HALİT ERDEM: TKPLATFORM-SENDİKAL MÜCADELE-DEMOKRASİ VE PERSPEKTİF ÜZERİNE GÖRÜŞLER
10 Eylül 2026 tarihinde bir açıklamayla duyurduğumuz Türkiye Komünistlerinin Platformu yol alıyor. Biz aradan geçen zaman içinde durup inşa ettiğimiz yapının hem düşünsel temellerini hem de pratikte aldığı yolu hem kendimizle, hem de düşüncemizi paylaşan yoldaşlarımızla, yol arkadaşlarımızla tartışmak istiyor, böyle yol almak istiyoruz.
Platform; kelime anlamıyla sağlam bir zemin, yüksekçe bir yer, bir kürsü ve işleyişi sağlayan bir yapıdır. İnşa edeceğimiz yapı bir bütündür, ancak bu yapı aynı zamanda sağlam sütunlar üzerinde yükselecektir; emek ve sendikal, siyasal yapılarıyla işçi sınıfı mücadelesi, bütün renkleriyle kadın hareketi, ekoloji ve doğayı koruma hareketi, inanç özgürlüğü, Kürt halkının ve diğer tüm etnik grupların temel hak ve özgürlük mücadeleleri bu temel sütunlardır. Bunları tek tek ancak birbirleriyle bağlantıları ile ele alacağız. Bu yazıda sütunların temel olanını emek mücadelesini ele alacağım; hem platformun inşası için gerekli malzemeleri temin etmek hem de bugüne kadar ki mücadelemizde başarıya ulaşmamızı engelleyen eksiklerimizi görmek, yeni olanı, fark edemediğimiz ya da eksik bıraktığımız yanlarını ortaya çıkarmak için. Etrafımızda baş döndürücü bir hızla süregiden gelişmeleri görebilmek ve bunlara yön verebilmek için.
YAKIN TARİH VE GÜNÜMÜZ
Yakın tarihlerde yaşadığımız 1 Mayıs gösterilerini, Maden işçilerinin Ankara yürüyüşü ve sonuçlarını yeterince incelemediğimizde ve sonuçlar çıkaramadığımızda karşılaşacağımız tablo yapılanın bir tekrarından başka bir şey olamaz. Nitekim hep öyle oldu; olaylara, gelişmelere dışardan bakan bir yaklaşımla yaklaştık, derinine inmedik; neden 1 Mayıs yasaklandığından 50 yıl sonra 1976’da meydanlarda kutlanabildi? Neden maden işçileri Ankara’da yalnız bırakıldı, elbette yapılan dayanışma ve destek çabalarının değerli ama yetersiz olduğunu teslim ederek yazıyorum.
İki önemli saptama daha yaparak platform çalışmalarına gelmek istiyorum. Birincisi sendikaların durumu ile ilgili; Türkiye’de sendikacılık dendiğinde büyük ölçüde kamu işyerlerinde örgütlü ve/veya imalat sanayindeki büyük ölçekli şirketlere sıkışmış anlayış ve yapılar göze çarpıyor. Klasik işçi sınıfını; kısmen düzenli, kısmen güvenceli, istikrarlı işlerde çalışanları örgütleyen ve yasal toplu sözleşme ve grev döngüsüne sıkışan sendikalar: Bunlar büyük ölçüde 20. yüzyılın ikinci yarısına, sendikaların güçlü olduğu ve devlet ile çıkar gruplarının uzlaşmasına dayalı döneme özgü yapılardır. Kamu sektöründe çalışan işçilerin yüzde 76’sı sendika üyesidir. Özel sektörde çalışan işçilerin ise yüzde 6,7’si sendika üyesidir. Toplu iş sözleşmesi kapsamındaki Kamuda 1 milyon 31 bin toplu iş sözleşmesi kapsamında sendika üyesi varken özel sektörde 607 bin TİS kapsamında üye vardır. Özel sektörde işçi sayısı ise 15,1 milyondur. Dolayısıyla sendika üyesi oranı yüzde 4’tür.
Özel sektörde örgütlenmenin, taşeron ve güvencesiz çalışan işçileri örgütlemenin zorluklarıyla baş edemeyen kurumsal, müesses nizam sendikacılığı kamu veya özel sektörde örgütlü oldukları nispeten istikrarlı sınırlarda kalmaya çalışmakta işverenle, devletle iyi geçinme kaygısıyla hareket etmektedir. İşveren tarafından otomatik kesilen aidat mekanizmasının ve antidemokratik sendika içi seçim hukukunun konforuna yaslanan müesses nizam sendikaları mevcudu ve statükoyu korumayı tercih etmektedirler. 1946’dan beri yaklaşık 80 yıllık bir tecrübeye, mali birikime, kadrolara sahip olmasına rağmen sözünü ettiğimiz sendikalar işçi sınıfının çok küçük bir kesimini temsil ediyor. Prof. Aziz Çelik, Birgün’deki yazısında başka türlü bir sendikal odak tarif etmiş. “…Oysa emeğin yaşadığı büyük sorunlar alternatif, başka türlü bir sendikal odağı zorunlu kılıyor. Bütün zaaflarına karşın mevcut örgütlü emek hareketini de kapsayacak ve bir toplumsal vicdan olacak, ezilenler ve emekçiler tarafından güven duyulacak bir dayanışma gücüne ve odağına ihtiyaç var. Topluma güven verecek, her koşulda direnenlerin ve hak arayanların yanında duracak bir odağa ihtiyaç var. Sadece kendi üyelerinin çıkarlarını ve örgütsel tahkimatını düşünmeyecek bir dayanışma merkezi olacak, sosyal adaletsizlik konusunda insanların işaretine bakacağı bir odağa, bir çoban ateşine ihtiyaç var.”
Değinmek istediğim ikinci saptama tarihimizden: Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu DİSK 1975 yılı Mayıs ayında yaptığı 5. Kongresinde bir dizi kararla birlikte aldığı 33 nolu karar Demokratik Hak ve Özgürlükler ile ilgili idi. Bu karara dayanarak Genel Başkan Kemal Türkler ve Genel Sekreter İbrahim Güzelce’nin yönetiminde DİSK, 1975 Eylül’ünden itibaren İzmit, İzmir ve İstanbul’da “Demokratik Hak ve Özgürlükler” mitingleri örgütledi. İşçi sınıfı fabrikaların dışına, meydanlara çıktı. 1976’da ve 1980’e kadar 1 Mayıs’lar meydanlarda kutlandı. 1976 20 Eylül’ünde Devlet Güvenlik Mahkemelerine karşı direnişler yapıldı. DİSK o dönem yöneticilerinin konuşmalarında ve belgelerinde mücadelesini iki temel üzerine inşa etmişti; işçilerin ücret ve çalışma şartlarının iyileştirilmesi için iktisadi temelde daha iyi toplu sözleşmeler yapılması için mücadele ve demokratik hak ve özgürlüklerin korunması ve yeni hakların kazanılması için mücadele. Mücadele bu iki ayak üzerinde veriliyordu. İskenderun Demir Çelik örgütlenmesi, Seydişehir Alüminyum fabrikası örgütlenmesi, sendika seçme hakkı, referandum için mücadele, TARİŞ işletmelerinde toplu işten çıkarmalara karşı direnişler hep bu temelde yürütüldü. Ancak “Demokratik Hak ve Özgürlükler” için mücadele geniş anlamda “Demokrasi” mücadelesini içermiyordu. Kuşkusuz yine siyasi hedeflere, siyasi iktidarların antidemokratik uygulamalarına karşı mücadeleler veriliyordu ancak bunlar “talep ve savunma” amaçlı mücadelelerdi. Nitekim 12 Eylül saldırısı geldiğinde örgütlü bir tepki gösterilemedi. Çünkü 12 Eylül devletin bütün güçleriyle yürüttüğü bir saldırıydı ve buna yeterince hazırlık yapılmamıştı.
FARK EDİLEMEYEN SALDIRI DALGASI: SERMAYE VE ULUS DEVLETİN DEĞİŞİMİ
24 Ocak 1980 kararlarının ilan edilmesiyle sermaye ve devlet ekonomik modelin değiştirileceğini ve buna uygun bir siyasi yapılanma başlatılacağını açıklamış ve bunun hazırlıklarına girişmişti. Esasında bu hazırlıklar ekonomik planda dünyada 1970’lerde İngiltere’de maden işçilerinin grevlerinin kırılmasıyla ve neo-liberal ekonomik politikaların uygulanmasıyla, politik rejimlerin değiştirilmesi de 1973’de Şili’de Allende’ye karşı yapılan faşist darbeyle başlatılmıştı. Türkiye’de de sermayenin örgütlenmesi TÜSİAD’ların, MESS’lerin kurulması ile başlatılmıştı. Politik planda ise emek güçlerinin, başta DİSK olmak üzere örgütlü sol ve devrimci demokratik hareketlerin ezilmesinin tasfiye edilmesinin belirtileri 1977 1 Mayıs katliamı ile Kahramanmaraş, Çorum, Fatsa katliam ve saldırıları ile giderek boyutları tüm yurt sathına yayılan faşist saldırılarla başlatılmıştı.
12 Eylül 1980 askeri faşist darbesi önlenemedi. Bu mesele tüm Sol’da çözümlenmeye çalışılıyor. Ancak saptanması gereken ve üzerinde tartışılmayan konu bu başlangıç ile üç temel meselede devletle bütünleşmiş sermaye tekellerinin ekonomik yapılanma, politik rejim ve tüm demokratik ve sol örgütlerin kapatılması, etkisiz hale getirilmesi, dejenere edilmesi sürecinin başlatıldığıdır. Sermayenin ve devletin neo-liberal temelde ekonominin ve üretimin yeniden yapılandırılması, işçi sınıfının bölünmesini, küçük üretim birimlerinde çalıştırılarak yığınsal gücünün dağıtılması ve zayıflatılmasını, yeni üretim modelleriyle işçilerin arasındaki rekabetin artırılmasını, dayanışmanın ortadan kaldırılmasını getirdi. Bugün artık ne 12 Eylül öncesi işçi sınıfı, ne onun örgütleri var. Bu gelişmeler adım adım uygulandı; ilk olarak sendika yasaları değiştirildi. Taşeron uygulaması yasalaştı ve kamu işyerlerine yayıldı. Güvencesiz çalışma, esnek üretim, bireysellik, kendi hakkını arama özendirildi, örgütlülük yasaklandı, itibarsızlaştırıldı.
KARŞI ÇIKIŞLAR SÜRDÜRÜLEMEDİ
Ardı ardına gelen bu saldırılar karşısında bütünsel olmasa da direnme ve karşı koyma çabaları devam etti. 1989 Bahar eylemleri, işçilerin, Türk-İş üyesi sendika yönetimlerinin kayıtsızlığına karşı yönetimlerin dışında yeni örgütlenme biçimleri yaratarak, her tür eylem biçimini uygulayarak neo-liberal politikaların, sistemin işleyişini kesintiye uğrattığı ve ücretlerin dondurulmasını durdurup, önemli ücret artışları elde ettiği büyük bir direnişti. Yine Zonguldak havzasındaki maden işçilerinin efsanevi Ankara yürüyüşü, planları bir defa daha sekteye uğratmıştı. Ancak 2012 TEKEL direnişinin kırılmasıyla neo- liberal saldırılar azgınca sürdürüldü. Taşeronluk, esnek ve güvencesiz istihdam yasal açıdan tahkim edildi ve yaygınlaştı. Örgütler dağıtıldı. Türk-İş’te filizlenen muhalif yapılar etkisizleştirildi. Ve işçi sınıfının toparlanma, karşı koyma çabaları durduruldu.
Böylece bugüne gelinirken ara sonuçlar:
Birinci olarak; Sol siyasal, sendikal örgütler, aydınlar ekonomide ve üretimde yaşanan bu köklü değişim ve dönüşümleri zamanında göremedi, bu nedenle de güçlü, bütünsel bir karşı çıkış yaratılamadı.
İkinci olarak; Sol’da siyasal ve sendikal, toplumsal örgütlenmelerde tüm birlik ve toparlanma çabaları sonuçsuz kaldı. Sol’da parçalı, birbirini güçlendiren değil rekabet halinde olan bir yapı oluştu. Müesses sendikal yapılar bu süreci değiştirecek bir fikirsel ve örgütsel yapıya sahip olamadı.
Üçüncü olarak; 1980 öncesinin değer verilen kavramlarından biri dayanışma bir diğeri de eylem birliği idi. Birbirine yakın örgütlerin bir türlü sonuç alınamayan eylem birliği tartışmaları sürüyordu. Ancak bunlar da yetmedi.
YENİ İTTİFAK GÜÇLERİ ORTAYA ÇIKTI
Türkiye’de yaşanan politik gelişmelerin sonucu bugün yeni güçler ortaya çıktı. Kürt özgürlük mücadelesinin çok uzun bir süre devam eden ve Kürt halkının büyük bedeller ödemesine mal olan bu sürecin sonuçlarından en önemlisi mücadeleci bir demokrasi gücü ortaya çıkarken bir diğer sonucu da bir Kürt işçi sınıfının ortaya çıkması oldu. Kürt bölgelerinde zorunlu sürgünlerle, Kürt köylerinin boşaltılması ile batı bölgelerine, büyük şehirlerin kenar mahallelerine varoşlarına çok büyük sayılarda göçler oldu. Bu insanlar mülksüzleştirilmiş, proleterleşmiş yeni işçi sınıfı tabakalarıydı. Artık güvencesiz, en ağır şartlarda çalışan bir işçi sınıfı kesimi ile karşı karşıyayız. İnşaatlarda, turizm bölgelerinin lüks tesislerinde, Ege’nin, Karadeniz’in tarım işliklerinde, madenlerde, tersanelerde en ağır sömürüye maruz kalan Kürt işçi sınıfı doğdu. Bu yeni dinamik güç eski tip örgütlerde yer bulamadılar. Yeni mücadele dönemi bu güçleri kapsamak, kucaklamak zorundadır.
SENDİKAL MÜCADELENİN İLK YILLARINA DÖNÜŞÜN KOŞULLARI YAŞANIYOR
Organize Sanayi Bölgelerinde, inşaatlarda, madenlerde en temel hakları için, ücretlerinin ödenmesi için direnerek haklarını arayan, dinamik, kararlı işçi kesimleri ve mücadeleci bir sendika hareketi doğdu; Hayatını ortaya koyan cesur sendika önderlerinin ve fedakâr işçilerin çabalarıyla sürdürülüyor. Önemli başarılar elde edilmesine rağmen bu mücadeleler güvencesiz, korunaksız bir zeminde yürütülüyor. Sonuç olarak sol siyasal yapıların, bugünkü konumlarıyla ne müesses sendikaların, ne de yeni ortaya çıkan mücadeleci yapıların çabaları bu haksız, adaletsiz düzeni değiştirmeye yeni bir umut ışığı yaratmaya yetmemektedir.
TKPLATFORMU BU KOŞULLARDA KURULDU
Bir yandan tarihimizdeki başarıların, zorlukları aşmanın düğümlerini çözmeye, nedenlerini araştırmaya, bize rehberlik edecek ipuçlarını yakalamaya çalışırken bir yandan örgütleneceğiz. Örgütsüz mücadele verilemeyeceğinin bilincindeyiz. En başta platform çerçevesinde bir araya gelenlerle birlikte “platform birimlerinin” oluşturulması önemlidir.
Her bir platform üyesi veya platform birimi çalıştığı, yaşadığı alandaki sorunu bütün yönleriyle tanımayı ve bilmeyi önüne koymalıdır. Emeğin örgütlenmesi meselesi ile uğraştığımızı farz edersek, yani emekçiler arasında yaşıyor ya da çalışıyorsak somut taleplerin neler olduğu ve çevrenin en önem verdiği meselenin ne olduğu üzerine bilgimizin olması öncelik taşıyabilir. Somut talepler kendiliğinden ortaya çıkar ve o sorunu yaşayan emekçilerin o somut mesele üzerine zaten bir fikri, bir görüşü vardır. Bunu dikkatle dinlemek yeterlidir. Bu birlikte geliştirilebilir. Esas örgütlenme ustalığı burada başlar; geçmişten çıkarmamız gereken ders burada başlar. Anlamamız ve örgütlememiz gereken ana fikir şudur; Eğer sadece kendi içimize kapanır ve kendi sorunlarımızla baş başa kalırsak yaşananları tekrarlamaktan başka bir şey yapmamış oluruz. Bunu ülkenin, çevrenin, bir başka sorunu ile bağlamaz ve bir dayanışma, ortak mücadele zemini yaratmaya çalışmadığımız taktirde yine bir fark ortaya çıkarmamış oluruz. En keskin ve uç noktadan başlarsak söz gelimi Kürt meselesi üzerine, barış ve demokratikleşme üzerine bir görüşümüzün olması önemlidir. Hemen yanı başımızda veya ülkenin öteki ucunda olsa da ekoloji üzerine, doğayı ya da köylülerin kendi yaşamlarını koruma uğruna bir mücadele varsa en azından bilgilenmek ve ilgilenmekle başlamak önemlidir.
Demokrasi kavramı üzerinde düşünmek ve dikkatleri toplamak gerekir. Demokrasi bir güvencedir. Bir hakkın yasal ve anayasal hale getirilmesi demokrasi açısından önemlidir ancak sadece kanuna veya anayasaya yazmak da yeterli olmayabilir. Bir hakkı koruyacak olan onun arkasındaki kuvvetlerin yeterli olmasına bağlıdır. Tersi de geçerlidir; iktidar, sermaye sen istediğin için, işçiler istediği için sendikal özgürlükleri vermeyecektir. Bir hak ancak onun arkasında iktidarları, muktedirleri zorlayacak ve mecbur edecek bir güç birikimi olmadan alınamaz. Bugün bu güç ancak birleşik mücadeleyle biriktirilebilir. Emek hareketinin en büyük ihtiyacı birleşik mücadeledir. TKPlatform bu yüce amaç için yola çıkmıştır ve birleşik mücadelenin bir parçasıdır.
Politika Gazetesi
Kaynak: Haber Merkezi
İlgili Haberler
Sözlü Tarih TARİHSEL MÜCADELELERİMİZİ ÇARPITARAK DEĞİL, BİRBİRİMİZİ ANLAYARAK KONUŞMALIYIZ!
Sözlü Tarih TALİP ÖZTÜRK MEZARI BAŞINDA ANILDI
Sözlü Tarih LAZ İSMAİL BİLEN (MARAT)
Sözlü Tarih KEMAL TÜRKLER, DOĞUMUNUN 100. YILINDA SEMPOZYUMLA ANILACAK
Sözlü Tarih CELÂL İNAL: HEDİYE SÜNBÜL’ÜN ARDINDAN
Sözlü Tarih MUSTAFA HAYRULLAHOĞLU (DENİZ) YOLDAŞI; KATLEDİLİŞİNİN 43. YILDÖNÜMÜNDE: UNUTMADIK, UNUTTURMAYACAĞIZ!..