Son dakika

Her Taraf

Türkiye’nin siber yasası Cumhurbaşkanına geniş yetkiler tanıyor

Akdeniz, “Herkes kendini tanımlamak zorunda kalacak ve Türk devleti her sosyal medya hesabının kime ait olduğunu ve paylaşım geçmişini birebir bilecek” dedi. “Sonuç Jeremy Bentham’ın 18. Yüzyılda hayal ettiği türde dijital bir panoptikon olur.”

Türkiye’nin siber yasası Cumhurbaşkanına geniş yetkiler tanıyor

Hak örgütleri, yeni bir Türk siber güvenlik yasasının, cumhurbaşkanlığına internet hizmetleri, oyun platformları ve sosyal medya hesapları üzerinde geniş yetkiler vererek “mutlak dijital itaat” sistemi yaratma riski taşıdığı konusunda uyarıda bulundu.

Sınır Tanımayan Gazeteciler’e  (RSF) göre Türkiye’nin ulusal medya organlarının yaklaşık yüzde 90’ı zaten hükümet kontrolü altında. Bu da X, YouTube ve Meta’nın Instagram’ı gibi platformların, eleştirel habercilik ve muhalefet için hâlâ görece açık kalan az sayıdaki alan arasında olduğu anlamına geliyor.

Türkiye, RSF (STG)’nin son basın özgürlüğü endeksinde 180 ülke arasında 163. sırada yer alıyor. Human Rights Watch’un teknoloji ve haklar bölümünden kıdemli araştırmacı Tomiwa Ilori, “Bu yeni düzenleme, otoriter ortamlarda bilgi kontrolü için standart kurallar konulu kitaptan fırlamış gibi” diyor. “Siber güvenlik yetkileri yürütmede toplanmamalı. Ayrıca yeterli güvencelere de tabi olmalıdır.”

Yasa kapsamında dijital denetim yetkileri resmen Türkiye’nin Siber Güvenlik Başkanlığı’nda merkezileştirildi. Başkanlık, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ofisine bağlı. Artık kendi inisiyatifiyle veya güvenlik kurumlarının talebi üzerine acil önlemler emredebilir. Telekom operatörleri, erişim sağlayıcıları ve diğer çevrimiçi platformlar buna iki saat içinde uymak zorunda; emirler uygulamadan sonra bir hâkim tarafından inceleniyor.

Temmuz sonunda yürürlüğe giren yasa, bu yaklaşımı ulusal güvenlik gerekçesiyle savunuyor. Siber alanı, dijital egemenliği, kritik altyapıyı ve kamu düzenini korumak için “geleneksel savunma kadar hayati” bir alan olarak tanımlıyor. Siber yetkilerin toplanması aynı zamanda farklı devlet kurumlarının işlevlerinin mükerrerliğini de önleyerek 30 milyar TL (630 milyon dolar) tasarruf sağlıyor, diye savunuyor Erdoğan’ın iktidar partisi AK Parti Milletvekili Ersan Aksu.

Eleştirenler ise ulusal güvenlik endişelerini kabul etmekle birlikte, yasayı endişe verici kılan şeyin Türkiye’deki sansür bağlamı olduğunu söylüyor. İstanbul Bilgi Üniversitesi hukuk profesörü ve önde gelen dijital haklar savunucusu Yaman Akdeniz, “Yeni yasa, yetkilerin cumhurbaşkanlığına kozmetik bir transferinden ibaret değil” diye ifade ediyor. “Türkiye’nin dijital itaat rejimi için bir komuta merkezi yaratılıyor.”

Türkiye’nin bilgisayar ve elektrik mühendisleri odaları da dahil profesyonel örgütler de düzenlemeyi eleştirdi ve “dijital sansüre” eşdeğer olduğunu söyledi. Muhalefetteki Cumhuriyet Halk Partisi Milletvekili Tahsin Ocaklı ise belirsiz yetkilerin Türkiye’yi “dijital hapishaneye” dönüştürme riski taşıdığını belirtti.

Bu korkular, gazetecilerin, çevrimiçi yorumcuların ve diğer medya figürlerinin sık sık yargılanmasıyla daha da keskinleşiyor. İki öne çıkan yakın örnek: Deutsche Welle muhabiri Alican Uludağ’ın cumhurbaşkanına hakaret de dahil suçlamalarla tutuklanması ve fotoğrafçı Bennu Gerede’nin bir YouTube röportajında taşınabilir vibratörü kolye ucu olarak taktığını söylemesi üzerine “müstehcenlik” gerekçesiyle gözaltına alınması.

Türkiye ayrıca bant genişliğini kısıtlayarak sosyal medya hizmetlerini düzenli şekilde sınırlıyor; bu yöntem, hedeflenen platformları kullanılamaz hale getirecek kadar internet bağlantısını yavaşlatıyor. Geçen yıl İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınmasının ardından çıkan kitlesel protestolar sırasında X, YouTube, Instagram, WhatsApp ve diğer hizmetlere erişim neredeyse iki gün boyunca kısıtlandı.

Türkiye İfade Özgürlüğü Derneği’ne (İFÖD) göre, toplam 25 milyonun üzerinde takipçisi olan yaklaşık 1.000 sosyal medya hesabı da engellendi. Bunların arasında İmamoğlu’nun 9 milyonun üzerinde takipçisi olan ana Türkçe X hesabı da vardı. Geçen hafta bir Türk mahkemesi, X’ten İmamoğlu’nun başka bir hesabını kısıtlamasını istedi. X Türkiye’de buna uydu ancak karara itiraz edeceğini açıkladı.

Siber alandaki bu köklü değişiklik, Türkiye’nin ayrıca 15 yaş altı çocukların sosyal medya hesabı açmasını yasaklamasıyla aynı döneme denk geliyor. Avustralya ve Fransa’da benzer kısıtlamalar getirildiğinde büyük sosyal medya şirketlerinin görünür bir muhalefeti varken, Türkiye’deki uygulamaya karşı neredeyse hiç kamuya açık itiraz yükselmedi.

Türk yetkililer ayrıca yaş doğrulamasını e-Devlet üzerinden yapmayı da değerlendiriyor. Eleştirmenler, güçlü gizlilik güvenceleri olmadan bunun devletin tüm Türk sosyal medya kullanıcılarının kimliklerini çevrimiçi hesaplarıyla eşleştirmesine imkân verebileceğinden korkuyor. Akdeniz, “Herkes kendini tanımlamak zorunda kalacak ve Türk devleti her sosyal medya hesabının kime ait olduğunu ve paylaşım geçmişini birebir bilecek” dedi. “Sonuç Jeremy Bentham’ın 18. Yüzyılda hayal ettiği türde dijital bir panoptikon olur.”

* John Paul Rathbone

Çeviren: Çağatay Arslan

Orijinal Link :  https://www.ft.com/content/0a6249a2-e28b-4e58-ab2d-2b8615b832dc?syn-25a6b1a6=1

Kaynak: Haber Merkezi

Kopyalandı

İlgili Haberler