerçekten de sonradan öğrendi. Devlet içerisinde bir kesim böyle bir görüşmeyi başlatmak istemiş. Ama engellenmiş. O norm dışı güçler olarak tarif ettiğimiz güçler.
-Bu süreç nasıl tanımlanıyor, otoriterleşme üzerinden nasıl bir tarif yapılıyor?
Kürtler hukukun dışına itilmiş. Devletin de dışına itilmiş. Bu süreç Kürtlerin hukuk içine ve devlet içine alınması sürecidir. Bu sürecin tamamlanması gerekiyor. Anayasal aşaması da dahil olmak üzere. İki tarafın birbirini tanıması lazım. Yani Kürtlerin devleti tanıması lazım, devletin de Kürtleri tanıması lazım. Demokratik entegrasyon da böyle gerçekleşir. Bu anlamda devlet toplum ilişkisi, merkez çevre ilişkisi ve aynı şekilde güvenlik demokrasi ilişkisinin yeniden düzenlenmesi gerekiyor. Türkiye'de böyle bir problem var. Bunun yeniden ele alınıp değerlendirilip hukuki bir zemine oturtulması lazım. Aslında belki de bu süreç Türkiye'de gerçek anlamda ilk kez halkın demokrasiyle buluşabileceği bir süreç olacak.
Ne yazık ki Türkiye halkları şimdiye kadar demokrasiyle bütün tarihi boyunca tam tanışabilmiş değil. Gerçek demokrasiden bahsediyorum. Herkes demokrasiden bahsediyor. Herkes en sağcısından en solcusuna kadar… Ama kimse gerçek demokrasinin mücadelesini yürütmüyor. Bu sadece bir politik söylem olarak ancak; yani örgütlenme aracı olarak kullanılıyor. Şimdi sorun burada. Cumhuriyet nasıl demokratikleşecek? Sorun bu. Otoriter cumhuriyet demokratik bir cumhuriyete dönüşebilecek mi? Biz bunu sağlayabilecek miyiz? Ve Kürtler entegrasyonu sağlayacaksa demokratik bir cumhuriyetle sağlayacak. Otoriter bir cumhuriyetle entegrasyon olmaz zaten.
-Bölgede hangi güçler Kürtlerle nasıl ilişki kurdu, nasıl bir okuma yapılıyor, ‘yaralı Kürt’ nedir?
Kürt sorunun çözümü de tek başına Türkiye'nin başarabileceği bir şey değil. Tek başına diyorum. Çünkü Orta Doğu'da hiçbir sorunun tek bir tane aktörü yok. Yani tek bir başkent Orta Doğu'daki sorunları yönlendirmiyor. İsrail tek başına yapamıyor. İngiltere tek başına yapmıyor. Ankara da tek başına yönlendiremiyor. Şimdi Kürt meselesi de bu anlamda sadece Türkiye'nin bir iç siyaset meselesi değil. Bölgesel bir meseledir, hatta küresel bir meseledir.
Ne yazık ki bu noktaya geldi. Eğer Türkiye bu sorunu çözemezse farklı güçler devreye girecek ve bu sürecin başlamasında bölgedeki siyasal gelişmelerin direkt payı var. Önderlik bunu şöyle ifade etti. Proto İsrail ve post İsrail teorisi olarak tanımladı. Çok önemli bir teoriydi bu. Devlet niye bu noktaya geldi? Bu önemli bir nokta elbette. Olumlu bir nokta ama niye bu noktaya geldi? Çok bile isteyerek bu noktaya gelmedi. Bölgedeki etkisi var burada. İsrail faktörü önemli bir faktör.
Proto İsrail dediğimiz; Orta Doğu'da İsrail'in kabul edilebilmesi ve oluşturulabilmesi için Türkiye Cumhuriyeti'ne ihtiyaç vardı. O bir zemin olarak kullanıldı. İsrail'in Orta Doğu'da kurulabilmesi ve kabul edilebilmesi için Türkiye Cumhuriyeti'ne ihtiyaç vardı. O bir zemindi. Ama bugün o ihtiyaç ortadan kalktı. İlişki neyin üzerinden kuruldu? Bu ilişkiyi geliştiren İngiltere'dir. Baş aktör İngiltere, İngilizler. Ve İngilizler kendi sistemlerini oluştururken ‘yaralı bir Kürt'e’ ihtiyaç duydu. Churchill'in bir sözüdür bu. Yani Orta Doğu'yu yönetmek istiyorsan Kürtleri yaralı bırakacaksın. Ne yaşatacaksın, ne öldüreceksin? Yaralı bırakacaksın. Öyleydi.
Kürtler bir özne haline gelerek bu sistemi dağıttı. Şimdi İngiltere'nin yeniden Orta Doğu'ya müdahalesi biraz bununla ilgili. Ayrıca bugün İsrail'in varlığını sürdürebilmesi için Orta Doğu'da bir Kürdistan'a ihtiyaç var ve ikinci bir İsrail'e ihtiyacı var. Sorun bu. Bunu istiyor. Yani milliyetçi bir ulus devlete ihtiyacı var. Bu kabul edilmiyor. Bunu anlamak lazım. Önderliğin zaten karşı çıktığı husus bu. Milliyetçiliğin her türüne karşı çıkıyor. Bu sürecin gelişmesinin bir nedeni de buydu işte.

-Savaştan en çok parayı kim kazandı?
40 yılda 1 trilyon dolar gitti savaşa. Bunun finanse edilmesi için parayı veren, Kürt-Türk savaşını finanse eden İngiltere oldu. Borcu veren de Londra'dır. Finans merkezi Londra'dır. Paralar da oraya aktı. Faizi oraya aktı işte.
-Anayasa yapım sürecine gidiş ve ‘1921 Anayasası’, 1924 Anayasası’na bakış…
Türkiye'de biliyorsunuz darbe süreçleri oldu. Bütün anayasaların yapım süreçleri var. Nasıl yapıldığı biliniyor. Sorunlu, problemli. İlk kez fırsat yakalandı. Veya bir diğer hususta aslında 1921’de Kürtlere verilen sözün bir anlamda yerine getirilmesi sürecidir. Yerine getirilmemiş sözün bugün yapılması sürecidir. Mustafa Kemal biliyorsunuz Kürtlerle ilişki kurar önce. İşte Erzurum, Sivas. Silvan’da Kürt beyleriyle anlaşır. ‘Eğer biz ortak ittifak yapamazsak burada ne Türkiye'den ne de Kürdistan'dan eser kalmayacak der. ‘ Bunun üzerinden bu ittifak şekillenir. Birinci meclis çoğulcudur, demokratiktir. Onun yeniden güncellenmesi gerekiyor.
1921 Anayasası’nın güncele uyarlanması gerekiyor. 1924 Anayasası tümüyle darbe anayasasıdır. İnkârın anayasasıdır. Farklılıklar inkâr edilir. Şimdi bu bunu nasıl sağlayabiliriz? Bu farklılıklar zenginlik olarak nasıl kabul edebilir? Anayasa da önemli. Kürtler yeniden devletin içine kendi kimliğiyle nasıl girecek, hukukun içine nasıl girecek? Yani varlığıyla kimliğiyle, özgürlüğüyle nasıl tanımlanacak bunlar? Nasıl ifade edilecek? Hukuk içine girerlerse işte o zaman Kürt sorunu çözülmüş olacak.
-SDG’den Mazlum Abdi ve İlhan Amed İmralı’ya Öcalan ile buluşmaya Türkiye’ye gelecek mi?
Karşılıklı her iki taraftan da böyle bir talep var. Zaten biliniyor. Koşullar değişecek. Yani Sayın Öcalan yeni yerine geçecek. İstediğiyle istediği kadar görüşme şansı bulabilecek. Mazlum Abdi'nin de oraya gidişi sanırım biraz Türkiye'deki gelişmelerle yani bu süreçle bağlantılı bir durum. Süreç gelişirse onun gitmesi de kolaylaşır. Olumluya doğru evrilirse onun gitmesi de kolaylaşır.
-Halkla buluşmalar yapıyor, Kürtler sürece güveniyor mu?
Kürt halkının durumuna ilişkin biliyorsunuz ki yüz yıldır süren bir isyan geleneği var. Bu isyanlarda yenilgiler var, kavgalar var, ölümler var. Doğal olarak toplumsal, sosyal psikoloji anlamında toplumun bilinç altına işlemiş bir korku var, güvensizlik var.Devlete karşı güvensizlik var. Şimdi bu güveni inşa edecek olan devletin kendisidir. Biz değiliz.
Bu tarihsel çatışmanın ortaya çıkardığı bir sonuç toplumda böyle bir durum var. Bunu nasıl aşabilir devlet? Devlet, elbette bu güveni oluşturabilmesi için bu süreci gelişmesine katkı sunmasıyla ilgilidir ya da zamanında adım atmasıyla ilgili bir problemdir. Güçlü adımlar.
Eğer bunu atabilirse bu önemli olur. Yani öyle eğer şu yapılırsa ‘Yasa çıktı Kürt sorunu çözüldü’ biçiminde bir yaklaşım olursa burada bir ilerleme kaydedemeyiz. Yani 'Bir çerçeve yasa çıktı, her şey bitti, halloldu. Artık bir şey yapmaya gerek yok' diyerek demokratikleşme süreci eğer geciktirilir ve ertelenirse ciddi sonuçları olur. Bölgesel gelişmeler bile farklı sonuçlara yol açabilir. Bunu doğru anlayalım. İran'daki gelişmeler için de bunu söylemek mümkün, Rojava'daki gelişmeler için de bunu söylemek mümkün. Farklı güçler farklı şekillerde farklı ilişkiler geliştirirler. Kürtleri farklı tercihlere zorlamamak gerekiyor.
Bakın Kürtlerin tercihi Türkiye'yle beraber bu sorunu çözebilmek. Bütün parçalar için bu geçerli. Türkiye'yle beraber çözmek istiyor. Türkiye'yle birlikte çözmek bu değerli bir tercihtir. Anlamlı bir tercihtir. Ama yok geleneksel klasik soykırımcı politika devam ederse ısrar edilirse o zaman farklı siyasal tercihler ortaya çıkar. Bunun gelişmemesi gerekiyor. Kesinlikle bunun zeminini oluşturulmaması lazım. Bu yanlış olur. Nereden gelişirse gelirse. O yüzden bu süreci desteklemek bu sürecin gelişmesi için önayak olmak gerekiyor."
Bitirirken…
Süreç ilerlerken başta ana muhalefete karşı yargı baskısı sürüyor. İkisi aynı anda nasıl yürüyecek, tartışılıyor. Şunu da ekleyeyim. Pervin Buldan, açıkça Yeni Parti’nin Meclis’teki oylama sırasında aldığı pozisyonu ('hayır'ların çok çıkışını) eleştiriyor. İktidar bir anlamda oluşturduğu atmosfer ile Kürt hareketi ile ana muhalefet arasında şimdilik küçük de olsa bir soğukluk yaratmayı başarmış. Buldan dünkü yazımda yazdığım, "Siyasallaşma ve Silahsızlanma Kurulu’nun oluşacağını, Öcalan’ın bu kurulun başına geçeceğini teyit etti. Kurulun üyelerinin "devlet görevlilerinden oluşacağını" anlattı. Sivillerin oluşturacağı kurullar içinse çalışma var.
Yasanın son güne kadar kendilerine verilmemesini de eleştiren Buldan, AYM ve AİHM kararlarının uygulanması ile ilgili şunu söyledi:
"AİHM ve AYM kararlarının uygulanmasına dönük hem devlet yetkililerine hem Sayın Cumhurbaşkanı'na hep söylüyoruz, bu son görüşmede de söyledik. Bir yorum yapmadı. Genelde Cumhurbaşkanı'nın tarzı bu. Yani hep dinler. Yanında bir heyeti olur. O heyet not alır. Toplantının sonunda biz kendi görüşlerimizi düşüncelerimizi ifade ettikten sonra o kendi heyetine söz verir. O heyet de kendi değerlendirmelerini yapar. Cumhurbaşkanı kısa bir değerlendirme yapar. Fakat bu konuya çok fazla girmiyorlar. Kendi anladığımı söyleyeyim. AYM ve AHİM kararları teyit tespit süreci ilerlediği zaman gündeme alınacak diye öngörüyoruz. Tahliyeler cezaevindeki siyasi tutuklular, kayyum meselesi, bütün bunlar teyit tespit süreci ilerlediği zaman bunlar gündeme alınacak diye biliyoruz. Buna tahliyeler de dahil; yani Selahattin Başkan, Figen Başkan gibi isimlerin de içerisinde yer aldığı şu an cezaevinde olan arkadaşlarımız teyit tespit sürecinin ilerleyişine bağlı olarak tahliyelerinin gerçekleşeceğini düşünüyoruz. Biz böyle gördük."
Dünyanın, bölgenin, Türkiye’nin çok zor bir dönemeçte olduğu günler. Bakalım bu çabalar Türkiye’yi nereye götürecek?
Kaynak: Haber Merkezi
İlgili Haberler
Her Taraf CHP'nin kazandığı belediyelerde büyük değişim: 46 belediyede yönetim AK Parti'ye geçti, şimdi gözler Antalya ve Tekirdağ'da
Her Taraf Skandaldan bir yıl önce: Tera için “SPK nerede?” diye sorunca gözaltına alınmıştı. Savcı “Dolabın önünde dikil” demiş
2 yorum
Her Taraf Ersin Çelik: Yükü yine Reis’in sırtına bırakmak
Her Taraf Mehmet Altan: 'Ekmek, Eğitim, Özgürlük' ve 17 Kasım…
Her Taraf Hakkı Özdal: İşaretler Türkiye'nin telaşla seçime götürülmek istendiğini gösteriyor
Her Taraf Tanıl Bora: İşçi sınıfının görülmezliği