Köşe Yazısı
Mahfi Egilmez
Merkez Bankası Faizi Artırmadı Ama Yükseltti
Covid – 19 pandemisi sürecinde çoğu ülkede olduğu gibi para basılarak kamu harcamaları artırıldı. Böyle bir ortamda para basılması ve kamu harcamalarının artırılması doğru bir yaklaşımdı. Ne var ki basılan paraların yönlendirildiği yerler doğru değildi. Basılan paralar işsizlere, işinden ayrılanlara ve asgari ücretli tüketicilere yönlendirilmeliydi. Çünkü bu kişiler aldıkları parayı harcarlar, o parayla döviz almaya gitmezler. Oysa paraları ellerine geçirenlerin önemli bir bölümü para bolluğunun TL’de değer kaybı yaratacağını düşünerek döviz almaya yöneldi. Bu süreçte kredi kullanımı da teşvik edildi. Bu da doğru bir adımdı. Ne var ki burada da verilen kredilerin nerede kullanıldığı denetlenmeyince kredi alanların önemli bir bölümü bu kredilerle döviz almaya yöneldiler. Özetle söylemek gerekirse doğru adımlar yanlış yönlere atılınca ekonomiyi canlandırmak yerine dövize talep canlandırılmış oldu.
Merkez Bankası, bankaları, kısa vadeli borç vermek suretiyle fonlar ve bu yolla bir yandan likiditeyi ayarlarken bir yandan da piyasada oluşacak faizleri etkiler. TCMB’nin para politikasını yürütmek için kullandığı 4 çeşit fonlaması ve bunlara uyguladığı 4 çeşit faizi vardır (ayrıntıları merak edenler için metnin sonunda açıklama notu var.)
| Fonlama Çeşidi | Faiz | Faiz Oranı (%) |
| Haftalık Repo İhalesi | Politika Faizi | 8,25 |
| Piyasa Yapıcısı Bankalar | Politika Faizi | 7,25 |
| Gecelik Fonlama | Gecelik Fonlama Faizi | 9,75 |
| Geç Likidite Penceresi | GLP Faizi | 11,25 |
| TCMB Ortalama Fonlama Maliyeti | TCMB Ortalama Faizi | Ağırlıklı Ortalama |
TCMB Fonları ve Faizleri Hakkında Not:
Haftalık repo ihalesi yoluyla fonlama ve politika faizi: TCMB, bankaları bir hafta vadeyle ve repo ihalesiyle fonlayabilir. Bu fonlama işleminde bankalar ellerindeki tahvil veya senetleri TCMB’ye vererek karşılığında bir haftalık borçlanırlar. Haftalık vade dolduğunda bankalar aldıkları parayı faiziyle birlikte TCMB’ne geri ödeyerek tahvil veya senetlerini geri alırlar.
Piyasa yapıcısı bankalar ve onlara uygulanan fonlama ve faiz: TCMB her yıl piyasada fazla işlem yapan bankaları piyasa yapıcısı bankalar olarak açıklamakta ve bu bankalara diğerlerinden 1 puan daha düşük faizle haftalık repo ihalesi fonu sağlamaktadır. An itibarıyla piyasa yapıcısı banka listesinde yer alanlar şunlardır: Akbank, Denizbank, HSBC, QNB Finansbank, Türk Ekonomi Bankası, Ziraat Bankası, Vakıfbank, Garanti Bankası, Halk Bankası, İş Bankası, Yapı ve Kredi Bankası. Gecelik fonlama ve gecelik fonlama faizi: TCMB’nin, bankalara sağladığı kısa vadeli fonlardan birisi de gecelik fonlamadır. Geç likidite penceresi fonlaması ve geç likidite penceresi faizi: Normal olarak saat 16.00’a kadar hesaplarını denkleştirememiş bankaların açıklarını kapatmak üzere başvuracağı bir imkândır. TCMB, yakın geçmişte faiz artırımı yapıldığı görünümü vermemek için politika faizini artırmak yerine geç likidite penceresi fonlamasını zorunlu bir başvuru kaynağı olmaktan çıkarıp zaman zaman diğer fonlama imkânlarının yerine kullanmıştır. TCMB ortalama fonlama maliyeti (ya da TCMB ortalama faizi): TCMB bankaları yukarıda değindiğimiz farklı yollar ve faizlerle fonladığında fonlama miktarıyla ağırlıklandırılmış faizlerin ortalaması TCMB ortalama fonlama maliyetini verir. Ki bu TCMB’nin bankaları ortalama olarak hangi faizle fonladığını bize gösterir. Görüleceği gibi bu ayrı bir fonlama ya da faiz değil yukarıdakilerin ortalamasıdır. Bu ortalama faizi TCMB’nin ortalama borç verme faizi olarak almak doğrudur.