KURUÇEŞME SOL BİRLİK TARTIŞMALARINDAN 27 ŞUBAT BARIŞ VE DEMOKRATİK TOPLUM ÇAĞRISINA: DEMOKRATİK CUMHURİYET VE DEMOKRATİK TOPLUMUN İNŞASI...
Türkiye solunun yakın tarihine baktığımızda, Kuruçeşme Sol Birlik tartışmaları ile TBKP’nin yasallaşma deneyimi, yalnızca geçmişte kalmış örgütsel ve siyasal arayışlar olarak görülemez. Bu deneyimler; birlik, yasallık, siyasal meşruiyet, demokrasi, örgütsel yenilenme ve toplumsal dönüşüm sorunlarının hangi tarihsel koşullarda ortaya çıktığını anlamak bakımından önemli bir birikimdir. Bugünden geriye baktığımızda asıl mesele, bu deneyimleri nostaljik biçimde yeniden üretmek değil; onların çözülemeyen sorunlarını ve açığa çıkardığı olanakları bugünün demokratik siyaset anlayışıyla yeniden değerlendirmektir.
Kuruçeşme tartışmalarının tarihsel anlamı, parçalanmış Türkiye solunun ortak bir siyasal zeminde buluşma arayışında somutlaşır. 1980 darbesinin yarattığı ağır siyasal koşullar, solun yalnızca örgütsel olarak değil, düşünsel ve politik olarak da kendisini yeniden sorgulamasını zorunlu kılmıştı. Sol Birlik arayışı bu zorunluluğun ürünlerinden biriydi. Ancak birlik meselesi yalnızca farklı örgütlerin aynı çatı altında toplanması olarak ele alındığında, sorunun özü kavranamaz.
Gerçek birlik; farklılıkları yok sayan bir homojenleşme değil, farklı siyasal ve ideolojik geleneklerin demokratik bir ilişki içinde ortak mücadele zeminleri yaratabilmesidir. Bu nedenle Kuruçeşme deneyiminin bugüne bıraktığı temel soru şudur: Sol, kendi tarihsel farklılıklarını koruyarak ortak bir demokratik siyaset kurabilir mi?
Bu soru, TBKP’nin yasallaşma sürecinde daha somut ve daha sert biçimde ortaya çıktı.
TBKP’NİN YASALLAŞMASI: YASALLIK MI, YENİLENME Mİ?
TKP ile TİP’in birleşmesi ve TBKP’nin kuruluşu, Türkiye komünist hareketinin uzun yıllar boyunca yasaklı ve yeraltı koşullarında sürdürdüğü mücadelenin ardından yasal siyaset alanına çıkma iradesiydi. Bu açıdan yasallık başlı başına tarihsel bir kazanım olarak görülmelidir. Çünkü komünistlerin siyasal kimlikleriyle açık ve meşru biçimde örgütlenebilmesi, 12 Eylül rejiminin siyasal yasaklarına karşı önemli bir demokratikleşme talebiydi.
Fakat burada kritik ayrım ortaya çıkmaktadır: Yasallaşmak ile demokratikleşmek aynı şey değildir.
Yasallık, örgütün devlet tarafından tanınmasıyla sınırlı kalırsa, siyasal yenilenmeye dönüşmeyebilir. Asıl mesele, yasallığı toplumsal örgütlenmenin, demokratik siyasetin ve halkın kendi iradesini örgütlemesinin önünü açan bir imkâna dönüştürmektir.
TBKP deneyiminin bugün açısından eleştirel önemi tam da buradadır. Yasallaşma tarihsel bir fırsat yaratmış, ancak bu fırsatın devrimci-demokratik bir toplumsal yeniden kuruluş perspektifiyle yeterince bütünleştirilememesi, hareketin kendi tarihsel sürekliliği açısından ciddi sorunlar yaratmıştır. Başka bir ifadeyle sorun yalnızca yeraltından yasallığa geçmek değildi; yeraltı siyasetinin zihniyetinden demokratik toplum siyasetinin zihniyetine geçebilmekti.
Bu nedenle bugün TBKP deneyimine bakarken ne yalnızca başarısızlık üzerinden hüküm vermek ne de geçmişi romantikleştirmek gerekir. Yapılması gereken, yasallık ile toplumsal meşruiyet arasındaki farkı görmek ve demokratik siyasetin yalnızca seçimlere, parlamentoya veya parti tüzel kişiliğine indirgenemeyeceğini kavramaktır.
SOL BİRLİKTEN DEMOKRATİK TOPLUMA;
Kuruçeşme'nin birlik arayışı ile TBKP'nin yasallaşma deneyimi arasında önemli bir ortaklık vardır: Her ikisi de solun kendi içine kapanmış, parçalı ve tarihsel olarak daralmış siyaset tarzını aşma arayışının ürünüdür.
Fakat bugün geldiğimiz noktada mesele daha da genişlemiştir.
Artık yalnızca “sol nasıl birleşecek?” sorusunu sormak yeterli değildir. Soruyu “toplum nasıl demokratikleşecek, halk kendi yaşamının öznesi nasıl olacak, demokratik siyaset nasıl kalıcı bir toplumsal kurucu güce dönüşecek?” biçiminde kurmak gerekir.
Bu değişim, siyasal öznenin tanımını da değiştirir. Demokrasi yalnızca devlet kurumlarının demokratikleştirilmesi değildir. Demokratikleşme, toplumun kendi içinde örgütlenme kapasitesinin geliştirilmesini; kadınların, gençlerin, emekçilerin, farklı kimliklerin, inançların ve yerel toplulukların kendi söz ve karar mekanizmalarını kurabilmesini gerektirir.
Burada demokratik cumhuriyet ile demokratik toplum birbirinden ayrılmaz iki süreç olarak karşımıza çıkar.
Demokratik cumhuriyet devletin dönüşümünü; demokratik toplum ise toplumun kendi kendisini örgütlemesini ifade eder.
Biri olmadan diğeri eksik kalır.
27 ŞUBAT ÇAĞRISI: TARİHSEL BİR EŞİK;
27 Şubat Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı'nı bu tarihsel birikimden bağımsız değerlendirmek, çağrının taşıdığı siyasal anlamı daraltmak olur.
Çağrı, çatışma ve şiddet eksenli bir siyaset anlayışından demokratik siyaset ve demokratik toplum eksenli yeni bir döneme geçiş tartışmasını gündeme taşımıştır. Bu nedenle 27 Şubat'ı yalnızca güncel bir politik çağrı olarak değil, Türkiye'nin yüzyıllık Kürt meselesi, demokrasi sorunu ve cumhuriyetin demokratikleşmesi bağlamında değerlendirmek gerekir.
Burada belirleyici olan, silahlı mücadele döneminin siyasal sorunlarının demokratik siyaset yoluyla çözülmesi perspektifinin güçlendirilmesidir. Böyle bir dönüşüm, yalnızca Kürt sorununun çözümü açısından değil, Türkiye'nin demokratikleşmesi açısından da yeni bir siyasal ufuk yaratmaktadır.
Bu nedenle 27 Şubat Çağrısı'nın gerçek karşılığı, çağrının devlet tarafından nasıl yorumlandığından çok, demokratik siyasetin önünün açılması, hukuki ve siyasal güvencelerin oluşturulması ve toplumun çözüm sürecine özne olarak katılabilmesiyle ölçülebilir.
DEMOKRATİK CUMHURİYET: DEVLETİN DÖNÜŞÜMÜ;
Türkiye Cumhuriyeti'nin ikinci yüzyılına ilişkin temel sorunlardan biri, cumhuriyetin kuruluşundan bu yana çözülemeyen demokratikleşme sorunlarının aşılmasıdır.
Tekçi ulus anlayışı, merkeziyetçi devlet yapısı, inkâr ve asimilasyon politikaları, farklı kimliklerin ve inançların eşit yurttaşlık temelinde tanınmaması, demokratik cumhuriyet perspektifinin neden gerekli olduğunu ortaya koymaktadır.
Demokratik cumhuriyet; yalnızca anayasal değişiklikten ibaret değildir. Devletin yurttaşla kurduğu ilişkinin yeniden tanımlanmasını gerektirir.
Eşit yurttaşlık, hukuk devleti, ifade ve örgütlenme özgürlüğü, yerel demokrasinin güçlendirilmesi, kadınların eşit temsili, inanç özgürlüğü, Kürt halkının dil ve kültür haklarının güvence altına alınması ve bütün toplumsal kesimlerin siyasal yaşama özgürce katılabilmesi bu dönüşümün temel başlıklarıdır.
Dolayısıyla demokratik cumhuriyet, devletin topluma hükmettiği bir yapıdan toplumun demokratik iradesini tanıyan ve güvence altına alan bir siyasal düzene geçişi ifade eder.
DEMOKRATİK TOPLUM: HALKIN KENDİ KENDİNİ ÖRGÜTLEMESİ;
Ancak devletin demokratikleşmesi tek başına yeterli değildir.
Demokratik toplum, halkın kendi yaşam alanlarında örgütlenebilmesi ve karar süreçlerine doğrudan katılabilmesidir. Mahalle, köy, kent, işyeri, sendika, kadın örgütlenmeleri, gençlik örgütlenmeleri, ekoloji hareketleri, kültür ve inanç kurumları, demokratik kitle örgütleri ve yerel meclisler bu toplumsal örgütlenmenin farklı biçimleridir.
Burada esas olan, toplumun yalnızca seçim dönemlerinde siyasal özne haline gelmemesidir.
Demokrasi sandıkla başlayıp sandıkta bitmez.
Demokratik toplum, gündelik yaşamın kendisini demokratikleştirme mücadelesidir.
Bu nedenle demokratik toplum inşası, örgütlenme anlayışında da köklü bir değişiklik gerektirir. Parti, toplumun yerine geçen bir yapı değil; toplumun demokratik iradesinin gelişmesine katkı sunan siyasal bir araç olmalıdır. Yerel örgütlenme merkezden talimat alan pasif bir yapı olmaktan çıkmalı, yerelden merkeze doğru işleyen demokratik bir karar ve mücadele mekanizmasına dönüşmelidir.
Burada “ben” değil, “biz” anlayışı belirleyici hale gelir.
KURUÇEŞME'DEN BUGÜNE: BİRLİK ANLAYIŞININ YENİDEN KURULMASI;
Kuruçeşme'nin Sol Birlik arayışı, TBKP'nin yasallaşma deneyimi ve 27 Şubat Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı aynı tarihsel çizginin farklı uğrakları olarak okunabilir.
Kuruçeşme bize birlik sorununu gösterdi.
TBKP deneyimi bize yasallığın tek başına yeterli olmadığını gösterdi.
27 Şubat ise demokratik siyaseti ve demokratik toplumu tarihsel çözümün merkezine koyan yeni bir siyasal ufuk açtı.
Bugün yapılması gereken, bu üç deneyimi birbirinden koparmadan, ancak hiçbirini geçmişteki biçimiyle tekrarlamadan yeniden düşünmektir.
Çünkü tarih tekerrürden ibaret değildir. Tarihsel deneyim, ancak eleştiri ve özeleştiri süzgecinden geçirilerek yeni bir siyasal kuruluşa dönüştürülebilir.
Bu açıdan “birlik” artık yalnızca sol örgütlerin birleşmesi değildir. Birlik; işçilerin, emekçilerin, kadınların, gençlerin, Kürtlerin, Alevilerin, farklı halkların ve inançların, ekoloji ve özgürlük hareketlerinin demokratik ortak yaşam iradesidir.
Yasallık da yalnızca parti kurabilme hakkı değildir. Yasallık, demokratik siyasetin özgürce yapılabildiği, halkın örgütlenmesinin güvence altında olduğu ve siyasal mücadelenin hukuk içinde sürdürülebildiği bir demokratik yaşam alanıdır.
İKİNCİ YÜZYILDA GÖREV: İNŞA;
Bugün Türkiye'nin ihtiyacı yeni bir siyasal tekrar değil, yeni bir demokratik inşa perspektifidir.
Birinci yüzyılın tekçi ve merkezileştirici cumhuriyet anlayışından, ikinci yüzyılda farklılıkların eşit ve özgür biçimde birlikte yaşadığı demokratik cumhuriyete geçiş, yalnızca devletin yapısal dönüşümüyle mümkün değildir. Aynı zamanda demokratik toplumun aşağıdan yukarıya örgütlenmesi gerekir.
Bu nedenle önümüzde iki yönlü bir görev bulunmaktadır:
Devlet nezdinde demokratik cumhuriyetin hukuki ve siyasal koşullarını yaratmak; toplum nezdinde demokratik toplumun örgütlenmesini ve inşasını gerçekleştirmek.
Bu iki hat birbirini tamamlamalıdır.
İmralı'nın kapılarının açılması, Önderliğin özgür ve etkili çalışma koşullarına kavuşması, demokratik siyasetin önündeki hukuki ve siyasal engellerin kaldırılması, Kürt sorununun demokratik ve barışçıl çözümü, yeni demokratik anayasa ve eşit yurttaşlık gibi başlıklar devlet cephesindeki dönüşümün temel gündemleridir.
Toplum cephesinde ise örgütlenme, demokratik meclisler, kadın özgürlüğü, gençlik çalışmaları, emek mücadelesi, ekolojik yaşam, yerel demokrasi, kültürel ve inançsal özgürlükler ve komünal dayanışma demokratik toplumun kurucu alanlarıdır.
TARİHSEL DENEYİMDEN YENİ BİR SİYASAL DİLE;
Kuruçeşme'den TBKP'ye, oradan Kürt Özgürlük Hareketi'nin demokratik siyaset deneyimine ve 27 Şubat Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı'na uzanan çizgi, farklı tarihsel dönemlerin birbirinin aynısı olduğunu göstermez. Tersine, her dönemin kendi özgün koşulları vardır.
Fakat ortak bir arayış vardır:
Özgürlük, demokrasi, birlik ve toplumsal dönüşüm.
Bugün bu arayışın daha ileri bir siyasal düzeyde yeniden kurulması gerekiyor.
Geçmişin örgütsel biçimlerini tekrarlamak değil, geçmişin deneyimlerinden öğrenerek yeni bir demokratik siyaset tarzı yaratmak gerekiyor.
Sol Birlik tartışmalarından çıkarılacak ders, farklılıklarla birlikte yaşayabilmektir.
TBKP deneyiminden çıkarılacak ders, yasallığı toplumsal ve demokratik dönüşümle bütünleştirebilmektir.
27 Şubat Çağrısı'ndan çıkarılacak görev ise demokratik siyaseti tarihsel çözümün merkezine yerleştirerek barışı, demokratik cumhuriyeti ve demokratik toplumu birlikte inşa etmektir.
Bunun için siyasetin ölçüsü yalnızca seçim başarısı, örgütsel büyüklük veya kurumsal güç olamaz. Asıl ölçü, toplumun kendi iradesini ne ölçüde örgütleyebildiği, demokratik siyasetin ne ölçüde güçlendiği ve özgür, eşit, adil bir ortak yaşamın ne ölçüde kurulabildiğidir.
Bugün ihtiyaç duyduğumuz şey, geçmişin deneyimlerinden korkmadan ama geçmişe mahkûm olmadan yürümektir.
Kuruçeşme'nin birlik arayışını, TBKP'nin yasallık deneyimini ve 27 Şubat'ın barış ve demokratik toplum perspektifini tarihsel eleştiri süzgecinden geçirerek yeni bir siyasal senteze ulaştırmak gerekiyor.
Çünkü demokratik cumhuriyet devletin yeniden kuruluşunu, demokratik toplum ise toplumun yeniden örgütlenmesini ifade eder.
Devlet demokratikleşmeden demokratik toplum güvenceye kavuşamaz; toplum demokratikleşmeden demokratik cumhuriyet kökleşemez.
Bugünün tarihsel görevi, bu iki süreci birbirinden koparmadan birlikte yürütmektir.
Geçmişin mirasını geleceğin kurucu iradesine dönüştürmenin yolu buradan geçmektedir.
MEHMET ALİ ALÇINKAYA
Kaynak: Haber Merkezi
İlgili Haberler
Sözlü Tarih TARİHSEL MÜCADELELERİMİZİ ÇARPITARAK DEĞİL, BİRBİRİMİZİ ANLAYARAK KONUŞMALIYIZ!
Sözlü Tarih TALİP ÖZTÜRK MEZARI BAŞINDA ANILDI
Sözlü Tarih LAZ İSMAİL BİLEN (MARAT)
Sözlü Tarih KEMAL TÜRKLER, DOĞUMUNUN 100. YILINDA SEMPOZYUMLA ANILACAK
Sözlü Tarih CELÂL İNAL: HEDİYE SÜNBÜL’ÜN ARDINDAN
Sözlü Tarih MUSTAFA HAYRULLAHOĞLU (DENİZ) YOLDAŞI; KATLEDİLİŞİNİN 43. YILDÖNÜMÜNDE: UNUTMADIK, UNUTTURMAYACAĞIZ!..