Son dakika

Kültür Sanat

Kadir İnanır hayatını kaybetti

Kadir İnanır hayatını kaybetti

Türk sinemasına damgasını vuran, toplumsal sorunları ele alan filmleri ve tavrıyla Yeşilçam'a sol bir soluk getiren sanatçılar arasında ön saflarda yer alan Kadir İnanır hayatını kaybetti.

Kadir İnanır, aslen Trabzon Sürmenelili olan bir ailenin son çocuğu olarak 15 Nisan 1949 tarihinde Ordu'nun Fatsa ilçesinde dünyaya geldi.

İnanır, ilk ve ortaöğrenimini Fatsa'da tamamladıktan sonra, içindeki oyunculuk ve sahne tutkusunun peşinden gitmek için İstanbul'a geldi. İstanbul'da Haydarpaşa Lisesi'ni bitirdi. Ardından, entelektüel birikimine de büyük katkı sağlayacak olan Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sinema-Televizyon Bölümü’nden mezun oldu.

Kadir İnanır ve üniversite arkadaşları

Sinemaya ilk adım

Sinema dünyasına girişi, 1960’ların sonunda dönemin ünlü dergilerinin düzenlediği yarışmalarla oldu. 1967 yılında Ses dergisinin, 1968 yılında ise Saklambaç gazetesinin düzenlediği sinema artist yarışmalarına katıldı. Saklambaç’taki başarısının ardından dikkatleri çekti ve fotoromanlarda oynamaya başladı.

1967 yılında Ses dergisinin düzenlediği Sinema Artisti Yarışması'nda finale kalan Kadir İnanır, 1968 senesinde Saklambaç Gazetesi'nin düzenlediği Fotoroman Artisti Yarışması'nda birinci oldu. Fotoğrafta fotoroman yarışmasında birinci olan Kadir İnanır ile yarışmada jüri olan ressam Ayhan Işık'ı bir arada.

İlk filmi: Yedi Adım Sonra

Beyaz perdeye ilk adımını 1968 yapımı "Yedi Adım Sonra" filmiyle attı. Kısa sürede başrollerin aranan ismi haline geldi.

İlk dönemlerinde "sert, haksızlığa boyun eğmeyen, delikanlı" karakterleriyle tanınsa da, Kadir İnanır’ı farklı kılan şey sadece aksiyon filmleri değil, Türk sinemasının en önemli toplumsal gerçekçi yapıtlarında yer almasıydı.

Yedi Adım Sonra filminin afişi, 1968

Unutulmaz filmleri ve ortaklıkları

Cengiz Aytmatov’un eserinden uyarlanan ve Türkan Şoray ile başrolü paylaştığı 'Selvi Boylum Al Yazmalım' filmi, sinema tarihinin en büyük aşk filmi olarak kabul edilir. "Sevgi neydi? Sevgi emekti..." repliği onunla özdeşleşmiştir.

Yıllar içinde Kara Gözlüm, Dila Hanım, Bodrum Hakimi, Devlerin Aşkı gibi filmlerle Türkan Şoray ile sinema tarihinin en ikonik çiftlerinden birini oluşturdular.

Kadir İnanır ve Türkan Şoray, Selvi Boylum Al Yazmalım (1977) filminden

İnanır, beyaz perdede yalnızca bir jön olarak değil, toplumsal sorunları ve ezen-ezilen ilişkisini merkezine alan güçlü yapımlardaki rolleriyle de sinema tarihinde derin bir iz bıraktı. Özellikle Anadolu insanının haksızlığa karşı başkaldırısını ve adalet arayışını gerçekçilikle yansıtan usta sanatçı; "Yılanların Öcü", "Katırcılar", "Bir Yudum Sevgi" ve "Amansız Yol" gibi Türk sinemasının köşe taşı sayılan filmlerdeki performansıyla toplumsal hafızada yer edindi.

Adalet ikonu: Tatar Ramazan

Sanatçının kariyerinde ve Türk popüler kültüründe dönüm noktası olan en ikonik karakter ise hiç şüphesiz "Tatar Ramazan" oldu. İnanır'ın canlandırdığı bu karakter; adaleti kendi yöntemleriyle arayan, haksızlığa ve düzene boyun eğmeyen duruşuyla sinemanın en güçlü isyan sembollerinden biri haline geldi.

Usta aktör, bu rolleriyle sinemayı sadece bir eğlence aracı olarak görmediğini, aynı zamanda toplumun vicdanı ve sesi olma misyonunu üstlendiğini de kanıtlamış oldu.

Kadir İnanır, Tatar Ramazan rolünden (1990)

Yönetmenlik dönemi ve aldığı ödüller

Kadir İnanır sadece kamera önünde kalmadı, sinemanın mutfağına da girdi. 1992 yılında "Ah Gardaşım" ve 1993 yılında "Savcı" filmlerinin yönetmen koltuğuna oturdu.

Kariyeri boyunca pek çok prestijli ödül kazandı. Bunların en önemlilerinden biri, 1986 yılında 23. Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde "Yılanların Öcü" filmindeki performansıyla aldığı "En İyi Erkek Oyuncu" ödülü oldu. Ayrıca birçok festivalden "Yaşam Boyu Onur Ödülü" aldı.

Televizyon dönemi ve yakın geçmiş

90'lı yılların sonu ve 2000'li yıllarda televizyon dizilerinin yükselişiyle birlikte İnanır, ekranlarda da fırtına gibi esti. "Marziye" ve özellikle bir Karadeniz hikayesini anlatan "Kırık Ayna" dizileri büyük reyting başarıları yakaladı.

Ayrıca popüler kültürde kendine has tarzı, ceketini omuzuna atışı, ağırbaşlı ve racon bilen duruşuyla her jenerasyonun saygı duyduğu bir figür olarak kalmayı başardı.

Yeşilçam’a sol soluk

Kadir İnanır, 1970'lerin başında sinemaya adım attığında dönemin romantik, salon jönü (Tarık Akan'ın ilk dönemleri, Ediz Hun vb.) kalıplarını kıran esmer, bıyıklı ve "sokaktan gelen" bir delikanlı imajı çizdi. Ancak onu asıl farklı kılan, bu maço/feodal erkek figürünü zamanla sol, sınıfsal ve düzen eleştirisi yapan bir avantür sinemaya taşıması oldu.

Amansız Yol, Deprem, Dila Hanım gibi filmlerin ötesinde; sinemasının olgunluk döneminde doğrudan sömürü düzenini hedef aldı. Özellikle Şerif Gören ve Yavuz Özkan gibi sol eğilimli yönetmenlerle çalıştı.

 

Bedrana, Yılanların Öcü (Fakir Baykurt uyarlaması) ve Katırcılar gibi filmlerde; köylülüğü, ağalık sistemini, devletin bürokratik soğukluğunu ve töre kıskacını canlandırdı. O, sinemada "sisteme isyan eden halk kahramanı" imgesinin sol kodlarla yeniden üretilmesini sağladı.

Cengiz Aytmatov uyarlaması olan bu filmdeki İlyas karakteri, Türk sinemasının maskülen erkek algısına büyük bir darbe indirdi. Film, İnanır’ın canlandırdığı "karizmatik ve aşık ama bencil/sorumsuz" erkek yerine, emeği ve şefkati seçen kadının (Asya) hikayesini anlatarak sol-humanist bir "emek" vurgusu yaptı.

"Kürt sorunu bu ülkedeki en büyük sorun"

Kadir İnanır, kariyeri boyunca kendisini hep "demokrat ve solcu" olarak tanımladı. Kürt sorunu ve Türkiye’nin iç barışı konusundaki çıkışları ise onu ana akım medyanın ve siyasetin tam göbeğine yerleştirdi.

2013'teki Çözüm Süreci döneminde hükümet tarafından kurulan Akil İnsanlar Heyeti'nde Akdeniz Bölgesi temsilcisi olarak yer aldı. Bu süreçte ciddi milliyetçi tepkiler almasına rağmen geri adım atmadı. Süreci şu sözlerle savunmuştu:

"3 milyon Kürt İstanbul'u bırakıp dağlara gitmez" diyerek, sorunun kaynağını ve çözümünü bölgede değil, eşit ve ortak bir yaşam inşa etmekte gördüğünü dile getirdi.

2014 yılında “1 Eylül Dünya Barış Günü”etkinliğine davet edilen sanatçı, "Ben bir sosyal demokratım. Herkesin siyasi görüşüne saygı duyarım. Ama bu saygı, kimseye bana ağır laflar söyleme lüksünü ve kimliğime tecavüz etme şansını vermez. Fikir ve davranışlarımı eleştirirken nezaket sınırını aştılar. Onlar bunu hatırlamıyor olabilir ama ben unutmadım! Bir gün hepsinin hesabını soracağım. Kürt sorunu bu ülkedeki en büyük sorun. Kürtler’i yok sayarsanız, onlar da sizi yok sayar. Artık bu ülkede beraber yaşama kültürünü hayata geçirmek zorundayız. Çocuklar ölmesin istiyorsak, ellerimizi birleştirmek durumundayız” ifadelerini kullanmıştı.

İnanır, cezaevinde bulunan eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş’ın yazdığı tiyatro oyununun (Devran) okumasına katılarak ve sol-demokrat muhalefet aktörleriyle yan yana durarak tavrını net bir şekilde ortaya koydu. Kürt sinemacılara (örneğin sinemada sansüre uğrayan yönetmenlere) her zaman koruyucu bir şemsiye oldu.

Sansürle mücadele

İnanır, 12 Eylül 1980 askeri darbesinin sinema üzerindeki ağır baskısını en derinden hisseden aktörlerdendi. Çektiği birçok film sansür kurullarından döndü veya makaslandı.

 

Tarık Akan ile birlikte Yeşilçam’da sendikalaşma, oyuncu hakları ve set işçilerinin şartlarının iyileştirilmesi için lobi yaptı.

Memleketi Fatsa’da Terzi Fikri (Fikri Sönmez) dönemindeki sol belediyecilik deneyimine ve sonrasındaki askeri operasyonlara tanıklık etmesi, onun erken yaşta politik bir bilinç kazanmasını sağladı. Kendisi de Fatsa sol kültürünün sanattaki bir yansıması olarak kabul gördü.

Kadir İnanır'ın rol aldığı filmler

Kadir İnanır, 1968 yılında başlayan oyunculuk kariyerinde 180'den fazla sinema filmine ve dönemin ses getiren televizyon dizilerine imza attı.


İlk Yıllar ve sinemaya giriş (1968 - 1971)

Kariyerinin ilk yıllarında fotoroman popülerliğinin ardından sinemaya adım atan İnanır, hızla başrollerin ve jön karakterlerin aranan ismi oldu.

1968: Dertli Gönlüm, Kumcu Ali Yaşar, Yedi Adım Sonra (İlk filmleri)

1969: Fato / Ya İstiklal Ya Ölüm, Yaralı Kalp, Çılgınlar Cehennemi

1970: Kara Gözlüm (Türkan Şoray ile ilk efsane ortaklık), Ankara Ekspresi, Dağların Kartalı, Meçhul Kadın, Yemen'de Bir Avuç Türk

 

1971: Üç Arkadaş, Unutulan Kadın, Kerem ile Aslı, Azrailin Beş Atlısı, Kara Gün, Mualla

Altın Çağ: Kült aşk ve aksiyon filmleri (1972 - 1979)

Kadir İnanır’ın Türk sinemasının zirvesine yerleştiği, "Deli Kadir" imajının oluştuğu ve unutulmaz aşk filmlerine imza attığı en üretken dönemidir.

1972: Dönüş, Utanç (5. Altın Koza - En İyi Erkek Oyuncu Ödülü), Leyla ile Mecnun, Baskın, Kanlı Para, Kopuk, Paprika Gaddarın Aşkı

1973: Ezo Gelin, Bitirim Kardeşler, Bitirim Sosyetede, Yaban, Hayat Bayram Olsa, Kambur, Gazi Kadın

1974: Almanyalı Yarim, Askerin Dönüşü, Ceza, Enayi, Sahipsizler, Uyanık Kardeşler, Yazık Oldu Yarınlara

1975: Baldız, Köprü, Pisi Pisi, Yatak Hikayemiz

1976: Devlerin Aşkı, Bodrum Hâkimi, Deprem, Taksi Şoförü, Alev, Silahlara Veda, İki Kızgın Adam

 Bodrum Hâkimi, 1976

1977: Selvi Boylum Al Yazmalım (Sinema tarihinin en iyi aşk filmi), Dila Hanım, Tövbekar, Ana Ocağı, Kan, Fırtına

1978: Evlidir Ne Yapsa Yeridir, Derviş Bey, Düzen, Cevriyem, Hedef

1979: Fırat, Doktor, Gazeteci, İstanbul 79, İsyan

80'li yıllarda Yeşilçam'ın kabuk değiştirmesiyle birlikte İnanır, Türk edebiyatı uyarlamalarına ve sistem eleştirisi yapan toplumsal/siyasi rollere yöneldi.

1981: Kırık Bir Aşk Hikayesi, Ah Güzel İstanbul

1982: Tomruk, Yürek Yarası, Elveda Dostum, Aşkların En Güzeli

1983: Bedel, Kurban

1984: Bir Yudum Sevgi, İmparator, Güneş Doğarken, Yabancı

 

1985: Yılanların Öcü (23. Altın Portakal - En İyi Erkek Oyuncu Ödülü), Amansız Yol, Seyyid, Ateş Dağlı, Ölüm Yolu

1986: Sen Türkülerini Söyle, Suçumuz İnsan Olmak, Dikenli Yol, Sultanoğlu, Umut Sokağı, Yarın Ağlayacağım

1987: Katırcılar, 72. Koğuş, Yaralı Can, Menekşeler Mavidir, Sen De Yüreğinde Sevgiye Yer Aç

1988: Emanet, Bir Beyin Oğlu, Hüzün Çemberi, Yedi Uyuyanlar

1989: Karılar Koğuşu, Med Cezir Manzaraları (3. Ankara Film Festivali - En İyi Erkek Oyuncu), Acılar Paylaşılmaz, Film Bitti

Tatar Ramazan ve Geç Dönem Sineması (1990 - 2019)

Karakter oyunculuğunda zirve yaptığı, kült rollerinin ve son dönem sinema başyapıtlarının yer aldığı dönemdir.

1990: Tatar Ramazan (Kültleşen adalet ikonu), Sayın Başkan, Darbe, Eskici ve Oğulları

 

1991: Aldatacağım, Umut Hep Vardı

1992: Tatar Ramazan Sürgünde

1994: Aşk Ölümden Soğuktur

2000: Komser Şekspir (Sinan Çetin yönetmenliğinde, İnanır'ın tarz değiştirdiği efsane rol)

2003: Gönderilmemiş Mektuplar

2005: Sinema Bir Mucizedir (Büyülü Fener)

2008: Son Cellat

2012: Elveda Katya

 

2019: Kapı (Süryani bir ahşap ustasının hikayesini anlatan, vizyondaki son büyük sinema filmi)

Unutulmaz televizyon dizileri

Özellikle 90'lı yılların sonundan itibaren TV ekranlarında da "Ağa", "Reis" ve "Baba" rollerinin aranan ismi oldu.

1992: Savcı (Kadir İnanır aynı zamanda yönetti)

1998 - 2000: Marziye (Hanzade karakteriyle büyük reyting başarısı yakaladı)

2002: Kumsaldaki İzler

2002 - 2003: Kırık Ayna (Candar Ağa rolüyle ekranları salladı)

2004: Bütün Çocuklarım

 

2006: Azap Yolu, İyi ki Varsın

2007: Kuzey Rüzgarı

2008: Kardelen, İpsiz Recep

2011: İzmir Çetesi (Televizyondaki son uzun soluklu projesi)

Usta oyuncunun aldığı ödüller

Kadir İnanır, yarım asırlık sinema kariyeri boyunca hem sergilediği oyunculuk performanslarıyla "En İyi Erkek Oyuncu" ödüllerine layık görülmüş hem de Türk sinemasına katkılarından dolayı ülkenin en prestijli festivallerinden "Onur Ödülleri" almıştır.

"En İyi Erkek Oyuncu" Ödülleri

1973 - 5. Adana Altın Koza Film Festivali: Utanç filmi ile "En İyi Erkek Oyuncu" (Kariyerindeki ilk büyük ödülüdür).

1986 - 23. Antalya Altın Portakal Film Festivali: Yılanların Öcü filmindeki "Karasu" rolüyle "En İyi Erkek Oyuncu".

 

1990 - 3. Ankara Film Festivali: Medcezir Manzaraları filmi ile "En İyi Erkek Oyuncu".


Yaşam Boyu Onur ve Saygı Ödülleri

Kadir İnanır, Türk sinemasının köşe taşlarından biri olması vesilesiyle çok sayıda saygın kurumdan onur ödülü almıştır:

2000 - 37. Antalya Altın Portakal Film Festivali: "Yaşam Boyu Onur Ödülü"

2007 - 40. Sinema Yazarları Derneği (SİYAD) Ödülleri: "Onur Ödülü"

2011 - 18. Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali: "Yaşam Boyu Onur Ödülü"

2012 - 3. Malatya Uluslararası Film Festivali: "Yaşam Boyu Onur Ödülü"

2016 - Almanya Film Festivali: "Onur Ödülü"İstanbul Film Festivali (İKSV): "Sinema Onur Ödülü"

 

Cumhuriyet'in 100. Yılı Özel Ödülü

2023 - 30. Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali: Türkiye Cumhuriyeti'nin 100. yılına özel olarak, sinemaya bıraktığı devasa iz nedeniyle Türkan Şoray ile birlikte "Sinemamızın Yüzü" Özel Ödülü'ne layık görülmüştür.

 

Kaynak: Haber Merkezi

Kopyalandı

İlgili Haberler