Köşe Yazısı
Mehmet TIRAŞ
İKİNCİ CUMHURİYET VE “Çerçeve Yasa” Tartışmaları…
Çerçeve Yasanın çıkması ile birlikte hem “Nasıl bir devlet” tartışmalarının yanında
“demokratikleşme” de gündeme geldi.
Bu tartışmalara 18 Ağustos 2026 Tarihinde “Marmara Yerel” sitesinde yayınlanan demokratikleşme
ve sistemi “İkinci Cumhuriyet ve Çerçeve Yasa” başlıklı Mehmet Altan’ın yazısıydı.
Mehmet Altan’ın Cumhuriyetin demokratikleşmesini önerdiği; İkinci Cumhuriyet tezi 31 Ocak
1991’den beri ülkede çeşitli platformlarda tartışılır olması.
Altan bu tezini Berlin duvarının yıkılmasının ardından gündeme getirmiş; ülkenin hızla demokratikleşerek AB üyeliği ile mümkün olacağını savuna gelmiştir.
Mehmet Altan “İkinci Cumhuriyet ve Çerçeve Yasa” yazısında tezinin çerçevesini özetliyor:
-Devletin gücü kurallarla sınırlansın, birey korunsun.
-Kanunlar herkese eşit uygulansın.
-İfade özgürlüğü ve basın hürriyeti anayasa ile ciddi bir şekilde korunsun.
-Farklı fikirler ve birden fazla siyasi parti sistemde zorlanmadan doğal olarak yer alsın.
-Halk, yöneticilerini serbest ve adil seçimlerle seçsin.
-İktidarın halkın oyuyla değişmesi güvence altında olsun.
-Serbest piyasa ekonomisi ve özel mülkiyet hakkı sarsıntıya uğramasın.”
Bu önerilere açıktan karşı çıkacak, düşmanlık edecek ciddiye alınır kimse var mı, diye de soruyor? Yok.
Ancak yaşanan bir gerçek var ki, 103 yıldır biz bu hedeflere ulaşamıyoruz.
Cumhuriyeti demokratikleştiremiyoruz.
Çünkü İnsan ve evrensel hukuku odağına koyan bir siyasal rejim neden bizlere hep uzak…
Altan Modern Devlet teorisini inşa eden Fransız düşünür Montesguieu’yü anımsatıyor.
Filozof “Yasaların Ruhu” olan kitabını 1748 yılında yazmış.
278 yıl Önce düşünür kitabında; iktidarın tek bir elde toplanmasının zulme yol açacağını savundu.
Yasama,yürütme ve yargı güçlerinin ayrılması gerektiğini belirtti.
Kuvvetler ayrılığının zıddı ise “Kuvvetler Birliği”…
Ancak “Kuvvetler Birliğini” seçenler Otokrasi ile ülkeyi yönetmeyi tercih edenler oluyor.
Fransız düşünür 278 yıl önce kitabında iktidarın tek bir elde toplanmasının zulme yol açacağını da vurguluyor.Altan,siyasal sistemi demokratikleşmeden hiçbir sorunun çözülemeyeceğini bir kez daha hatırlatıyor.
Ancak günümüzde yaşanan çarpıcı bir durum var…
Çoğulcu, katılımcı ve denetlenebilir bir demokrasiyi araç olarak kullanıp iktidarlarını güçlendirenler;
Hızlıca Kuvvetler Birliğine dönenler de, maalesef bir artış görünüyor.
“Yasaların ruhu” 173 yıl önce yazıldı.
Ama…
Biz hala dört dörtlük güçler ayrılığının hayata geçtiği bir devlet ve toplum hayal ediyoruz…
Kısaca Özetlediğim Altan’ın yazsını bulup okumanızı tavsiye ederim.
Prof.Dr.Mehmet Altan bu düşüncelerini bu ülkede tam 35 yıldır her mecrada dile getirmeye devam. ediyor.
Altan’ın tezini özetlersek;
“2.Cumhuriyet eşittir “Kopenhag” ve “Matrish Kriterleri” diyor…
Ama gel gör ki demokratikleşme istikametinde bir arpa boyu yol alınamıyor.
Cumhuriyete geçeli bir asrı geride bıraktık ama özünde hiçbir şey değişmiyor.
Biz başta hukuk ve demokrasi olmak üzere “evrensel değerleri”, “ortak payda edinmeden“ toplum olarak “refah ve özgürlüklerde” görünür olarak bir yol alamayız, alamıyoruz da zaten.
Rahmetli Çetin Altan’ın muhteşem tespitiyle “Camicilerle-Kışlacıların tahtaravalli oynar gibi iktidar kavgası yaptığı bir ülkede demokrasi ve evrensel hukuk hep öksüz ve yetim kalıyor.
Cumhuriyeti kuralı 103 yıl oldu Demokrasi endeksinde 143 ülke arasında 102. Sıradayız…
Hukuk endeksinde 143 ülke arasında 118.sırada…
Basın özgürlüğü endeksinde de 183 ülke arasında 164.sırada durmaktayız.
Bu topraklarda “önce devleti kutsamak yerine, önce insanı kutsayan, önce insanın en kutsal canlı olduğunu kabul etmek yerine, “din, ırk ve mezhebi önceleyen” köklü bir değişim yaşanmadan toplumsal sağlıklı bir yaşam yüzü de göremeyiz.
Ancak subaşlarını tutanlar insanı kutsayan köklü bir anlayışın boy atmasına yol vermezler.
Verselerdi;
Altan’ın “2.Cumhuriyet tezi” demokratik bir ülkede olsaydı 35 yıl sonunda makul toplumsal bir öneri olarak baş tacı edilirdi.
Hiçte öyle olmadığını biliyor ve görüyoruz.