Son dakika

Her Taraf

Dicle Bozdan Kala: Enflasyon düşüyor, geçim sıkıntısı neden bitmiyor?

Ekonomi politikalarının nihai amacı yalnızca göstergeleri iyileştirmek değildir. Asıl amaç insanların yaşam standartlarını yükseltmektir. Enflasyonun yüzde 70’lerden yüzde 30’lara gerilemesi makroekonomik açıdan son derece önemli olabilir. Ancak vatandaş hâlâ kirasını ödemekte zorlanıyor, market alışverişini kredi kartıyla yapmak zorunda kalıyor, çocuğunun eğitim giderlerini karşılayamıyor veya ayın sonunu getiremiyorsa makroekonomik iyileşmenin sosyal karşılığı henüz yeterince oluşmamış demekti

Dicle Bozdan Kala: Enflasyon düşüyor, geçim sıkıntısı neden bitmiyor?

Türkiye ekonomisinde uzun süredir belki de en fazla konuştuğumuz kavram enflasyon. Her ayın başında açıklanan rakamlara bakıyor, yıllık enflasyonun kaç puan gerilediğini ya da aylık fiyat artışının beklentilerin altında mı üstünde mi kaldığını tartışıyoruz. Ancak enflasyon meselesini yalnızca açıklanan yüzdeler üzerinden değerlendirdiğimizde, vatandaşın günlük hayatında yaşadığı ekonomik tabloyu anlamakta eksik kalıyoruz.

Çünkü enflasyonun istatistiksel olarak gerilemesi ile hayatın ucuzlaması aynı şey değil.

3 Eylül’de açıklanan Ağustos 2026 verileri bu ayrımı bir kez daha oldukça açık biçimde ortaya koydu.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun açıkladığı verilere göre Tüketici Fiyat Endeksi ağustos ayında bir önceki aya göre yüzde 1,84 arttı. Yıllık tüketici enflasyonu ise temmuz ayındaki yüzde 31,75 seviyesinden yüzde 31,51’e geriledi.

İlk bakışta yıllık enflasyonun gerilemeye devam etmesi olumlu bir gelişme. Enflasyonla mücadele açısından bakıldığında dezenflasyon sürecinin devam ediyor olması elbette önemlidir. Ancak burada üzerinde özellikle durmamız gereken bir kavram var: dezenflasyon.

Dezenflasyon fiyatların düşmesi değildir.

Fiyatların artmaya devam ettiği, ancak artış hızının yavaşladığı bir süreci ifade eder.

Dolayısıyla yıllık enflasyonun yüzde 31,75’ten yüzde 31,51’e gerilemesi, marketteki ürünlerin, kiraların, ulaşımın veya eğitim giderlerinin ucuzladığı anlamına gelmiyor. Aksine fiyatlar yükselmeye devam ediyor. Sadece bazı kalemlerde yükseliş hızı geçmiş dönemlere kıyasla yavaşlıyor.

Vatandaş açısından asıl mesele de tam olarak burada başlıyor.

Enflasyon Geriliyor Ama Fiyatlar Gerilemiyor

Bir ekonomide yüksek enflasyon birkaç yıl boyunca devam ettiğinde sorun yalnızca o ay açıklanan enflasyon oranı olmaktan çıkar. Geçmiş yıllarda oluşmuş yüksek fiyat seviyesi ekonominin yeni başlangıç noktası haline gelir.

Basit bir örnek üzerinden düşünelim.

100 liralık bir ürünün fiyatı önce yüzde 60 artarak 160 liraya çıkmış olsun. Sonraki dönemde enflasyon yüzde 30’a gerilediğinde vatandaşın ödediği fiyat yeniden 100 liraya dönmez. 160 liranın üzerine yeni fiyat artışı eklenir.

Bu nedenle Türkiye’de bugün yaşanan temel sorunlardan biri yalnızca “enflasyon oranının yüksekliği” değil, yıllardır birikerek oluşmuş yüksek fiyat seviyesi ve bu fiyat seviyesine yetişmekte zorlanan hanehalkı gelirleridir.

Bir de Mutfağın Enflasyonu Var

Tam da bu noktada TÜRK-İŞ’in birkaç gün önce yayımladığı Ağustos 2026 Açlık ve Yoksulluk Sınırı Araştırması önemli bir başka pencere açıyor.

TÜRK-İŞ’in Ankara’da yaşayan dört kişilik bir aile üzerinden yaptığı hesaplamaya göre sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenebilmek için yapılması gereken aylık gıda harcaması, yani açlık sınırı 37.388,30 TL’ye yükseldi.

Aynı ailenin gıdanın yanı sıra giyim, konut, kira, elektrik, su, yakıt, ulaşım, eğitim ve sağlık gibi diğer zorunlu ihtiyaçlarını da karşılayabilmesi için gereken toplam gelir, yani yoksulluk sınırı ise 121.786 TL’ye çıktı.

Bekâr bir çalışanın aylık yaşama maliyeti de 48.305,38 TL olarak hesaplandı.

Bu rakamları 2026 yılı için belirlenen net asgari ücretle birlikte değerlendirdiğimizde geçim meselesinin boyutu daha net ortaya çıkıyor.

2026 yılı net asgari ücreti 28.075,50 TL.

Dolayısıyla TÜRK-İŞ'in dört kişilik aile için hesapladığı açlık sınırı ile net asgari ücret arasında yaklaşık 9.313 TL fark bulunuyor.

Burada önemli bir metodolojik ayrımı da belirtmek gerekir: Asgari ücret tek bir çalışanın ücreti, açlık sınırı ise dört kişilik bir ailenin yalnızca yeterli ve dengeli beslenebilmesi için hesaplanan gıda harcamasıdır. Dolayısıyla iki rakam bire bir aynı şeyi ölçmez. Buna rağmen aralarındaki fark, tek ücretli hanelerin karşı karşıya bulunduğu geçim baskısını göstermesi açısından son derece çarpıcıdır.

Daha dikkat çekici karşılaştırma ise bekâr çalışanın yaşam maliyetinde görülüyor.

TÜRK-İŞ'in hesapladığı 48.305 liralık aylık yaşama maliyeti, net asgari ücretin yaklaşık 20.230 TL üzerinde.

Yani mesele artık yalnızca dört kişilik bir ailenin geçimini sağlamak değil; tek başına yaşayan bir çalışanın dahi temel yaşam giderlerini ücret geliriyle karşılayabilmesinin giderek zorlaşmasıdır.

Yoksulluk Sınırı 121 Bin Lirayı Aştı

Asıl üzerinde düşünülmesi gereken rakamlardan biri ise 121.786 liralık yoksulluk sınırı.

Bu tutar dört kişilik bir hanenin lüks içinde yaşayabilmesi için gereken gelir değil.

TÜRK-İŞ hesabında gıdanın yanı sıra konut, giyim, ulaşım, eğitim, sağlık ve benzeri zorunlu ihtiyaçların karşılanabilmesi için gerekli toplam harcama düzeyini ifade ediyor.

Başka bir ifadeyle konu lüks tüketim değil, normal yaşam maliyeti.

Üstelik hanede iki kişinin asgari ücretle çalıştığını varsayalım.

İki net asgari ücret toplamı 56.151 TL yapıyor.

Bu gelir dahi TÜRK-İŞ'in hesapladığı 121.786 liralık yoksulluk sınırının yarısına ulaşmıyor.

Arada yaklaşık 65.635 liralık bir fark bulunuyor.

Bu tablo bize Türkiye’de enflasyon tartışmasının neden artık yalnızca para politikası üzerinden yürütülemeyeceğini gösteriyor.

Çünkü enflasyon aynı zamanda bir gelir dağılımı ve satın alma gücü problemine dönüşmüş durumda.

Mutfaktaki Enflasyon Hâlâ Çok Yüksek

TÜRK-İŞ’in Ağustos araştırmasında bir başka önemli gösterge daha var.

Ankara’da dört kişilik bir ailenin gıda harcamaları üzerinden hesaplanan “mutfak enflasyonu” ağustosta aylık yüzde 1,21, yıllık yüzde 37,90 oldu. Yıllık ortalama artış yüzde 40,33, yılın ilk sekiz ayındaki artış ise yüzde 24,03 olarak hesaplandı.

TÜİK'in yıllık tüketici enflasyonu yüzde 31,51 iken TÜRK-İŞ'in mutfak enflasyonunun yüzde 37,90 olması bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor:

Herkes aynı enflasyonu yaşamıyor.

TÜFE, toplum genelinin tüketim yapısını temsil etmeye çalışan geniş bir mal ve hizmet sepetidir. Ancak düşük gelirli bir hanenin bütçesinde gıdanın, kiranın, elektriğin ve ulaşımın payı ortalama bir haneye göre çok daha yüksek olabilir.

Bu nedenle enflasyonun dağılımsal etkisi son derece önemlidir.

Gelirinizin yüzde 20’sini gıdaya ayırıyorsanız gıda fiyatlarındaki artış başka, gelirinizin yarısını gıda ve kiraya ayırıyorsanız başka hissedilir.

İşte “açıklanan enflasyon ile vatandaşın hissettiği enflasyon neden farklı?” sorusunun cevaplarından biri burada yatıyor.

Enflasyonun En Ağır Faturası Sabit Gelirliye

Enflasyonun ekonomi üzerindeki en önemli etkilerinden biri gelir ve serveti yeniden dağıtmasıdır.

Özellikle ücretini aylık alan çalışanlar ve sabit gelirli emekliler açısından fiyatlar sürekli değişirken gelir aynı hızda güncellenemiyorsa satın alma gücü aşınır.

Nominal geliriniz aynı kalabilir, hatta yıl başında ciddi bir zam da almış olabilirsiniz. Fakat önemli olan maaşınızın kaç lira olduğu değil, o maaşla ne kadar mal ve hizmet satın alabildiğinizdir. Ekonomide buna reel gelir diyoruz. Asıl tartışmamız gereken de budur.

Makroekonomik açıdan baktığımızda yıllık enflasyonun gerilemesi önemlidir. Fiyatlama davranışlarının normalleşmesi, enflasyon beklentilerinin çıpalanması ve kalıcı fiyat istikrarının sağlanması açısından dezenflasyon sürecinin devam etmesi gerekir.

Enflasyonla mücadeleden vazgeçmenin veya yüksek enflasyonu kabullenmenin bedeli özellikle düşük gelirli kesimler için çok daha ağır olur.

Ancak diğer taraftan yüzde 31,51 hâlâ son derece yüksek bir enflasyon oranıdır.

Üstelik temmuzda yüzde 31,75 olan yıllık enflasyonun ağustosta yüzde 31,51’e gerilemesi yalnızca 0,24 puanlık bir düşüş anlamına geliyor.

Dolayısıyla dezenflasyonun yönü kadar hızı da önemlidir.

Çünkü vatandaş açısından zaman kritik bir faktördür.

Enflasyonun birkaç yıl içerisinde kademeli biçimde gerilemesi makroekonomik program açısından kabul edilebilir bir patika olabilir. Ancak aynı süre içerisinde reel gelirler yeterince toparlanmazsa hanehalkları açısından geçim sıkıntısı devam eder.

Ekonomi yönetiminin önündeki en zor denge de burada ortaya çıkıyor.

Bir taraftan enflasyonu kalıcı biçimde aşağı çekmek, diğer taraftan dezenflasyon programının toplum üzerindeki maliyetini yönetmek gerekiyor.

Para Politikası Gerekli Ama Tek Başına Yeterli Değil

Enflasyonla mücadelede sıkı para politikası vazgeçilmezdir. Ancak Türkiye’de fiyat istikrarının kalıcı hale gelmesi yalnızca faiz politikasıyla mümkün değildir.

Tarım ve gıda arzından enerji maliyetlerine, konut arzından kira piyasasına, vergi yapısından kamu harcamalarına, rekabet ortamından verimlilik artışına kadar çok geniş bir politika setine ihtiyaç vardır.

Örneğin gıda enflasyonu yalnızca talebi faizle azaltarak çözülebilecek bir sorun değildir.

Tarımsal üretimde verimlilik, sulama, lojistik, depolama, girdi maliyetleri ve üreticiden tüketiciye uzanan tedarik zinciri fiyat oluşumunda son derece önemlidir.

Aynı şekilde konut enflasyonunun kalıcı çözümü yalnızca talebi baskılamak olamaz. Büyükşehirlerde konut arzı, kira piyasasının işleyişi ve şehirleşme politikaları da denklemin parçasıdır.

Eğitimde yıllık yüzde 53,44'e ulaşan fiyat artışını da yalnızca genel enflasyon başlığı altında geçiştiremeyiz.

Enflasyonla mücadele artık çok daha mikro, çok daha sektörel ve çok daha yapısal politikalar gerektiriyor.

Asıl Hedef Enflasyonun Düşmesi Değil, Refahın Artması Olmalı

Ekonomi politikalarının nihai amacı yalnızca göstergeleri iyileştirmek değildir.

Asıl amaç insanların yaşam standartlarını yükseltmektir.

Enflasyonun yüzde 70’lerden yüzde 30’lara gerilemesi makroekonomik açıdan son derece önemli olabilir. Ancak vatandaş hâlâ kirasını ödemekte zorlanıyor, market alışverişini kredi kartıyla yapmak zorunda kalıyor, çocuğunun eğitim giderlerini karşılayamıyor veya ayın sonunu getiremiyorsa makroekonomik iyileşmenin sosyal karşılığı henüz yeterince oluşmamış demektir.

Bu nedenle bundan sonraki süreçte yalnızca yıllık TÜFE’nin ne kadar düştüğünü değil, reel ücretlerin ne kadar yükseldiğini, satın alma gücünün ne ölçüde toparlandığını ve gelir dağılımının nasıl değiştiğini de konuşmamız gerekiyor.

Ağustos 2026 rakamlarının bize söylediği belki de en önemli şey budur.

Bir tarafta yıllık enflasyon yüzde 31,51’e geriliyor.

Diğer tarafta dört kişilik bir ailenin yalnızca sağlıklı ve dengeli beslenebilmesi için gereken aylık gıda harcaması 37.388 lirayı, yoksulluk sınırı 121.786 lirayı, bekâr bir çalışanın aylık yaşama maliyeti ise 48.305 lirayı aşmış durumda.

Bu iki tablo aslında birbirinin alternatifi değil.

Aynı ekonominin iki farklı yüzü.

Biri enflasyonun hızını, diğeri ise yıllar boyunca biriken fiyat artışlarının vatandaşın bütçesinde oluşturduğu seviyeyi gösteriyor.

Rakamların Ötesinde Bir Geçim Meselesi

Bugün Türkiye’de enflasyon tartışmasının merkezine artık şu soruyu koymamız gerekiyor:

Enflasyon ne zaman düşecek? sorusu kadar, enflasyon düştüğünde vatandaş bunu ne zaman hissedecek?

Çünkü kalıcı ekonomik normalleşmenin gerçek ölçüsü yalnızca TÜFE grafiğinin aşağı yönlü olması değildir.

İnsanların yeniden tasarruf yapabilmesi, orta sınıfın güçlenmesi, çalışanların ücretleriyle temel ihtiyaçlarını karşılayabilmesi, gençlerin barınma ve eğitim giderlerini taşıyabilmesi ve emeklilerin yaşamlarını sürekli gelir kaygısı içerisinde sürdürmek zorunda kalmaması gerekir.

Enflasyonun düşmesi bunun için zorunlu şarttır.

Ama tek başına yeterli değildir.

Türkiye’nin bundan sonraki ekonomik başarısı, dezenflasyonun yalnızca istatistiklere değil hanehalkının refahına ne kadar hızlı yansıyacağıyla ölçülecektir.

Çünkü vatandaş için enflasyon bir grafik değildir.

Market kasasında ödenen paradır.

Ay sonunda gelen kiradır.

Çocuğun okul masrafıdır.

İşe giderken harcanan ulaşım parasıdır.

Elektrik, doğal gaz ve kredi kartı ekstresidir.

Ve belki de en önemlisi, maaş yattığı gün insanın zihninde beliren şu sorudur:

“Bu para ay sonuna kadar yetecek mi?”

Ağustos enflasyonu bize yıllık fiyat artış hızının bir miktar daha gerilediğini söylüyor. Bu olumlu yönü görmezden gelmemek gerekir.

Ama açlık ve yoksulluk sınırları bize başka bir şeyi daha güçlü biçimde hatırlatıyor:

Enflasyonla mücadelede gerçek başarı, yalnızca fiyatların daha yavaş artması değil; gelirlerin yeniden insanca yaşamın maliyetine yetişebilmesidir.

Türkiye’nin bundan sonraki asıl sınavı da tam olarak budur.

Enflasyon düşüyor, geçim sıkıntısı neden bitm… | Yeni Arayış

 

Kaynak: Haber Merkezi

Kopyalandı

İlgili Haberler