Son dakika

Sözlü Tarih

NEVAL ZARO: SÜLEYMAN (ÇAVUŞEV) YOLDAŞIN ANISINA

NEVAL ZARO: SÜLEYMAN (ÇAVUŞEV) YOLDAŞIN ANISINA

1974 yılının son ayında, Brüksel’de Birleşmiş Milletler mülteci pasaportumu nihayet alabildikten hemen sonra TKP MK kararıyla Leipzig’de parti merkezinde göreve başladığım ilk gün yaşadığım şaşkınlığı bugün de hatırlıyorum. Aram Pehlivanyan yoldaş beni karşılamış ve parti merkezine götürmüştü. İdeolojik Büro’nun kollektifiyle tanıştım. Bilen yoldaş ve Aram yoldaş dışında artık 60 yaşlarını aşmış Ziya Yamaç’ın, Şekibe Yamaç’ın ve Bizim Radyo açılışındaki bas bariton sesiyle tanıdığım Halil yoldaşın ve Avrupa’dan, yanılmıyorsam Yürükoğlu grubunun gönderdiği Emin adında genç bir yoldaşın dışında redaksiyonda çalışanların çoğunluğu Bulgaristan Türklerinden oluşuyordu. Süleyman yoldaşla işte o gün tanıştım. Konuşmalarından “muhacir” olduklarını düşünmüştüm, ama bir tek Süleyman yoldaşı Türkiye’den geldiğini sanmıştım: Türkçesi mükemmeldi.

Bu kadro bileşimi aslında şaşırtıcı değildi.

1957 yılında kurulan Bizim Radyo’nun baş redaktörü Zekeriya Sertel, Dışbüro üyesi Sabiha Sertel, kızları Yıldız Sertel ve diğerleri parti içi sorunlar nedeniyle Leipzig’den ayrılmışlar, Parti Genel Sekreteri Zeki Baştımar ve Dış Büro üyesi Nazım Hikmet ise vefat etmişti. Hatırladığım kadarıyla meydana gelen kadro boşluğunu, o sırada Türkiye’den takviye imkanı olmadığı için, yanılmıyorsam 1960 sonlarında Bilen Yoldaş Bulgaristan Komünist Partisi’ne başvurarak, Bulgaristanlı Türkler arasından kadro talebinde bulunmuştu.

İşte Leipzig’de tanıştığım Bulgaristanlı Türk yoldaşlar bu talep üzerine hepsi birden Moskova’da Lenin Enstitüsü’ne gönderilmiş, burada üç yıllık eğitim sonucunda TKP üyeleri olarak Bizim Radyo ve sonra TKP’nin Sesi Radyolarında ve Atılım Redaksiyonlarında göreve başlamışlardı. Hemen hemen hepsi aşağı yukarı aynı yaşlardaydı. Bulgarca’nın yanında Rusça ve Almanca biliyorlardı.  

Bu yoldaşların büyük bir çoğunluğu artık yaşamıyor ve dün 23 Haziran 2026’da Süleyman yoldaşı toprağa verdik.

Süleyman yoldaş uzun boylu, sportmen yapılı, yakışıklı bir delikanlıydı. Süleyman’a kimi zaman Bulgar soyadı olan Çavuşev’den türettiğimiz Çavuş ismiyle de hitap ederdik. İ.Bilen yoldaşın haklı olarak güvenini kazanmış, onun en yakın çalışma kadrosu olmuştu. Buna karşın Süleyman hiçbir yoldaşına karşı bu “imtiyazlı” konumunu bir gün olsun kullanmamış, herkesle yakın dostluk ilişkilerini korumuştu. İsmail Bilen’le hemen hemen haftada üç-dört gün yoldaşın evinde buluştuğumuzda onunla birlikte Süleyman da hazır olurdu. O nedenle Süleyman’la dostluğumuz diğerlerine göre farklıydı.

Birçok insan o dönemde Leipzig’de Bulgaristanlı yoldaşların çalışıyor olmasını anlamakta zorlanmıştır. Bu yoldaşların TKP’yle ilgisini kavrayamamıştır. Oysa bu yoldaşlar Süleyman gibi İkinci Dünya Savaşı’nın bitiminden bir yıl önce ya da bittiği sırada doğmuşlar, ilkokulun ilk yılında Dimitrovcu Komsomol’un alt birimi Piyoner örgütünde kendi ana dilleriyle Bulgar kardeşleriyle birlikte eşit haklı bir eğitimden geçmişlerdi. Türkçe okullar, kitaplar, dergiler ile Bulgaristan o dönemde enternasyonalist ve devrimci bir toplumdu.

Süleymanla uzun sohbetlerimizden birinde bana, henüz 7 yaşındayken Nazım Hikmet’in 1951 yılında Bulgaristan’a ilk ziyaretini hatırladığını söylemişti. Nazım Türklerin yaşadığı kentleri, kasabaları ve köyleri gezmiş, kendisini karşılamaya gelen Türklere hitap etmiş. Süleyman o törenlerden birine ilk okul arkadaşlarıyla katıldığını ve orada Nazım Hikmet’in konuşması üzerine binlerce Türk’ün Türkiye’ye göç etmek üzere devletin verdiği vizeleri yırttığını “dün gibi hatırlıyorum” demişti.

Leipzig redaksiyonunda Kırcaali’li yoldaşlar da vardı, onlar da Nazım’ın 1957 yılında Kırcaali ziyaretini hatırlıyorlardı. Ekteki resimdekiler büyük olasılıkla onların akrabaları olmalıdır. Hepsi de okullarıyla birlikte Nazım’ı karşılamaya gitmişlerdi.

Leipzig’de TKP üyesi olan bu yoldaşlar, bürokratik bir parti ya da devlet kararıyla aramıza katılmamışlar, Nazım’ın şahsında TKP’ye duydukları ilgiyle Bizim Radyo’da çalışmaya kendileri talip olmuşlardı. Bu yoldaşlar Türk-Bulgar, BKP-TKP kardeşliğini savunan hem yurtsever, hem de enternasyonalist komünistlerdi.

Sosyalist ülkelerdeki kriz koşullarında, sanıyorum DDR’in isteği ile Bulgaristan Leipzig’teki yurttaşı olan bu yoldaşları geri çağırdığı zaman, biz TKP’li komünistlerle neredeyse bir aile gibi kaynaşan bu yoldaşlar göz yaşlarına boğulmuşlardı.

Çünkü artık Bulgaristan’da ulusal sorunun ne yazık ki çözülmeyişinin dramatik sonuçları ortaya çıkmış, aynı zamanda Türk devletinin Bulgaristan Türkleri arasında anti-komünist faaliyeti bu sonuçları daha da ağırlaştırmıştı.

Ülkelerine dönen bu yoldaşların bir-ikisi hariç, TKP saflarında edindikleri komünist ahlak ve ideolojinin etkileri altında anavatanlarına ihanet etmemiş, hepsi de komünist ideallerine bağlandıkları çocukluk hatıralarına sadık kalmıştır.

Süleyman’ın tüm yoldaşlarına, eşine, kızı ve oğluna, tüm ailesine başsağlığı dilerim.

Kaynak: Haber Merkezi

Kopyalandı

İlgili Haberler