Enine boyuna Marx Bugün İstanbul’daydı
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ), 6-8 Nisan tarihlerinde “Bugün Marx” Sempozyumuna ev sahipliği
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ), 6-8 Nisan tarihlerinde “Bugün Marx” Sempozyumuna ev sahipliği yaptı. Dokuz oturum ve 27 sunumun gerçekleştiği etkinlikte Taner Timur, Aydın Çubukçu, Ahmet Tonak, Sungur Savran, Şükrü Argın gibi Marksizm konusunda ‘dirsek çürütmüş’ çok sayıda yazar, aydın, akademisyen Marksizme dair değerlendirmelerde bulundu. Açıkçası sunum başlıklarına bakınca enine boyuna bir Marx değerlendirmesi yapıldığını söylemek abartı olmaz.
Sempozyum, böylesi buluşmaların eksikliğini bir kez daha katılımcılara hatırlatarak bitti. Dinlediğim çoğu sunum sahibinin ortak noktası, etkinlikten duyulan memnuniyet oldu. Bunda MSGSÜ’nin felsefe ve sosyoloji bölüm hocalarının ve öğrencilerinin verdiği emeğin payı büyük. Pekiyi sempozyumdan geriye akılda neler kaldı? Bu soruya son gün oturumlarını dinlediğimi hatırlatarak yanıt vermeye çalışayım.
KONUŞMACI KADAR MARKSİZM...
İlk dikkatimi çeken husus, neredeyse her konuşmacı kadar bir Marksizm tarifinin ve anlayışının -Ortodoks Marksizm, heteredoks Marksizm, post-Marksizm gibi- sunumlarda dile getirilmesi, işlenmesi oldu. Bu noktanın Yazar Şükrü Argın’ın da dikkatini çektiğini sunumunda gördük. Sungur Savran’ın sunumu sırasında söylediği “Biz Marksistler” sözünü hatırlatan Argın, söylemdeki “biz”in duruma göre değiştiğini ifade etti. “Buraya gelirken korkum, Marksistlerin Marks’ın konuşulmasına izin verip vermeyeceğiydi” diyen Argın, üç günlük tartışmalar boyunca gördüğü eleştiri seviyesini olumlu bulduğunu belirterek “Bu korkunun yersiz olduğunu gördüğünü” belirtti. Marksizme dair farklı bakış açıları olduğu yönündeki görüşlerine devam eden Argın, Levent Kavas ve Sungur Savran’ın sunumlarının, “araya aracı katmadan Marx’ı konuştukları için” kıymetli olduğunu, ancak her iki ismin de “dosdoğru baktıkları Marks’a farklı izahlar getirdiklerini” ifade etti.
İkinci nokta, dinleyicilerin çeşitliliği. Konuşmaların yapıldığı salona girmeden önce bizi öğrencilerin kurduğu bir kitap standı ve üzerinde Marks’tan bir alıntı taşıyan “Dünyayı anlamak yetmez onu değiştirmek gerekir” yazılı afiş karşıladı. Bir oturumun sonundaki soru-cevap kısmında Marks’ın bu sözünden hareketle sempozyum düzenleyicilerine eleştiri geldi. Tartışmaların akademik düzeyde kaldığı, işçilerin veya sendikaların neden böylesi bir etkinlikte yer almadığı yönündeki, aslında sorudan ziyade bir tespiti barındıran konuşmaydı bu. Bu yorumun boşlukta kalmadığı, sonraki benzer etkinlikler için not edildiğini, sempozyum düzenleyicilerinden yapılan katkı üzerine söyleyebiliriz.
Sunumların dinleyicilere ne düzeyde ulaştığı, özümsendiği diğer bir nokta. Sunumların hacmi ile onlara ayrılan sürenin birbirini tutmaması, neredeyse her konuşma için geçerli oldu. İster konuşmacılar iyi hazırlanmadığından ister verilen sürenin yetersizliğinden olsun, sonucu sunum sahipleri kadar dinleyiciler için de yorucu oldu. Bilim ve felsefeye dair kavramların ‘havada uçuştuğu’ bir sempozyumda, çoğu sunum zaman kaygısıyla önemli yerleri es geçilerek, kimi noktalar dinleyicilerin bildiği varsayılarak, yetiştirme kaygısıyla paylaşıldı. Burada özellikle iki sunumu dışarıda tutalım: Birincisi Egemen Yılgür’ün “İbn-i Haldun, Marx ve Kıvılcımlı Sınıf Öncesi Tabakalaşma Biçimlerini Neden Görmediler?” adlı sunumu, diğeri ise Sinan Özbek’in “Din Halkın Afyonudur” Sözü ile Marx Aslında Ne Söylüyor?” başlıklı konuşması.
MARKSİZM VE DİN İLİŞKİSİ
Yılgün sunumunda İbn-i Haldun ve Karl Marx’ın oluşturduğu toplumsal formasyonlara değindi ve Hikmet Kıvılcımlı’nın iki ismin çalışmalarından bir sentez oluşturarak ‘sosyal devrim’ ve ‘tarihsel devrim’ gibi iki tanım yaptığını belirtti. Ancak önceki iki düşünür gibi Kıvılcımlı’nın da sınıflı toplum öncesi komünler arası tabakalaşmayı es geçtiğini aktardı. “Marks’ın incelediği Hindistan’daki kast sisteminde, ayrıca her kast içinde çokça komün tabaka var ve bunlar hiyerarşik yapılanma içinde. Ancak bu husus Marks’ta yer almıyor” diyen Yılgün, sunumunun bir sonuca varmaktan çok yanıt arayan sorulardan oluştuğunu ifade ederek konuşmasını bitirdi.
İlgi çekici diğer konuşma ise Sinan Özbek’ten geldi. Marks’ın, sunum başlığında da yer alan meşhur sözünün bağlamından koparılarak yanlış anlaşıldığını söyleyen Özbek, ilgili cümlenin geçtiği pasajı okuduktan sonra, “Marks acımasız koşullar karşısında dini sığınılan bir liman olarak görüyor. Ama eleştiri de getiriyor. Dinin, acıyı dindirdiğini ama tedavi etmediğini söylüyor” değerlendirmesinde bulundu. Engels’in de Fransız Komünü sırasında Blanquistlerin “Komünde papazlara yer yok” şeklindeki açıklamasına getirdiği eleştiriyi hatırlatan Özbek, “Engels yasakçılığın, yasaklanan şeyi yetkinleştireceğini ifade etmiştir” diyerek bir dizi talebin Türkiye için önemli olduğunu belirtti. İnsanların inançlarıyla ve kılık kıyafetiyle uğraşılmaması, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın lağvedilmesinin ve okullardaki din dersinin kaldırılmasının savunulması, Özbek’in üzerinde durduğu noktalardan bazıları oldu.
EVRENSEL
İlyas COŞKUN
İlgili Haberler
Her Taraf CHP'nin kazandığı belediyelerde büyük değişim: 46 belediyede yönetim AK Parti'ye geçti, şimdi gözler Antalya ve Tekirdağ'da
Her Taraf Skandaldan bir yıl önce: Tera için “SPK nerede?” diye sorunca gözaltına alınmıştı. Savcı “Dolabın önünde dikil” demiş
2 yorum
Her Taraf Ersin Çelik: Yükü yine Reis’in sırtına bırakmak
Her Taraf Mehmet Altan: 'Ekmek, Eğitim, Özgürlük' ve 17 Kasım…
Her Taraf Hakkı Özdal: İşaretler Türkiye'nin telaşla seçime götürülmek istendiğini gösteriyor
Her Taraf Tanıl Bora: İşçi sınıfının görülmezliği