Son dakika
Mehmet TIRAŞ Köşe Yazısı Mehmet TIRAŞ

“Bir Balondur Dünya, İnsanın Ömrü İse Bir Karıştan Bile Kısa ”

“Bir balondur dünya,

İnsanın ömrü ise bir karıştan bile kısa;

Rahme düştüğü an dertli, ana rahminden doğruca gider mezara;

Beşikte başlar lanet,

Büyür yıllar geçtikçe kaygılarla, korkularla.

Kim güvenir öyleyse bu ölümlü dünyaya?

Ha suya resim çizmiş,ha yazmış toprağa.

Yine de kederle,

Ezilirken biz burada,

Hangi yaşam en iyisi?

Saraylar sadece yüzeysel birer okuldur,

Aptalları eğlendiren;

Taşra ise vahşi adamların sığınağı,

Bir ine dönüşmüş tamamen;

Ya hangi şehir o çirkin günahlardan uzak ki,

Üçünün de en kötüsü denmesin ona?

Evdeki dertler sarsar kocanın yatağını,

Ya da ağrıtır başını;

Bekar yaşayanlar bunu bir lanet sayar,

Ya da daha beterini yapar;

Kimisi çocuk ister,

Çocuğu olanlar ise sızlanır ya da olmalarını diler;

Nedir öyleyse, bir eşe sahip olmak ya da olmamak,

Ya tek başına esaret ya da çift kişilik bir savaş?” 

Bu kimin şiiri?

1561-1626 yıllarında yaşamış Ünlü İngiliz filozof,devlet adamı,insancıl nitelikte ötürü her çağda beğeniyle karşılanmış,dil ustalığına sahip Francis Bacon’ın…

Bilginin gücünü vurguladığı denemeler…

Bilim ve felsefeyi putlaştırılmış kalıpların baskısından kurtarmak  için yazdığı ”Novum Organum”…

İdeal toplum düzenini ele alan “The New Atlantis”…  

Zamana karşı ölümsüzlüğünü her dönem ispatlayan Bacon’ın eskimeyen eserleri…

Bir de aynı niteliklere sahip aforizmaları var…

Seçme Aforizmlar,17.Yüzyılın en önemli edebiyat,felsefe,hukuk ve siyaset  adamlarından bir olan Bacon’a duyulan ilginin popüler hale gelmesine aracılık etmiş…

Eserleri ve aforizmaları Bacon’ın çağını değil,geçmişten günümüze uzanan bütün çağlara ulaşmak mümkün.

Çünkü bu kapı,insanlığın yüzyıllara yaslanan birikimine yansıyor.

Örneğin Bacon beş yüz yıl önce yazdığı yazdığı  değişik  kısa Aforizmaları  sanki dün yazılmış gibi karşımızda duruyor.

Adalet:

-Adalet kötülüklerin kökünü kazımasa da,zarar verici olmalarını engeller.

Adalet sayesinde insan insanın Tanrı’sıdır, kurdu değildir.

-Krallar ve hükümetler,adalet için sadece araçtır;adalet onlarsız da işleyebilseydi, onlara hiç ihtiyaç duyulmazdı.

-Güçlü bir yargıç her şeyden önce zorbalığı ve dolandırıcılığı denetim altına almalıdır;bunlardan,zorbalık apaçık yapıldığında,dolandırıcılık ise gizli  ve sessizce yapıldığında çok daha büyük tehlike arz eder. Bir yargıcın yetenekli olmasından çok ciddi bir eğitim almış olması gerekir;aynı şekilde ,halk tarafından rağbet gören bir kişi yerine, saygın bir kişi olması, kendisine aşırı güven duyan bir kişiden ziyade ihtiyatlı bir kişi olması beklenir.

Yargıçlar,şu son sözü hep akıllarında tutmalıdır;

“En temel yasa,toplumun esenliğidir” bunu amaçlamayan, buna göre ayarlanmamış olan yasalar kötü ellerden çıkmış, düşüncesizce hazırlanmış demektir.

Yargıçlar,görevlerinin hak dağıtmak değil de hakkı söylemek olduğunu unutmamalı,yasa yapmakla değil yasaları yorumlamakla uğraşmalılar.

Adalet makamı, kutsal bir yerdir ve sadece yargıcın bütün çevresi de yolsuzluktan,kirli işlerden uzak olmalıdır.

Adil olmayan bir karar,birçok kötü uygulamadan daha zararlıdır,zira uygulamalar küçük ırmakları, adil olmayan karar ise kaynağı etkilemiş olur.

Aile-Evlilik:

-Ana-Baba çocuklarının yaşam tarzlarını küçük yaşlardayken belirlemelidir.

-Anne ve babaların mutlulukları, en az korkuları ve hüzünleri kadar gizlidir.

-Kadınlar namusluluğun ve sadakatin en temel şartları arasında kocasının akıllı bir olduğuna inanması da vardır;kadın kocasını kıskanç bulduğu müddetçe asla sadık ve namuslu olamaz.

-Evli ve çocukları olan bir adam,artık kaderine tutsak olmuş demektir.

-Bir eş ve çocuklar ,erkek  için insanlık eğitimidir.

-Çoğunlukla kötü erkeklere iyi eş düşer.

-Kadınlar, gençlikte erkeklerin sevgilisi,orta yaşta dostu,yaşlılıkta ise bakıcısıdır.

AŞK.

-Bütün duygular içinde aşk ve kıskançlık kadar insanı cezbeden başka bir şey yoktur.

-Hiçbir kibirli adam kendini, bir aşığın sevdiği kişiyi beğenmesi gibi ahmakça beğenmez.

-Aşktan başka bir şeyi önemsemeyen kişi,zenginlikleri ve bilgeliği elinin tersiyle iter.

BİLGELİK.

-Başına yıkılmadan hemen önce evini terk eden Farenin bilgeliği gibi,yeri kazarak kendine bir saklanma yeri açan porsuğu yuvasından kaçmaya zorlayan Tilkinin bilgeliği gibi, ya da avını yutmak isterken gözyaşı döken Timsahın bilgeliği gibi sadece kendi çıkarını düşünen,insanın bilgeliği birçok açıdan kişinin aşağılık karakterini gösterir.

-Akıllı insan bulmaz kendine büyük fırsatlar yaratır.

-Genel geçer düşünceye göre, Fransızlar göründüklerinden daha bilgedir, İspanyollar ise olduklarından daha bilge görünür.

DEVLET-ÜLKE.

-Karınca kendine yararı dokunan,ancak bahçeye zararı olan bir hayvandır.

Kendi çıkarlarına düşkün olan kişilerin  de yaşadıkları ülkeye zararları da böyle olur.

-Kafaları her daim çeşitli düşüncelerle  dolu olan kralların zihinleri,şüpheye meyilli olduklarından sürekli açıktır,bu yüzden meraklı ve zeki kişilerle temas halinde olmayı pek istemezler;buna karşılık, sorgulamayı seven gözü açı kişilerden ziyade uyumlu yaradılışlarla  buyruklarına sorgusuz sualsiz boyun eğen, olan bitenden habersiz ve dikkat çekmeyen,uykudaki kişiler gibi sessiz,sadece kendilerine teslim olmuş kişileri severler.

Krallar zalimleri, kan dökücüleri ve zorbaları evvela cezalandırır, işlerinden eder,daha sonra da Tellus’un(Toprak Ana) öğüdünü dinleyerek onlara alçak ve rezil işlerini yaptırır. Yine kendi zorbaca eylemlerinde, acımasız uygulamalarında ihtiyaç duydukça onlardan tekrar tekrar faydalanırlar.

-Bir ülkenin zenginliğinin kaynağını başka ülkelerden almak zorunda olduğu unutulmamalıdır.

-Bir ülkede her işe aracı olmaya yeltenen adamlardan daha kötüsü bulunmaz,öyle ki böyle kişiler halkın işlerine sızmış birer veba, birer felakettir.

-Tüm tembihler içinde şu iki tanesi kralları gerçekten sarmalar:”insan olduğunu unutma” ve “Bir Tanrı ya da Tanrı’nın vekili olduğunu unutma.”

-Az duyulmuş bir şeydir bir kadının yönettiği devlette  saadet daha az duyulmuştur o devlete saadet olduğu,neredeyse hiç duyulmamıştır o saadetin uzun sürdüğü de.

-En zararlı ayaklanmalar ,karın açlığından doğmuş olanlardır.

-Soylular tarafından kışkırtılmazsa ,halk hareketi yavaş kalır.

Din-Tanrı.

-İnsanları dinden uzaklaştıran en temel neden dindeki birliğin parçalanması,yükümlüklerin ortadan kaldırılmasıdır.

-Din insan topluluğunun en temel birleştirici unsur olduğundan,bizzat kendi içinde de bir birliğe ve merhamet bağına sahip olmalıdır.

-Şurası kesin ki insan bedence hayvanın akrabasıdır,ruhça Tanrı’ya yakınlık kuramadığında aşağılık ve sıradan bir yaratık olur çıkar.

-Methiyeyi insanlar sunar saadeti de Tanrı.

Dostluk.

-Dostluk yeryüzünde nadiren görülür,hele ki eskilerin öve öve bitiremediği türden eşit kişiler arasındaki dostluk neredeyse hiç yoktur.

-Dostluk sevinçleri iki katına çıkarırken,kederleri yarıya indirir.

-Büyük kentlerde eş dost birbirinden bir hayli kopmuştur.

Genellikle küçük yerlerdeki paylaşımdan doğan sıkı ilişkiler orada pek yaşanmaz.

-Gerçeği söylemek gerekirse ,insanlar yalnızlık denen şeyin aslında ne olduğunu, nereye varabileceğini pek bilmiyorlar. Her yığına, içinde dostluk var gözüyle bakılmamalı; insanların yüzleri bir resim galerisinden öteye bir anlam taşımayabilir, konuşmalar da bir zilin çınlaması gibi de olabilir.

Gençlik-yaşlılık,güzellik- çirkinlik.

-Gündelik işlerde genç, siyasette ise yaşlı olan ağır basar.

-Genellikle gençlik daha sonra bilgeliğe dönüşen ilk düşüncelere benzer.

-Evler içinde yaşayalım diye inşa edilir,onları seyredelim diye değil.Bu yüzden iki özellik bir arada olamıyorsa,kullanışlığına güzelliğinden daha önem verilmelidir.

-Yapısında en ufak bir eksikliğin bile olmadığı, kusursuz bir güzellikten söz edilemez.

-Güzel bir evi kötü bir muhite inşa etmiş kişi, kendisini hapse tıkmış gibidir.

Bilim-Eğitim.

-Kurnazlar bilimi küçümser,sıradan kişiler onu hayranlıkla karşılar,bilgeler ise olabildiğince onun nimetlerinden yararlanmaya çalışır.

-Deney,kesinlikle en iyi ölçüdür.

-Tarih okumak kişileri bilge,şiir okumak huzurlu,matematik ilmini okumak şaşmaz kılar, doğa felsefesi insanda  derin bir basiret oluşturur;ahlak ise törelerden kaynaklı bir ağırlık bahşeder,diyalektik ve retorik ise tartışma yeteneği kazandırarak kişiyi mücadelede diri tutar.

-Eğitim insanın karakterini tamamlar.Bunun yanında eğitimin kendisi de deneyimler sayesinde tamamlanır.

-Okuma, kişiyi olgunlaştırır ve donanımlı kılar;tartışmalar ve konuşmalar onu kıvrak düşünen,hazır cevap biri haline getirir;yazma ve bilgilerin kaydedilmesi ise onların sağlanmasını sağlar.

-Bilginin kendisi değişmeyen bir güçtür.

-Bilim,hakikatin görüntüsünden başka bir şey değildir.

-Öğrenme ve kitap okuma, düşünmede  haz almada, konuşmayı biçimlendirmede ve işleri yoluna koymada çok işe yarar.

Ölüm-yaşam

-Ölüm,bedenin işkence anında yaşayacağı acının çok daha azıyla geçip gider.

-İyi bir iş çıkarmakla meşgul olan kişi, kendisini ölüm korkusundan sıyırır.

-Ölüm asla korkulacak bir düşman değildir.

-Böbürlenenler bilge kişiler için alay,aptallar için hayranlık konusu, asalaklar için birer yem,kazanç kapısıdır;kendileri içinse  içi boş övünçleri onların tek mal varlığıdır.

-Böbürlenenler daima çatışır.

Gerçekten  de kişinin kendisini başkalarıyla karşılaştırmadığı hiçbir gösteriş olamaz.

-İnsanlar Arılara hiç benzememeli; ”onlar canlarını açtıkları yarada bırakır.”

-Kıskançlık başıboş dolaşan, sokaklarda  sürten bir tutkudur,evde duramaz.

-Kişi dikkat ederse,öfkenin aslında insanın değerini düşüren,aşağılayıcı bir şey olduğunu görür.

-Genellikle büyük ikiyüzlülüklere o adi siyasetçilerde rastlanır.

-Namuslu kadınlar genellikle alçak gönüllüklerinin bedelini ödercesine kibirli ve küstah olurlar.  

-Kurnazlığı yoldan çıkmış,çarpık bir bilgelik olarak anlamalıyız.

-Ahlaksız olan, kendine olan saygısını da yitirir.

-İntikamcı kimseler başkalarının sonunu  hazırlayan,ancak en nihayetinde kendileri de aynı uğursuz akibete uğrayan cadılar gibi yaşarlar.

Beş yüzyıl önce yazılmış bu aforizmaları biz toplum olarak son elli yıldır tartışıyoruz.

Kitabı okuduğunuzda tarih olarak  ne kadar geriden geldiğimizi ‘düşünsel’ olarak ta ne kadar fakir olduğumuzu bu sarsıcı eserden öğreniyorsunuz.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KOMÜNİSTLERİN YASALLAŞMA SÜRECİ-2…
  2. İŞ CİNAYETLERİ FITRAT MI?
  3. KOMÜNİSTLERİN YASALLAŞMA SÜRECİ-1.
  4. FON VURGUNU ORTALIĞIN DUMANINI ATTIRIYOR.
  5. “HIRSIZLAR ÇALARKEN DEĞİL, PAYLAŞIRKEN YAKALANIR”