Köşe Yazısı
Mehmet TIRAŞ
“İnsan Neyle Yaşar?”
L.N.Tolstoy soruyor:
“İnsan Neyle Yaşar?”

Tolstoy 198 yıl önce doğmuş,116 yıl önce ölmüş…
Sadece Rusya’nın değil,dünyanın,insanlığın :
Kült(Efsaneleşen, tabuları yıkan sadık bir okur kitlesi olan) bir yazarı.
Kült bir romancı.
Kült bir düşünce insanı…
Bir halk masalı gibi başlayan “İnsan Neyle Yaşar” belki de Tolstoy’un yazdıklarının en kısa masalı gibi.
Hayatını kontrol edebileceğine inanan servet ve toprak sahibi bir aristokratken her şeyden vazgeçip kendini sevgiye adayan, Tolstoy’un geçirdiği büyük psikolojik dönüşümün, yazınsal hikayesi aslında bu.
Tolstoy ”insan, kendi hayatının sahibi değil, başkalarının merhametine emanet edilmiş bir varlıktır” der.
Bu hikâyeyi de bu bilinçle yazmış gözükmekte…
Tolstoy,insanın kendi hayatı üzerindeki hakimiyetini sorgularken,yoksulluğu,ölümü ve bilinmezliği anlatarak hayatın aslında ne kadar kırılgan olduğunu da anlatır.
Tolstoy, gençlik yıllarından itibaren ölüme karşı neredeyse takıntılı bir duyarlılık geliştirmiştir.
Çok sevdiği ağabeyi Nikolay’ı tüberküloz hastalığından kaybetmesi ruhunda silinmez izler bırakmıştır.
Nikolay’ın ölümü büyük bir sükûnet içerisinde beklemiş olması hiç aklından çıkmamış.
Ölümün kaçınılmazlığını da insanların bir gün öleceklerini bilerek yaşamaya devam etmelerini de adeta hiç kabullenmemiş.
Yazar kendi hayatından yola çıkarken üç olay yaşamında belirleyici olmuş:
1-Ölümle yüzleşmesi,
2-Yaşadığı büyük ruhsal kriz,
3- Ve bir aristokrat olarak var olmaktan duyduğu ahlaki utanç.
Günlüğünde sık sık dolaşan bir soru var:
“Ben neden yaşıyorum?” Ve devamında bir ikinci soru daha:
“İnsanlar neden intihar etmiyor, onları ayakta tutan şey ne?”
Derken ölümün kaçınılmazlığını bilen ve buna rağmen telaşsızca yaşamayı sürdüren yoksul köylüler çekmiş dikkatini Tolstoy’un.
Tolstoy,Köylülerle biraz zaman geçirince bu yoksul insanları ayakta tutanın “akıl” değil,inanç ve birbirlerine duydukları “sevgi “olduğu sonucuna varmış.
Tolstoy için insan ne kadar plan yaparsa yapsın ,ne denli güçlü olursa olsun, insanı hayatta tutan şey,başka birinin,üstelik zorunluluğu yokken, ona uzattığı o eldir.
İnsanın sevgi sayesinde yaşadığını anlatır.
Tolstoy, sarsıcı düşüncelerle boğuşurken geldiği sınıf olan aristokrasiden utanmaya başlar.
Görkemli bir evi,hizmetkarları,hudutsuz toprakları var ama yaşadığı hayatın ahlaken yanlış olduğunu düşünür olmuş…
Daha sade kendi gözünde daha hasiyetli bir hayat sürmeye, servetinden vaaz geçmeye karar vermiş.
Kılık kıyafetini değiştirmiş,çuvaldan diktiği gömlekler ve pantolonlarla basit ayakkabılar giymeye ve köylülerle beraber yaşamaya başlamış.
Sabahın alacakaranlığında uyanıp onlarla tarlada çalışmaya gider, gece yarılarına kadar köylülerle çalışır olmuş.
Tolstoy,artık edebiyatı bir sanat dalı olarak değil,ahlaki bir görev olarak görmeye başlar.
Amaç hakikati iletmek için yazmak olur.
Amacı okura haz vermek değil,hakikati iletmekti ve ona göre gerçek bilgi aristokratların bulunduğu salonlarda değil,yoksul insanların hayatlarında, onların merhametinde saklı olduğunu söyler.
Bu eseri yazarken İncil’deki “yarınlar için kaygılanmayın” cümlesini kendi içinde sloganlaştırmıştır.
Öyküsünün kalbine yerleşen düşünce, geleceğin bilinmez olduğu,bu yüzden de insanın planlarla değil,”gördüğü ve gösterdiği merhametle” yaşaması gerektiği düşüncesidir.
Kitap bu düşüncenin işaret fişeğidir.
Tolstoy’un “ İnsan Neyle Yaşar” adlı eseri edebiyat çevresinde zaman zaman ciddi hatta yer yer epeyce sert eleştirilerle karşılanmış.
Bu öykünün Tolstoy’un roman kimliğini “terk etmesi” anlamına geldiği öne sürülmüş.
Edebiyat eleştirmenlerinden bu esere en sık dile getirilen eleştiri, metnin fazla didaktik (öğretici ve eğitici) olması olmuş.
Ben eserden çok etkilendim.
Tolstoy’un büyüleyici dünyasında da kayboldum.
Kitabı bitirince aklımda kalan ve dilime doladığım soru:
“İnsan Neyle Yaşar” oldu.