Köşe Yazısı
Ceren KENAR
Hainler ve makbuller...
Kemalizm seri ve verimli bir hain üretme makinasıydı.
Ve
tüm benzeri ideolojiler gibi, bunu kötülüğünden ve ahlaksızlığından
yapmıyordu, aksine ahlakına ve iyiliğine fazla güvendiğinden yapıyordu.
Kendini
bir ulusun kurtuluşu için yegâne yol olarak gören bir ideoloji üstü bir
inançtı. Bir kaderdi, Türkiye'de doğmuş her bireyin istese de istemese
de hüküm giydiği yegane kurtuluş reçetesiydi.
Tek çareydi, tek
kimlikti, tek yoldu. Bir seçim değildi, bir görüş de değildi. O yüzden
ona muhalefet de farklı veya karşı görüş kategorisinde değildi,
ihanetti. Dolayısıyla muhalifleri yoktu, hainler vardı.
Bu hainlerin yegâne günahı yanılıyor olmaları değildi. Satılmış insanlardı, kötülerdi. Ahlaksızlardı.
Mesele iyi ve kötünün savaşıydı, kavga ahlaklı ve ahlaksız olan arasındaydı.
İngiliz zabitleri ile flört eden paşa kızlarıydı onlar (bakınız: Yakup Kadri, Sodom ve Gomore)...
Vay Şerefsiz manşetini hak edenlerdi onlar...
Menfaat dışında bir şey gözetmeyen liboşlardı onlar...
Türkiye
Türklerindir logosu ile çıkan bir gazetede, AK Parti'nin bir Ermeni
vekilinin, bir diğer Kürt vekili ile aynı olduğu başlığı ile çıkan bir
mülakatı görünce, Türkiye'de Kemalist zihniyetin bu dogmatik zihin
yapısından bir adım ileri gitmemek konusunda epey kararlı olduğunu
gördüm. Epey üzülerek...
Türkiye'de muhalefetin siyasi
tartışmayı bir argümanlar dizisi üzerinden değil, aksine duygusal bir
dil üzerinden götürme ısrarına, “ya benimsin ya kara toprağın”
dikotomisi eşlik ediyor.
İşin vahimi, bu Kemalist görüş son yıllarda daha da keskinleşerek, marjinalliğe
iyice mahkûm kalıyor.
Tekrara düşmek pahasına, daha önce yazdığım bir yazıdan uzun bir alıntı ile bunu izah etmek lazım:
“Türkiye'de
seküler muhalefet bir kimlik krizi içinde. Klasik Kemalist söylemin
itibarsızlaşması, ahlaki ve entelektüel üstünlüğü mutlak kaybetmesi
üzerine, seküler entelijansıyada yeni bir söylem ihtiyacı ortaya
çıkardı. Gezi hareketinin beklenmedik popülaritesi ile bu söylem
ihtiyacı, “Gezi ruhu” olarak tanımlanan, belirsiz, içi boş, yarı-mistik
bir kimlikle giderildi. “Gezi ruhu” ile kastedilen bir ideolojik
duruştan ziyade, bir tür ahlakçılıktı aslında. Bu bakışa göre,
Geziciler, Türkiye'nin iyi ve vicdanlı yüzünü temsil ederken, Gezici
olmayanlar ya ahlaksız, kötü, vicdandan nasibini almamış insanlardı, ya
da kandırılmış lümpen kitlelerdi. “Göbeğini kaşıyan adam” kelimesi out,
“hüloğcular” in oldu. Eskiden AK Partiyi desteklediği için yandaş
olmakla itham edilen liberaller, AK Parti muhalifi olunca yandaş
kelimesini eski yoldaşları için kullanmaya başladı (bu arada yandaş
kelimesinin de bu döneme özgü olmadığı, Özal'ı destekleyen kamuoyu
önderleri için de “yağdanlık” kelimesinin kullanıldığı not düşülmeli.)
İktidar partisinin Türkiye'yi yönetmesinin iyi bir fikir olduğunu
düşünen kitle Gezi ile neredeyse şeytanlaştırıldı, o kadar ki bu kitle
Gezi'de hayatını kaybeden gençler nedeniyle “katil” olarak bile
tanımlandı.
Bu yaklaşım Gezi'den sonra derinleşerek devam
etti. 17 Aralık sürecinde “katiller” sıfatına bir de “hırsız”
eklenecekti. Türkiye'de muhalefet, ağır bir mağduriyet söylemine eşlik
eden romantize edilmiş bir apolitik “iyilik” hissini siyasi görüş olarak
belledi.
AK Parti seçmeninin oy verme davranışı, Türkiye'nin
içinde bulunduğu çetrefilli sorunlara yönelik çözüm önerileri ve hatta
Gezi olaylarına katılan farklı kesimlerin birbirinden farklı
motivasyonları gibi siyasetin asli sorusu olan konular böylesi bir
atmosferde gereksiz detaylar ve hatta konuyu aslından saptırmayı
hedefleyen unsurlar olarak görüldü. Asıl mesele bir kötülük timsali olan
AK Parti iktidarının yıkılması ve onu destekleyen çevrelerin bu ülkeden
sürülmesiydi (bu karikatür
http://www.yuksekovahaber.com/haber/leman-yandas-medyayi-gemiye-bindirdi-119953.htm
hükümete yakın isimlerin Türkiye'yi terk etmesi isteğini açık şekilde
dile getirmesi anlamında önemlidir.)
Bir nevi “iyilik devrimi”
olarak görülmeye başlanılan muhalefet bir ahlaki zorunluluktu artık.
Ancak bu “iyilik devrimine” ilişkin bazı içkin problemler de vardı. 1-
Devrim sonrası için bir yol haritası yoktu, AK Parti'ye yönelik
alternatif bir siyasi program üzerinde hiç durulmadı. 2- Bu “iyilik
devriminin” stratejisi pek de “iyi” değildi. Ahlaki üstünlük iddiasını
temel şiar yapan bir hareket muhalefet stratejisi olarak zaman zaman
siyasi ahlaka pek uymayan yollar da benimsedi. 17 Aralık'tan sonra
ortalığa saçılan tape'lerin iştahla kullanılması, manipülasyon ve
dezenformasyona sıklıkla başvurulması, kendilerini eleştiren
gazetecilere yönelik ağır itibarsızlaştırma ve linç faaliyetinin bir
siyaset yapma biçimi olarak görülmesi, bu ahlaki üstünlük iddiası ile
pek de bağdaşmayan unsurlar oldu.
Aslında bunu meşrulaştıran
bir mekanizma bu süreçte muhalefet tarafından üretilmişti. AK Parti ile
mücadelede, AK Partililere bu yöntem “mübahtı,” zira siyasi amaçları tam
da AK Partiye destek veren kişilerin zihniyetini yok etmek olmuştu. Bir
nevi “haşereleştirdikleri” siyasi hasımlarına bu tür normalde yanlış
görülecek muameleler reva idi. Yıldıray Oğur'un tabiri ile “fazla
duyarlılıktan faşistleşen” bir kitle ile karşı karşıyaydık artık.
Bu
bize özgü bir durum da değildi. Hannah Arendt'in Fransız devrimine
ilişkin yazılarından görüldüğü üzere aslında genel bir devrimci
ahlakının Türkiye günümüz koşullarına uyarlanmış hali idi. Robespierre
şahsi hiçbir çıkarı ve ihtirası olmayan bir devrimci olarak, bir mutlak
iyi model olarak sunuluyordu/ Fransız devriminin amacı ise siyasi güç
elde etmek olarak değil, yeryüzünde mutlak iyiyi hükümdar kılmak olarak
görülüyordu devrimciler tarafından. Vicdan ise en yüksek siyasi erdem
olarak görülüyordu. Arendt'in tespit ettiği gibi vicdan kavramı aslında
anti-siyasi bir tutumdu. Bunun da ötesinde bu kavram insanları
birleştirirken aynı zamanda bölüyordu da.
Türkiye'de vicdan
kelimesi bölücü bir enstrüman olarak kullanılmaya başlandı. Gezi
entelijansıyası vicdanlı, güzel insanlara seslenirken, aslında vicdansız
ve çirkin insanlarında kim olduğunu belirliyordu.
Bu anlamda
siyasi yönü olmayan trajik hadiselerde bile “çelişkiler
keskinleştirildi.” Örneğin Zülfü Livaneli'nin Özgecan Aslan cinayeti
üzerine yazdığı şu satırlar bize bu zihin yapısının kodlarını
sunmaktadır: “Katilin resmini gördünüz mü? O korkak, sinsi, yalancı, her
türlü melaneti işlemeye hazır bakışlar dikkatinizi çekti mi? O yaratığı
hangi kültür yetiştirdi acaba? Söyleyin hangi kültür yetiştirdi? O
yaratık Nazım’dan bir şiir mi ezberledi, Yaşar Kemal’den bir öykü mü
okudu, lirik bir Anadolu türküsü mü dinledi, geleneksel Anadolu
terbiyesine göre büyük küçük hatırı bilerek mi yetişti; onca
suçladığınız Gezi gençliğinden miydi; hayır, bin kere hayır, yemin
ederim hayır!” Gezi gençliği olmayan kitleden, cahil, korkak, sinsi,
yalancı, ve hatta tecavüzcüler çıkarken, Gezi gençliği ahlaklı ve
aydınlık yüzümüzdü.
“Güzel insanların kötülüğe karşı direnişi”
ise bu kişilere göre Türkiye'de muhalefetin siyasi programını teşkil
ediyor. “Ortak düşmana” karşı bir “ahlaki savaş” içinde olan muhalefet
her fırsatta bileniyor, kendi saflarını sıkılaştırıyor. Bu görüşün
sığlığı, bu söyleme içkin sınıfçılık ve "kerameti kendinden menkul"
üstünlük duygusu bir yana, bu strateji muhalefeti keskinleştirirken,
iktidarın yanındaki kitleyi (yani çoğunluğu da biliyor). Muhalefeti,
kendi kimliğini yok etmeye yönelik bir çaba olarak gören AK Parti
destekçileri, en az muhalefet kadar keskin bir şekilde kendi partilerine
sarılıyor.
On yıllardır Kemalist sistem tarafından dışlanan,
iktidarın nimetlerinden de hasımlarının zannettiği kadar yararlanmayan
AK Parti kitlesi ise kendilerine yöneltilen bu nefretin sebebini kendi
kimliklerinde gördü. Bir twitter kullanıcısının bana yazdığı,
“varlığımızı bile bir tehdit görüyorlar” cümlesi bu hissiyatı sarih bir
şekilde açıklıyor.
Sonuçta iki tarafta da normalde o tarafın
destekçileri için kabul edilemez siyasi hatalar affedilebilir
mertebesinde görülüyor. Bir varoluş savaşında, ayrıntılar
önemsizleşiyor. Çelişkiler keskinleşirken, saflar içindeki farklı
görüşler flulaşıyor. İki cephe de birbirinden uzaklaşırken, kendi içinde
sorgusuz birleşiyor.
Burada makalenin ilk maddesine gidiyoruz.
Türkiye'de
yaşanan bir %50'liler mücadelesi değil. Muhalefet kendisini %50 olarak
gösterdiği ilüzyona bir yerden sonra kendisi de inanıyor ki, bu taktik
ile kazanabileceğini sanıyor.
Oysa ki sonuçta Türkiye seçimlerle belirlenen bir siyasi sistem üzerine kurulmuş olduğundan, çoğunluk olan kamp kazanıyor.