Son dakika
Bekir AĞIRDIR Köşe Yazısı Bekir AĞIRDIR

Kaygılı toplumda siyasetin sınavı: Onurlu bir yaşam vaadi ve güvenilir sistem nasıl kurulacak?

Türkiye’de bugün yaşanan kriz yalnızca ekonomik değil; toplumun devlete, hukuka ve geleceğe olan güveninin aşındığı daha derin bir kırılma. İnsanlar artık sadece yoksullaşmıyor, aynı zamanda kendilerini güvende hissetmiyor; devletin tarafsızlığına, hukukun eşit işleyeceğine ve çalışarak hayatlarını iyileştirebileceklerine dair inançlarını kaybediyor

Türkiye uzun süredir yalnızca ekonomik kriz yaşamıyor. Aynı zamanda devletle toplum, hukukla siyaset, vatandaşla gelecek arasındaki ilişkinin yeniden ve sert biçimde tanımlandığı tarihsel bir eşikten geçiyor. Bugün yaşadığımız süreç yalnızca hayat pahalılığı, gelir kaybı ya da yoksullaşma meselesi değil; toplumun geniş kesimlerinin giderek daha fazla “güvende değilim”, “korunmuyorum”, “yarını öngöremiyorum” duygusuyla yaşadığı bir dönem.

Bu nedenle bugün Türkiye’de siyasetin ana meselesi yalnızca seçim kazanmak değil. Asıl mesele, toplumun yeniden ortak bir geleceğe inanıp inanamayacağı.

Son aylarda yaşanan gelişmeler bu duygusal ve siyasal kırılmayı daha görünür hale getiriyor. Özellikle Ekrem İmamoğlu davasının seyri, yalnızca bir hukuk dosyası ya da siyasi rekabet başlığı olarak okunamaz. Çünkü toplumun önemli bir bölümü artık yaşananları münferit hukuki süreçler olarak değil, iktidarın, devletin bütün imkânlarını kullanarak siyasal alanı yeniden biçimlendirme girişimi olarak görüyor.

Bu algının güçlenmesinin nedeni yalnızca davaların içeriği değil elbette. Yargı süreçlerindeki hukuk dışılıklardan medya operasyonlarına, parti içi tartışmaların köpürtülmesinden siyasetçiler hakkında sistematik itibarsızlaştırma kampanyalarına kadar uzanan geniş tablo, iktidarın rakibini yenmeye değil, muhalefeti biçimlendirmeye çalıştığı düşüncesini güçlendiriyor.

Kamuoyunda casusluk davası olarak tartışılan süreç de bunun yeni örneklerinden biri oldu. Daha dava sonuçlanmadan TELE1’in satış sürecine sokulması, Türkiye’de hukuk ile siyasal güç arasındaki sınırların ne kadar aşıldığını bir kez daha gösterdi.

Necati Özkan’ın savunmasında söylediği şu cümle bu yüzden yalnızca kişisel bir hayal kırıklığını anlatmıyor: “Hayatım boyunca devlete ve adaletine inandım, yanılmışım.”

Bu duygu bugün yalnızca muhalif bir yurttaşın ya da siyasetçinin duygusu değil. Toplumun geniş kesimlerinde büyüyen temel kırılmalardan biri tam da burada ortaya çıkıyor. İnsanların önemli bir kısmı artık devletin tarafsızlığına, hukukun eşit uygulanacağına ve kuralların herkesi aynı biçimde bağlayacağına dair inancını kaybediyor.

Ortak yaşama iradesini güçlendirmek

Nitekim geçen hafta değerlendirdiğimiz araştırmanın bulguları da bu tabloyu doğruluyor. Araştırma, toplumun yalnızca ekonomik olarak değil, duygusal ve zihinsel olarak da ağır bir belirsizlik altında yaşadığını gösteriyor. İnsanlar yalnızca yoksullaşmıyor; hayatlarını sürekli risk yönetimiyle sürdürmeye çalışıyor. Harcamalarını kısmaları, planlarını ertelemeleri, küçük güven alanlarına çekilmeleri, geleceği daha kısa vadeli düşünmeleri tesadüf değil. Çünkü toplumun önemli bir kısmı artık hayatı büyütmeye değil, ayakta tutmaya çalışıyor.

Tam da bu nedenle bugün Türkiye’de siyaset yalnızca iktidar-muhalefet rekabeti değildir. Toplumun yeniden hukukun üstünlüğüne olan inancını, devlete ve kurumlara güven duygusunu, ortak geleceğe inancı ve ortak yaşama iradesini yeniden üretip üretemeyeceğimiz meselesidir.

Elbette bütün bu sorunların çözüm adresi yine siyasettir. Gidişatı değiştirmek, toplumun kaygısını azaltmak, yeniden umut ve iyimserlik üretmek ancak siyaset yoluyla mümkündür. Ancak burada muhalefetin önünde iki ayrı mücadele alanı olduğu da açık.

Bir yandan CHP ve muhalefet, iktidarın yargı, medya ve devlet imkânlarını kullanarak kurduğu yoğun baskı düzeniyle mücadele ediyor. Muhalefeti yalnızca geriletmeye değil, kendi iç gerilimleri üzerinden parçalamaya ve küçültmeye dönük organize bir siyasal strateji yürütülüyor. Türkiye’de muhaliflere yönelik hakaretin ve itibarsızlaştırma kampanyalarının fiilen serbest hale gelmesi, toplumun adalet duygusundaki aşınmayı daha da büyütüyor.

Ancak muhalefetin mücadelesi yalnızca baskıya direnmekten ibaret değil. Çünkü siyaset aynı zamanda toplumu ikna etme işidir. Seçmenin gönlünü kazanmadan, toplumun geleceğe dair duygusunu değiştirmeden yalnızca haklı olmak yetmez.

Bu nedenle CHP’nin ve muhalefetin önünde ikili bir görev bulunuyor. Bir yandan kadrolarını, programını, siyaset yapma tarzını ve topluma hitap biçimini yenilemek; diğer yandan da kaygılı, kırılgan ve yorulmuş bir topluma yeniden güven verebilmek.

İşte tam burada asıl soru ortaya çıkıyor: Böylesi bir toplumda siyasetin dili, stratejisi ve vaatleri nasıl olmalı?

Bu soruya cevap verebilmek için toplumsal psikolojiye geri dönmemiz gerekiyor.

Toplumsal savunma stratejisi: Kontrollü hayat

Veri Pusulası’nın 2026 Nisan araştırmasının toplumsal kaygı ve anksiyeteye dair bulgularına geçen hafta değinmiştim. “Kontrollü hayat: Bugünü yönetmek, yarını düşünmek” temasına odaklanan araştırmanın en kritik kavramsal bulgusu şu oldu: Türkiye’de bireyler artık refah artırma değil, risk yönetimi modunda yaşıyor.

Bu tespiti destekleyen birkaç veri paylaşayım. Bireylerin yüzde 69’u, şu andaki geliri kesilirse en fazla üç ay dayanabiliyor. Yüzde 64 oranındaki bireyin az ya da çok yapmaya çalıştığı tasarrufun amacı ise acil durum güvenliği.

Toplumun psikolojisine dair temel bulgu şu: Kaygı artık norm haline gelmiş durumda. Anksiyete yaşamayan insanların oranı toplumun yalnızca yüzde 17’si. Geri kalan yüzde 83’lük kesim hafif ile şiddetli arasında değişen düzeylerde kaygı yaşıyor.

Kaygıya ve genel olarak toplumsal psikolojiye dair bulgular, yaşananın yalnızca ekonomik krizden ibaret olmadığını gösteriyor. Bir bakıma yaşanan şey, toplumsal düzeyde bir duygusal iklim bozulması.

Çünkü bulgular, kaygının kaynağının bireysel değil sistemik olduğuna işaret ediyor. Toplumun yüzde 60’a yakını yaşadığı kaygıyı ülkenin genel koşullarına bağlıyor. İnsanlar problemi “kendi hayatları” olarak değil, ülkenin meseleleri olarak görüyor.

Böyle düşünen bireylerde kamusal ve toplumsal kurumlara güven düşüyor, yaşamını kontrol edemeyeceği duygusu kuvvetleniyor, ortak yaşama iradesi zayıflıyor.

Davranışsal adaptasyon: Üç katmanlı strateji

Böylesi bir durumda ortaya çıkan davranışlara dair bulgular, üç katmanlı bir savunma stratejisine işaret ediyor.

Birincisi, harcamalarda kısıntıya gitmek. “Daha ucuz ürünlere geçiyorum” diyenler yüzde 78, “Dışarıda yemek ve sosyalleşme harcamalarını azalttım” diyenler yüzde 61.

İkinci katman, harcamalarda erteleme yapmak. Planlar askıya alınıyor; büyük hedefler “ulaşılmaz” olarak algılanıyor.

Stratejinin üçüncü katmanında ise mikro kaçışlarla dayanma eşiği güçlendirilmeye çalışılıyor. Küçük keyif harcamalarıyla kendini ödüllendirenler yüzde 43.

Paradoksal biçimde bireyler genel harcamalarını kısarken ya da ertelerken aynı zamanda küçük harcamalara yöneliyor. Bu bir çelişki değil; psikolojik dengeleme.

Çünkü büyük hedefler ertelenirken motivasyon düşüyor ama öte yandan küçük ödüllerle “Hâlâ hayatım benim kontrolümde” duygusu besleniyor.

“Gelecek denildiğinde aklınıza en çok hangi zaman aralığı geliyor?” sorusuna yüzde 15 “önümüzdeki birkaç ay”, yüzde 24 “önümüzdeki bir yıl”, yüzde 17 ise “önümüzdeki 2-3 yıl” cevabını vermiş. “Beş yıl” diyenler yüzde 19, aklına beş yıldan daha uzun dönem gelenler ise yüzde 24.

Yani toplumun yüzde 56’sı için gelecek, üç yıl ve daha kısa bir süreyi ifade ediyor. Bu da toplumun daha kısa vadeli düşünmeye başladığını, uzun vadeli düşünme kapasitesinin zayıfladığını gösteriyor.

Bu ekonomik ve toplumsal türbülansın en önemli sonuçlarından biri bu. Daha da önemlisi, toplumun yüzde 71’i artık “Çalışarak sınıf atlamak mümkün değil” fikrinde.

Araştırma, Türkiye’de bireylerin yalnızca ekonomik baskı altında yaşamadığını; bu baskıya uyum sağlayan yeni bir gündelik hayat mantığı geliştirdiğini gösteriyor.

Tabloyu yalnızca “kriz”, “geçim sıkıntısı” ya da “yüksek kaygı” kavramlarıyla açıklamak eksik kalır. Çünkü burada karşımıza çıkan şey, insanların ekonomik belirsizlik altında nasıl düşündüğü, nasıl karar aldığı ve hayatını nasıl yeniden organize ettiğiyle ilgili daha derin bir dönüşüm.

Bu nedenle araştırmanın en önemli çıktısı, toplumun ruh halinden çok, bu ruh halinin ürettiği davranış biçimlerine dair bulgular. Türkiye’de insanlar artık daha fazla büyümeye, zenginleşmeye ya da ilerlemeye odaklı bir hayat kurmuyor. Daha çok mevcut hayat standardını korumaya, düşmemeye ve kırılgan hale gelmemeye çalışıyor. Başka bir ifadeyle toplumun önemli bir bölümü, “geleceği kurma” modundan çıkıp “bugünü yönetme” moduna geçmiş durumda. Dolayısıyla bugün Türkiye’de asıl mesele, toplumun gelecekle kurduğu ilişkinin daralmasıdır. Artık karşımızda fırsat peşinde koşan değil, hata yapmamaya çalışan bir toplum var.

Bu toplumda siyasetin stratejisi ne olmalı?

Böyle bir toplumda siyasetin temel meselesi artık yalnızca iktidar mücadelesi değil; düzeni ve gidişatı değiştirme iddiasını geliştirip geliştirememesidir.

Bir bakıma asıl mesele, yüksek belirsizlik ve kırılganlık altında yaşayan toplumun yeniden bir “ortak gelecek duygusu” kurup kuramayacağıdır.

Çünkü araştırmanın bütününe baktığımızda ortaya çıkan tablo yalnızca ekonomik sıkışma değil; hayatın giderek sürekli bir risk yönetimine dönüşmüş olmasıdır.

Böyle bir toplumda siyaset de değişmek zorunda. Çünkü yüksek kaygı altındaki toplumlar yalnızca ideolojik değil, duygusal olarak da farklı çalışıyor. İnsanlar büyük hayallerden çok güvenli alanlara yöneliyor.

Bu nedenle sürekli kriz, felaket ve çöküş anlatısı üzerine kurulu bir siyaset dili sınırlı çalışıyor. İnsanlar zaten gündelik hayatlarında yeterince baskı altında hissediyor. Siyaset bu duyguyu sürekli büyüttüğünde ortaya çoğu zaman umut ve coşku değil; yorgunluk, geri çekilme ve çaresizlik çıkıyor.

Bugünün Türkiye’sinde insanlar yalnızca refah seviyelerinin yükselmesini değil, onurlu bir yaşam ve öngörülebilirlik istiyor. Çünkü yüksek enflasyon, gelir güvencesizliği, barınma sorunu ve kurumsal belirsizlikler birleştiğinde insanlar hayatlarını yönetemez, geleceklerini planlayamaz hale geliyor.

Bu yüzden siyasal strateji de “kurtarıcı lider” fikrinden çok; düzen değişikliği, insanlara onurlu bir yaşam vaadi ve güvenilir sistem fikri üzerine kurulmalı.

İnsanlar şunu bilmek istiyor: Bu ülkede hayat yeniden normalleşebilir mi? Kimliğim, inancım, hayat tarzım, siyasi tercihim nedeniyle itilip kakılmaya devam edecek miyim? Hukuk ve kurallar herkes için eşit işleyecek mi? Çalışırsam karşılığını alabilecek miyim? Çocuğumun geleceğini planlayabilecek miyim? Onurumla sokağa çıkabilecek miyim?

Dolayısıyla hukuk, adalet ve kurumlar meselesi artık yalnızca soyut demokrasi başlıkları değil; doğrudan gündelik hayatın güvenlik meseleleri haline gelmiş durumda.

Örneğin liyakat yalnızca kamuda işe giriş sorunu değildir. İnsanların “Çalışırsam ilerleyebilirim” inancının yeniden kurulup kurulamayacağı meselesidir. Aynı şekilde bağımsız yargı da yalnızca hukukçuların konusu değil; bireyin yarınından emin olup olamayacağıyla ilgilidir.

Bu nedenle muhalefetin en kritik görevi, “devleti yeniden kurmak” ile “gündelik hayatı rahatlatmak” arasındaki ilişkiyi görünür hale getirmektir.

Sonuçta bu raporun gösterdiği toplum, sürekli alarm halinde yaşayan bir toplum. Böyle bir toplumda başarılı olacak siyaset; en sert, en yüksek sesli ya da en radikal siyaset değil, insanlara yeniden kendi hayatlarına ve geleceğe dair kontrol hissi verebilen siyaset olacak.

Çünkü bugün Türkiye’de insanların en büyük ihtiyacı yalnızca daha fazla gelir değil; yeniden ortak bir hayat kurabileceklerine inanmak.


Oksijen'den alınmıştır.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. Toplum neyin değişmesini istiyor ve aynı anda neyin değişmesinden korkuyor?
  2. Aktif kurumsal yurttaşlık: Benim elimden ne gelir?
  3. Türkiye toplumu kendi hayatını ve ülkenin gidişatını değiştirebileceğine inanıyor mu?
  4. Milliyetçiliğin sınavı: 'Terörsüz Türkiye' taviz hikâyesi mi olacak, başarı hikâyesi mi?
  5. Yeniden ortak bir gelecek hikâyesi kurmanın ilk şartı: Bugün kim olduğumuzu yeniden öğrenmek ve düşünmek