Köşe Yazısı
M.Latif YILDIZ
SU, BARAJ ve İNSAN
Beni sürekli takip edenler bilir. Siyasi bir yazar olarak nasıl silaha, çatışmaya, savaşa, ölüme, öldürmeye karşı isem; ekolojik bir yazar olarak çevremizin dengesini değiştiren, tabiata, dünyaya zarar veren projelere de karşı çıkarım.
22 Mart günü Dünya Su Günüydü. Ünlü bir alışveriş merkezinin girişinde “Dünya Su Günü” için bir etkinlik gözüme çarptı. Videolu, gösterili, anlatımlı, broşürlü bir tanıtım vardı. E, yıllardır (1968) Hasankeyf, Ilısu, Baraj konuları ile ilgilenen biri; “Hawar Hasankeyf’in Çığlığı” kitabının yazarı olarak ilgilenmemem mümkün değildi.
Şevkle çalışan gençlere yöneldiğimde hemen elime bir broşür tutuşturdular. İlk işim broşürü kim basmış ona bakmam oldu. TMMBO yani Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği ve Gıda Mühendisler Odası işbirliğini görünce etkinliğin önemli olduğu kanaatine vardım. Yine de broşürün sayfalarını hızla çevirdim. HES yani Hidroelektrik Santrallar konusunu ele almışlar mı, almamışlar mı diye. Broşürde onu da görünce rahatladım.
Sevgili okuyucularım bütün canlıların yaşayabilmesi için hayati önem taşıyan 2 maddeye ihtiyaçları vardır. Birincisi oksijen yani hava; ikincisi de su. Canlılar haftalarca aç, günlerce susuz yaşayabilirken oksijensiz ancak birkaç dakika yaşar. Örneğin insanoğlu 3 dakika oksijensiz yaşadığında hayatı tehlikeye girer 5 dakikada beyin ölümü gerçekleşir. İşte bu yüzden hava kirliliği birince önceliğimizdir.
Havadan sonra ikincisi sudur. Su fiziki ve kimyasal özellikleri nedeni ile yerine başka bir şeyin konulamadığı canlıların temel yaşam kaynağıdır. Su oksijenden sonra insan yaşamı için gelen ikinci önemli ögedir. Çünkü yerine kullanacağımız bir başka madde yoktur. Tüm canlılar için bütün biyolojik yaşamı ve bütün insan faaliyetlerini ayakta tutan sudur.
Ve ne yazık ki bu iki temel maddeyi teknoloji, enerji, tüketim, gelişmişlik adına o kadar hoyratça kullanıyoruz ki ekosistem dediğimiz Allah’ın yarattığı düzeni yıkıyoruz. Hiç unutmayalım ki Dünyadaki toplam su miktarı yüzde 80’dir. Ama bunun ancak yüzde 2,5 ‘ı tatlı sudur. Bu yüzde 2,5’un da yüzde 68,7’si buzullarda, yüzde 30,1 yer altında; yüzde 0,4’ü de yeryüzünde ve atmosferdedir.
İşte bu yüzden gelişen teknoloji, sera gazı, artan nüfus sonucu tüketim her gün artmakta ve Dünya’da büyük bir susuzluk ile karşı karşıya kalmaktadır. Dünya ve Türkiye için su ve oksijen için tehlike çanları çalarken biz hala durumu anlayabilmiş değiliz. Irk için, siyasi güç için, vatan, bayrak ve benzeri semboller için bir birimizi öldürürken; aynı inancı paylaşan insanlar olarak bir hiç uğruna tüketirken bir gün gelir ki o hiç dikkate almadığımız oksijen ve su yüzünden biz zaten vatansız, topraksız, bayraksız kalmışız. Çünkü insanoğlunun olmadığı yerde bu sembol değerlerin bir anlamı olmayacak.
Yeryüzünde 780 milyon insan temiz suya erişemiyor. Hiç unutmuyorum 1969 yılında Batman’da genç gazeteciyken bugünkü Üniversite kampüsünün bulunduğu alana yakın mağaralarda yaşayan köylülere evler yapılmıştı. Ama o evlerde yaşayan insanların hayatını devam ettirecek temiz içecek suları yoktu. Dicle nehrinin kirli suyunu eşekler sırtında bidonla getirerek ihtiyaçlarını karşılıyorlardı. 1 ya da 2 haftada bir Batman Belediyesinin insafına bağlı caddelerini sulayan arasözü uğrarsa köyde bayram vardı. 1968 – 1973 yılları arasında Batman, Midyat, Mardin yöresinde buna benzer az haberlerim gazete manşetlerine yansımadı.
Şimdi de HES ( Hidroelektrik Santrallar) vasıtası ile suyu ticarileştiriyorlar. Yerli ve de yenilebilir enerji kaynağı olarak yıllarca uzmanlar, devlet, holdingler olumlu bakarken ben ve benim gibi “su”, “çevre” ve “ekolojik” dengeyi düşünenler buna karşı çıktık.
Çünkü HES barajları bulunduğu bölgenin yağış rejimini değiştirmekte ve uzun süreçte bölgeyi kurak ve çoraklaştırmaktadır. En önemlisi hayvan ve bitki örtüsüne büyük zararlar vermektedir. Bakın size TMMOB ve Gıda Mühendisliği Odası’nın hazırladığı broşürden bir paragraf aktaracağım:
“…Suyun özelleştirilmesi, ticarileşmesi, HES’lerin açılması sonucu bu santrallar çoğu kez havzanın ekolojik özellikleri, doğal yaşam, sosyo-ekonomik, kültürel yapısını dikkate almadan sadece enerji üretimine bağlı olarak gelecek nesiller, çevre ve insan düşünmeden yapılmaktadır. Ayrıca HES suları kirlenerek öz niteliğinin değiştiği, sudaki canlıların yaşam koşullarının ortadan kalktığı ve bu suların ne içme suyu ne de tarımda, hayvancılıkta kullanılmaz hale geldiği görülmektedir.”
Sizce nereyi tarif ediyor? Dicle üzerindeki Ilısu barajını değil mi? Hasankeyf’ten Ilısu baraj göbeğine kadar uzanan 100 km. lik verimli vadinin bitki, hayvan nesilleri tamamen yok olacak. On bin yıldan beri o vadide yaşayan insanların torunları on bin yıl daha o vadinin ve toprağın veriminden yararlanmaları gerekirken 75 yıllık ömrü olan HES enerjisi için sulara gömülecek. Bölgenin doğal yaşamı tamamen olumsuz etkilenecek, iklimi, bitki örtüsü yok olacak, meşhur üzüm bağları tarihe karışacak.
Göçler yüzünde sosyo – ekonomik yapı büyük tahriplere yol açacak. Kültürel olarak Hasankeyf gibi tarihi bir şehir ticari çıkar uğruna sulara gömülerek yok edilecek. İşin özü biz insanoğlu kısa süreli sanayi ve teknoloji çıkarlarımız için gelecek nesillere tahrip edilmiş, yok edilmiş bir doğa bırakarak yaşamlarına büyük zarar vereceğiz.
Ne yazık ki bütün bunlara aynı insanoğlu sessiz ve kayıtsız kalmaktadır. Tıpkı vahşice bir birlerini öldürmeye seyirci kaldıkları gibi. Allah bizleri hidayete erdirsin, Allah akıl, fikir, izan versin diyerek köşemde bu tür yazılar yazmaktan başka elimden bir şey gelmediği için üzgünüm. Allah’a emanet olun.