Son dakika
Mahfi Egilmez Köşe Yazısı Mahfi Egilmez

Türkiye Ekonomisinin Son 17 Yılı

 AKP, 17 yıldır tek başına iktidarda bulunuyor. Türkiye Cumhuriyeti tarihinde hiçbir siyasal parti bu kadar uzun süre iktidarda tek başına kalamadı. Öteden beri yaygın olan bir inanç vardır: “Tek başına iktidar istikrar demektir ve dolayısıyla ekonominin de istikrarlı olmasını sağlar.” Bu inancın doğru olup olmadığını test etmek için elimizde yeterince uzun bir iktidar süresi ve yeterince veri var. Şimdi bu verileri kullanarak 2002 – 2018 arası dönemi, 1985 – 2001 arası dönemle karşılaştırarak değerlendirmeye çalışalım.

  Kaynaklar ve Yöntem Hakkında Açıklama Verilere dayalı değerlendirmelere girişmeden önce kullandığımız veriler ve yöntem hakkında kısa bir açıklama yapalım.   Bu yazıda kullanılan bütün veriler (son tablo hariç) devletin (TÜİK, Hazine ve Maliye Bakanlığı, TCMB ve Özelleştirme İdaresi) yayınladığı resmi veriler kullanılarak oluşturulmuştur. Son tablo (küresel sistemdeki yerimiz) ise IMF sitesindeki veriler (IMF, World Economic Outlook Database, October 2019) esas alınarak düzenlenmiştir.      Dönem karşılaştırmaları yaparken AKP’nin iktidarda olduğu 17 yıllık süreyi (2003 – 2019) esas aldık. Öyle olunca önceki dönemi de 1985 – 2001 yılları olarak aldık. 2002 yılına her iki dönemde (ilki için karşılaştırmanın son yılı, ikincisi için karşılaştırmanın ilk yılı olarak yer verdik. 2019 yılı verileri gerçekleşme tahminleridir.   Gayrısafi Yurtiçi Hasıla (GSYH) ve Kişi Başına Gelir Nereden Nereye Geldi? Bu karşılaştırmalara ilk olarak GSYH açısından bakalım. GSYH’nin reel değerlerine en yakın büyüklüklere bakabilmek için değerleri Dolar cinsinden incelememiz gerekir.    
Yıllar GSYH (USD)   Yıllar GSYH (USD)
1985 69   2002 238
1986 75   2003 312
1987 86   2004 404
1988 91   2005 499
1989 108   2006 548
1990 152   2007 677
1991 152   2008 663
1992 160   2009 645
1993 182   2010 748
1994 131   2011 730
1995 172   2012 877
1996 185   2013 951
1997 191   2014 934
1998 271   2015 855
1999 248   2016 861
2000 265   2017 851
2001 197   2018 789
2002 238   2019 749
Artış (Kat) 3,4     3,1
  GSYH’ye yıllar itibariyle Dolar cinsinden baktığımızda 1985 yılında 69 milyar Dolar olan GSYH’nin 2019 yılında 749 milyar Dolar olduğunu görüyoruz. AKP döneminde Dolar cinsinden GSYH’de 3,1 kat artış olmuş. Bunun ne denli bir başarı olduğunu anlamak için bir önceki 17 yılda neler olduğuna bakmamız gerekir. 1985 – 2001 arasındaki artış 3,4 kat olmuş. Bu açıdan bakıldığında AKP’nin iktidarda olduğu dönemde önceki 17 yıla göre başarılı olmadığı görülüyor.    Konuya bu bağlamda bir de kişi başına gelir düzeyinde bakalım.  
Yıllar Kişi Başına Gelir (USD)   Yıllar Kişi Başına Gelir (USD)
1985 1.330   2002 3.581
1986 1.463   2003 4.968
1987 1.636   2004 5.961
1988 1.685   2005 7.304
1989 1.959   2006 7.906
1990 2.682   2007 9.656
1991 2.621   2008 10.931
1992 2.708   2009 8.980
1993 3.004   2010 10.560
1994 2.184   2011 11.205
1995 2.759   2012 11.588
1996 2.928   2013 12.480
1997 3.079   2014 12.112
1998 4.442   2015 11.019
1999 4.003   2016 10.883
2000 4.229   2017 10.616
2001 3.084   2018 9.693
2002 3.581   2019 9.093
Artış(Kat) 2,7     2,5
  Kişi başına gelir konusu da GSYH ile aynı durumda. Burada da tek başına iktidar olmanın herhangi bir üstünlüğünün olmadığını, tam tersine önceki döneme göre bir geri gidişin söz konusu olduğunu görebiliyoruz.   Büyüme Niçin GSYH ve Kişi Başına Gelire Tam Olarak Yansımadı? İşin ilginç yanı AKP iktidarı süresinde büyüme ortalamasının gerek GSYH gerekse kişi başına gelirden daha başarılı görünmesidir.  
Yıllar Büyüme   Yıllar Büyüme
1985 4,3   2002 6,4
1986 6,8   2003 5,6
1987 9,8   2004 9,6
1988 1,5   2005 9,0
1989 1,6   2006 7,1
1990 9,4   2007 5,0
1991 0,4   2008 0,8
1992 6,4   2009 -4,7
1993 7,9   2010 8,5
1994 -6,1   2011 11,1
1995 8,0   2012 4,8
1996 7,1   2013 8,5
1997 8,3   2014 5,2
1998 3,8   2015 6,1
1999 -3,4   2016 3,2
2000 6,6   2017 7,5
2001 -6,0   2018 2,8
2002 6,4   2019 0,5
Ortalama 4,0     5,4
  Normal koşullarda büyümedeki bu pozitif farklılığın GSYH ve kişi başına gelire yansıması gerekirdi. Ne var ki TL’nin AKP iktidarı döneminde, özellikle son birkaç yılda, karşılaştığı hızlı değer kaybı, TL ile hesaplanan GSYH’ye göre bulunan büyüme oranının Dolarla verilen GSYH ve kişi başına gelire yansımadığı görülüyor.   İşsizlik Yükseldi AKP iktidarının en önemli başarısızlığı işsizlik sorununu çözememiş, tam tersine büyütmüş olmasında yatıyor.  
Yıllar İşsizlik   Yıllar İşsizlik
1985 7,9   2002 10,3
1986 8,0   2003 10,1
1987 8,1   2004 10,8
1988 8,4   2005 10,6
1989 8,6   2006 10,2
1990 8,0   2007 10,3
1991 8,2   2008 11,0
1992 8,5   2009 14,0
1993 8,9   2010 11,9
1994 8,6   2011 9,8
1995 7,6   2012 9,2
1996 6,6   2013 9,7
1997 6,8   2014 9,9
1998 6,9   2015 10,3
1999 7,7   2016 10,9
2000 6,5   2017 10,9
2001 8,4   2018 12,3
2002 10,3   2019 13,5
Ortalama 8,0     10,9
  Tablonun gösterdiği gibi önceki 17 yılda yüzde 8 olan ortalama işsizlik oranı AKP iktidarı döneminde yüzde 10,9’a yükselmiştir. Son iki yılda işsizlik oranının yükselme eğiliminde olması da ayrı bir sıkıntı konusudur. Burada bir noktaya değinmekte yarar vardır. İşsizlik hesaplama yöntemi 2014’de değişmiş ve son 3 ayda işsiz olup da başvuruda bulunanlar yerine son bir ayda işsiz olup da başvuruda bulunanlar işsiz sayılmaya başlanmıştır. Bu düzenlemenin işsiz sayısının azalmasına yol açtığı açıktır. O nedenle AKP dönemindeki artış oranı eski yöntemle daha yüksek oranlara denk gelmektedir.   Enflasyon Geriledi
Yıllar TÜFE   Yıllar TÜFE
1985 44,2   2002 29,8
1986 30,7   2003 18,4
1987 55,0   2004 9,3
1988 77,1   2005 7,7
1989 64,3   2006 9,6
1990 60,4   2007 8,4
1991 71,1   2008 10,1
1992 66,0   2009 6,8
1993 71,0   2010 6,4
1994 125,5   2011 10,5
1995 76,1   2012 6,2
1996 79,8   2013 7,4
1997 99,1   2014 8,2
1998 69,7   2015 8,8
1999 68,8   2016 8,5
2000 39,0   2017 11,9
2001 68,5   2018 20,3
2002 29,8   2019 11,5
Ortalama 66,5     11,1
  AKP iktidarının en önemli başarılarından birisi enflasyon oranındaki ciddi düşüştür. Önceki 17 yılda yüzde 66,5 olan enflasyon ortalaması yüzde 11,1’e düşmüştür. Yüzde 11,1 dünya ortalamalarına göre oldukça yüksek bir oran olsa da önceki döneme göre büyük bir düşüşü ifade etmektedir.   Bütçe Dengesi Yeniden Bozulma Eğilimine Girdi  
Yıllar Bütçe Dengesi / GSYH (%)   Yıllar Bütçe Dengesi / GSYH (%)
1985 -2,2   2002 -11,2
1986 -2,7   2003 -8,6
1987 -3,5   2004 -5,0
1988 -3,0   2005 -1,0
1989 -3,3   2006 -0,6
1990 -3,3   2007 -1,8
1991 -5,3   2008 -1,8
1992 -4,3   2009 -5,3
1993 -6,7   2010 -3,6
1994 -3,9   2011 -1,3
1995 -4,0   2012 -1,9
1996 -8,3   2013 -1,0
1997 -7,6   2014 -1,1
1998 -5,1   2015 -1,0
1999 -12,7   2016 -1,1
2000 -7,7   2017 -1,5
2001 -11,6   2018 -1,9
2002
Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. Fon Vurgunu Ortaya Çıkalı 2 Ay Oldu
  2. Köy Enstitüleri ve Marshall Yardımı
  3. Enerji Faturalarında Yeni Dönem
  4. Topal Ördek ve Piyasalar
  5. Aşil'in Topuğu