Son dakika
Bekir AĞIRDIR Köşe Yazısı Bekir AĞIRDIR

Mesele “CHP içi kriz” değil, yeni bir siyaset gerekli!

Türkiye’nin yaşadığı kriz sanayi toplumundan yeni bir çağa geçişin yarattığı derin bir yönetişim ve anlam krizi. Bu yüzden iktidar değişimi tek başına çözüm olmayabilir. Toplum artık yeni liderlerden çok yeni bir hikaye arıyor. Yeni dönemin belirleyici sorusu kimin kazanacağı değil, hangi hikayenin insanları ortak bir geleceğe ikna edeceği

Bazen siyaset fazla konuşulduğunda anlamını kaybediyor. Türkiye son yıllarda neredeyse sürekli siyaset konuşuyor. Seçimleri konuşuyoruz, liderleri konuşuyoruz, partileri, ittifakları, adayları konuşuyoruz. Fakat bütün bu gürültünün içinde belki de en önemli soruyu sormayı ihmal ediyoruz: Gerçekte ne değişiyor? Neyi kaçırıyoruz? Siyaset ne yapmalıydı da yapamıyor?

Çünkü yaşadığımız kriz yalnızca iktidarın merkezileşmesi, otoriterleşmesi ya da yargının siyasallaşması değil. Yalnızca sekiz yılı aşkın süredir devam eden ekonomik kriz de değil. Hatta buna sadece demokrasi krizi demek bile eksik kalıyor.

Karşı karşıya olduğumuz şey, iç içe geçmiş krizlerin ötesinde daha derin bir dönüşüm. Bir çağ değişimi.

Son üç yüz yılın temel öznesi olan sanayi toplumunun; onun üzerine kurulu ekonomi anlayışının, siyasal kurumlarının, toplumsal ilişkilerinin ve hayatı anlamlandırma biçimlerinin dönüşümüne tanıklık ediyoruz. Bu nedenle yalnızca kurumlar değil, onları açıklayan kavramlar da yetersiz kalıyor. Her büyük tarihsel kırılmada olduğu gibi eski dünyanın dili, yeni dünyanın gerçekliğini açıklamakta zorlanıyor.

Bu yüzden bugün dünyanın hemen her yerinde benzer belirtiler görüyoruz. Temsili demokrasi meşruiyet kaybediyor. Partiler küçülüyor, siyasal aidiyetler zayıflıyor. Orta sınıflar güvencesizleşiyor. Kimlikler sertleşirken korku siyaseti güçleniyor. İnsanlar kurumlara olan güvenlerini kaybediyor ama güçlü lider arayışından da vazgeçmiyor. Bir yandan özgürlük talep ederken diğer yandan güvenlik istiyorlar. Küreselleşmenin imkânlarından yararlanırken küreselleşmeye öfke duyuyorlar.

Yirminci yüzyılın ikinci yarısına yön veren büyük hikaye sona eriyor. Bugün yaşadığımız kriz yalnızca ekonomik ya da siyasal değil; daha derinde bir uygarlık ve yönetişim krizi. Eski düzen çözülüyor ama yenisi henüz ortaya çıkabilmiş değil.

Türkiye’nin içinden geçtiği krizler yumağı da yaşanmakta olan siyasi kriz de bu küresel dönüşümün dışında değil. Tam aksine, bu küresel çağ değişimi sancısının yerel bir tezahürü.

Kriz yerel olduğu kadar küresel, tüm insanlığın krizi

Uzun yıllardır Türkiye’de siyaseti iktidar ve muhalefet arasında, yalnızca seçim kazanmaya odaklı bir mücadele olarak okuyoruz. Oysa bugün ortaya çıkan tablo başka bir şeyi işaret ediyor. Artık mesele iktidarın kimde olduğundan öte, siyasetin topluma ne vaat ettiğine dönüşüyor.

Siyaset bir mücadele alanıdır elbette. Ama giderek siyaset aktörler arasındaki mücadeleye indirgeniyor. Kim kimi alt etti, kim kime cevap verdi, kim daha sert konuştu, kim daha görünür oldu...

Toplum ise siyasetten bağımsız olarak değişiyor. Kendi akıl edebildiği, kapasitesinin ve becerisinin yettiği ölçüde büyük değişim dalgasına uyum sağlamaya çalışıyor. Hayatta kalmaya çabalıyor. Kentlere yığılmış durumda. Birbirinden haberdar ama ilişkisi, selamı eksik. Elindeki cihazla her bilgiye ulaşabiliyor ama güvenmiyor. Kentte yaşıyor ama kentli pratikleri eksik; çünkü imkânları sınırlı. Çoklu bir hayat ritminin içinde ama fırsat eşitliğinin olmadığını, adil bir hayat yaşamadığını biliyor.

Bu nedenle artık yalnızca oy vermek, temsil edilmek ya da yönetilmek istemiyor. Duyulmak, dinlenilmek ve anlaşılmak istiyor. Kendi hayatına müdahil olmak, ortak hayata dahil olmak ve hayatın yönü üzerinde etkili olmak istiyor.

Aynı olaya bakıp farklı gerçeklikler gören toplumsal kümelerin sayısı artıyor. Aynı veri farklı sonuçlara dönüşüyor. Aynı haber farklı duygular yaratıyor. Bir kesimin tehdit gördüğünü diğer kesim fırsat olarak görüyor. Bir kesimin adalet dediğine diğer kesim haksızlık diyor.

Toplum yalnızca bölünmüyor. Farklı anlam evrenlerine ayrışıyor.

Bu yüzden günümüz siyasetinin temel meselesi çıkarların ve kaynakların paylaşımı değil. Bugünün siyasetinin asıl meselesi anlamların çatışması. Siyaset giderek bir anlam üretme alanına dönüşüyor.

Fakat burada ilginç bir paradoks ortaya çıkıyor. Siyasetçiler sürekli konuşuyor. Televizyonlar hiç susmuyor, sosyal medya kesintisiz çalışıyor. Ama insanlar birbirlerini giderek daha az anlıyor.

Belki de sorun neyi konuştuğumuzdan çok neyi konuşamadığımız.

Çünkü son yılların siyasal dili büyük ölçüde itiraz üzerine kuruldu. Neye karşı olduğumuzu biliyoruz. Ama neyi kurmak istediğimizi anlatmakta zorlanıyoruz.

Bu nedenle günümüz siyasetinde dikkat çekici bir boşluk oluşuyor.

Eleştiri çok, iddia az.

Tepki çok, tasavvur az.

Öfke çok, umut az.

Oysa toplumlar yalnızca öfkeyle yönetilemez. İnsanlar geleceğe ilişkin bir hikaye duymak, bir yön görmek istiyor.

Türkiye’de son yıllarda ortaya çıkan siyasal gerilimlerin önemli bir kısmı da buradan kaynaklanıyor. Ekonomik sıkıntılar, yargı krizleri elbette önemli. Ama bunların ötesinde hemen her araştırmamızda öne çıkan bir duygu var. İnsanlar bireysel hayatları üzerinde bile kontrolü kaybettikleri duygusuna kapılmış durumdalar. Ortak hayata dair kontrol duygusu zaten çok uzun süredir yok.

İhtiyaç siyasetin değişmesi, yenilenmesi

İnsanlar yalnızca yoksullaştıklarını düşünmüyor, hayatlarının kendi ellerinden çıktığını hissediyor. Çocuklarının geleceği üzerindeki etkilerini kaybettiklerini düşünüyor. Kurumların ve yasaların onları koruyacağına inanmıyor. Siyasetin sorunlarını çözebileceğinden emin olamıyor.

Tam da bu nedenle bugün Türkiye’de asıl ihtiyaç yeni bir muhalefet aktöründen çok yeni bir siyaset tahayyülü. Muhalefetin önüne çıkan fırsat da risk de aynı yerde, bu noktada bulunuyor. Çünkü muhalefetin yalnızca iktidarın karşısında olması, iktidarın yanlışlarının çoğalması, keyfiliğin ve adaletsizliğin yoğunlaşması artık seçim kazanmak için yeterli görünmüyor. Toplumun önemli bir bölümü yalnızca mevcut iktidardan memnun olmadığı için değil, geleceğe ilişkin bir çıkış yolu görmek istediği için de arayış içinde.

Bu nedenle muhalefet yalnızca seçim kazanma odaklı siyaseti sürdürerek iktidarı değiştirecek toplumsal desteğe hâlâ ulaşamıyor. Siyasetin kendisini değiştirmeyi hedeflemek zorunda. Belki de önümüzdeki dönemde bir tarafta siyaseti seçim kazanma meselesi olarak görenler olacak. Diğer tarafta ise siyaseti bir toplumsal yeniden kuruluş süreci olarak görenler.

Birinci yaklaşım seçim kazanmaya odaklanıyor, ikinci yaklaşım toplum inşa etmeye. Birincisi örgütlenmeyi kampanya olarak görüyor, ikincisi öğrenme süreci olarak. Birincisi seçmeni mobilize etmeye çalışıyor, ikincisi yurttaşı güçlendirmeye.

Türkiye’nin önündeki temel soru da bu. Yeni dönemin siyasal aktörleri yalnızca seçim kazanan liderler mi olacak? Yoksa toplumun farklı kesimlerini ortak bir gelecek fikri etrafında buluşturabilen kurucu aktörler mi?

Mesele CHP içi krize sığmayacak kadar büyük

Bugün CHP’de yaşanan tartışmaları da bu çerçevede okumak gerekiyor. Yaşanan “CHP içi kriz” değil. İmamoğlu davası, belediyelere yönelik baskılar, kurultay ve mutlak butlan süreçleri ile Özgür Özel’in tasfiyesi girişimi birlikte düşünüldüğünde mesele, muhalefetin iktidar alternatifi olma kapasitesinin yargı ve devlet araçlarıyla daraltılması meselesi.

Bu nedenle ilk stratejik hata, yaşananları yalnızca mağduriyet diliyle anlamlandırmak olur. Değişim iddiası taşıyan muhalefet bugünkü koşullarda iki şeyi aynı anda yapmak zorunda. Bir yandan demokratik direncin merkezi olmak, diğer yandan ülkeyi yönetmeye hazır alternatif bir siyaset aklı üretmek.

Son yerel seçimlerden sonra CHP’nin yakaladığı yükseliş elbette çok önemliydi. Ancak bu yükselişin büyük kısmı hâlâ seçim başarısı üzerinden okunuyor. Oysa son dönemde yaşananlar başka bir gerçekle yüzleşmeyi zorunlu kılıyor.

Otoriterleşen sistemlerde seçim tek başına bir geçiş mekanizması değil. Muhalefet yalnızca oy toplayarak değil, aynı zamanda toplumsal meşruiyet, kurumsal dayanıklılık ve örgütlü güç üreterek dönüşüm sağlayabiliyor.

Buradaki temel sorun şu ki, Türkiye’de muhalefet uzun zamandır kendisini bir iktidar alternatifi olarak değil, bir itiraz merkezi olarak örgütledi. İtiraz etmekte başarılı oldu. Fakat insanlar bugün başka bir soru soruyorlar. “Peki sonra ne olacak?” Muhalefetin bu soruya verdiği cevap henüz yeterince güçlü değil.

Özel-İmamoğlu’nun temsil ettiği değişim hareketi CHP içinde önemli bir dönüşüm yarattı, muhalif seçmende de bir iktidar umudu yarattı. Fakat butlan kararıyla artık başka bir gerçeklikle karşı karşıyalar. Asıl sınavları şimdi başlıyor; bir yandan yeni bir kurumsal örgütlenme bir yandan da Türkiye’ye yeni bir siyasal hikaye üretmek gibi ikili bir zorluğu aşmaları gerekiyor.

Tarihten öğrendiğimiz bir şey var; her büyük siyasal dönüşümden önce yeni bir hikaye ortaya çıkıyor. Cumhuriyet de böyle kuruldu. Atatürk ve arkadaşları işgale karşı çıkan her bir yerel örgütlenmeyi ortak bir gelecek fikrine ikna ettiler.

Çok partili hayata geçiş böyle mümkün oldu. 1980 sonrasının ekonomik dönüşümü böyle şekillendi. 2000’lerin başındaki siyasal değişim de böyle yükseldi.

Kimlikleri aşan bir demokratik zincir oluşturmak

Bugün ise eski hikayenin sonuna yaklaşıyoruz. Ama yenisi henüz yazılmış değil.

Türkiye’de uzun süredir siyaset büyük ölçüde kimlikler üzerinden kuruldu. Sekülerler ve muhafazakârlar, Türkler ve Kürtler, Sünniler ve Aleviler, kentliler ve köylüler, eğitimliler ve eğitimsizler...

Bu ayrımların gerçek olmadığı söylenemez. Ama artık tek başlarına açıklayıcı değiller.

Bugünün Türkiye’sinde farklı kimliklere sahip milyonlarca insan aynı sorunlarla karşı karşıya: Geçim derdi, hayat pahalılığı, gelir adaletsizliği, eğitim kaygısı, gelecek belirsizliği, adalete güvensizlik ve kurumsal çürüme.

Bu nedenle yeni siyasetin temel meselesi kimlikleri yok saymak değil; onların üzerine ortak kader fikrini inşa etmek.

Onurcan Yılmaz’ın Medyaskop’taki yazısında önerdiği gibi toplumsal muhalefeti liderler, partiler üzerinden değil, bir demokratik zincir oluşturma tasarımıyla kurgulamaktır mesele. Ya da İlker Kocael’in sosyal medyadaki ifadesiyle “demokrasi kavgasıyla sokağın ekmek kavgasını birleştirebilecek” bir siyasettir ihtiyaç.

Çünkü yeni siyasetin ilk sorusu kim olduğumuz değil, nasıl bir ülkede birlikte yaşayacağımızdır.

Bu cevabı üretebilmenin yolu seçmeni ikna etmekten çok yurttaşı yeniden siyasetin öznesi haline getirebilmektir.

Çünkü ilk kez bu sorunun cevabını yalnızca siyasetçiler değil, toplumun kendisi vermek zorunda.


Oksijen'den alınmıştır.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. Toplum neyin değişmesini istiyor ve aynı anda neyin değişmesinden korkuyor?
  2. Aktif kurumsal yurttaşlık: Benim elimden ne gelir?
  3. Türkiye toplumu kendi hayatını ve ülkenin gidişatını değiştirebileceğine inanıyor mu?
  4. Milliyetçiliğin sınavı: 'Terörsüz Türkiye' taviz hikâyesi mi olacak, başarı hikâyesi mi?
  5. Yeniden ortak bir gelecek hikâyesi kurmanın ilk şartı: Bugün kim olduğumuzu yeniden öğrenmek ve düşünmek