Köşe Yazısı
Sezin ÖNEY
Irak’ta silahlı düzenin sonu mu?: Bağdat devleti yeniden kurmaya çalışıyor
Saddam sonrası Irak'ın temel sorunu demokratik kurumların hiç bulunmaması değildi. Seçimler yapıldı, parlamentolar kuruldu, hükümetler değişti. Fakat devlet, kendi topraklarındaki bütün silahlı güçler üzerinde hiçbir zaman tartışmasız bir egemenlik kuramadı Şimdi ilk kez hedef yalnızca bir hükümet kurmak değil. Devleti yeniden kurmak. Ve Irak'ın yeni döneminin gerçek ölçüsü hangi partinin kaç bakanlık aldığı değil, çok daha basit bir soru olacak: Bağdat'ın haberi ve izni olmadan Irak toprakları
Irak’ta son aylarda yaşanan gelişmeler yalnızca yeni bir hükümetin kurulması veya silahlı grupların silah bırakması meselesi değil. Ülke, 2003’te Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesinden bu yana belki de ilk kez Irak devletinin ne olduğu ve egemenliğin kime ait olduğu sorusuna kapsamlı bir cevap vermeye çalışıyor.
Bu nedenle bugün Bağdat’ta kullanılan “silahın devletin elinde toplanması” ifadesi, ilk bakışta göründüğünden çok daha büyük bir siyasi proje anlamına geliyor.
Çünkü Irak’ta sorun hiçbir zaman yalnızca silahların sayısı olmadı. Asıl sorun, savaş ve barış kararını kimin verdiğiydi.
Irak ordusu mu?
Başbakan mı?
Haşdi Şabi mi?
İran’a yakın silahlı örgütler mi?
Kuzey Irak’taki PKK mı?
Kürdistan Bölgesel Yönetimi’ndeki parti bağlantılı Peşmerge yapılanmaları mı?
Yoksa bunların hepsi aynı anda mı?
Irak’ın 2003 sonrasındaki temel açmazı buydu: Tek bir devlet vardı fakat tek bir silahlı egemenlik merkezi yoktu.
2026’da ortaya çıkan yeni süreç, işte bunu değiştirmeyi hedefliyor.
Yeni Irak hükümetinin birinci maddesi: Silah devlete ait olacak
Kasım 2025 seçimlerinden sonra aylar süren hükümet kurma pazarlıkları Irak siyasetinin alışıldık mezhepsel, etnik ve parti temelli güç paylaşımı sorunlarını yeniden ortaya çıkardı. Ancak yeni dönemde hükümet programının merkezine alışılmadık derecede açık bir ilke yerleşti:
Silahın devletin elinde toplanması.
Haziran ayında Irak güvenlik makamları bunun artık yalnızca siyasi bir slogan olmadığını, uygulamaya yönelik adımların başladığını açıkladı. Irak Güvenlik Medya Hücresi Başkanı Korgeneral Saad Maan’a göre süreç, devlet güvenlik kurumları bünyesinde faaliyet gösteren silahlı unsurların siyasi örgütlerle kurumsal bağlarının da kesilmesini içeriyor. İlk somut uygulamalardan biri Samarra'daki Mukteda es-Sadr'a bağlı Selam Tugayları üzerinde başladı.
Buradaki ayrıntı son derece önemli.
Bağdat'ın hedefi yalnızca milislerin ağır silahlarını depolara koyması değil.
Yeni model başarıya ulaşırsa Irak'ta bir siyasi partinin kendi askeri kanadına, bir dini hareketin bağımsız silahlı kuvvetine veya yabancı bir devletle bağlantılı örgütün kendi füze ve İHA kapasitesine sahip olması giderek kabul edilemez hale gelecek.
Başka bir ifadeyle mesele silahsızlanmadan önce egemenliğin yeniden tanımlanmasıdır.
2003’ten sonra oluşan “devlet içinde devletler”
Bu dönüşümün önemini anlayabilmek için 2003 sonrasındaki Irak'ı hatırlamak gerekiyor.
Saddam rejiminin devrilmesi Irak devletinin yalnızca hükümetini değiştirmedi; devletin güvenlik mimarisini de parçaladı. ABD işgali sonrasında ordunun dağıtılması, mezhep çatışmaları, El Kaide’nin yükselişi, ardından IŞİD’in 2014'te Musul’u ele geçirmesi devlet dışında çok sayıda silahlı aktörün meşruiyet kazanmasına yol açtı.
IŞİD’in 2014 saldırısı burada dönüm noktası oldu.
Şii dini merci Ayetullah Ali es-Sistani’nin cihat çağrısının ardından yüz binlerce gönüllü seferber edildi ve daha sonra Haşdi Şabi/Halk Seferberlik Güçleri çatısı altında örgütlenen yapı ortaya çıktı.
Haşdi Şabi IŞİDe karşı savaşta gerçekten kritik bir rol oynadı.
Fakat IŞİD’in toprak hakimiyeti ortadan kaldırıldığında başka bir soru ortaya çıktı:
Savaş bittiğinde bu silahlı yapıların görevi ne olacaktı?
Irak bu soruyu yıllarca erteledi.
Haşdi Şabi hukuken Irak güvenlik sisteminin parçası haline getirildi. Ancak bünyesindeki bütün örgütlerin siyasi sadakatleri, komuta zincirleri ve dış ilişkileri aynı değildi.
Bazıları Bağdat'a daha sıkı bağlıydı.
Bazıları Necef'teki Şii dini merciine yakındı.
Bazıları ise İran Devrim Muhafızları ve özellikle Kudüs Gücü ile çok daha yakın ilişkiler geliştirdi.
Böylece ortaya son derece sıra dışı bir sistem çıktı:
Devlet tarafından maaşları ödenebilen fakat siyasi ve askeri karar alma mekanizmaları her zaman bütünüyle devlet tarafından kontrol edilmeyen silahlı yapılar.
İran’a yakın silahlı grupların geleceği
Bugünkü sürecin en zor bölümü tam da burada başlıyor.
Irak’taki İran bağlantılı silahlı gruplar tek bir örgüt değil. Reuters'ın Temmuz 2026 değerlendirmesine göre “Irak İslami Direnişi” şemsiyesi altında veya onun çevresinde faaliyet gösteren yaklaşık on farklı fraksiyon ve on binlerce savaşçı bulunuyor. Bunların arasında Kataib Hizbullah ve Asaib Ehl el-Hak gibi son derece güçlü yapılar var. Bazıları yalnızca hafif silahlara değil, füze ve insansız hava aracı kapasitesine de sahip.
Dolayısıyla Irak açısından mesele birkaç bin kişinin tüfeklerini teslim etmesinden ibaret değil.
Asıl soru şu:
Bağdat'ın izni olmadan İsrail'e, Amerikan üslerine veya başka bir ülkeye saldırı düzenleyebilecek ikinci bir askeri karar merkezi Irak'ta var olmaya devam edecek mi?
Yeni devlet doktrini buna giderek daha açık biçimde “hayır” diyor.
Haziran ayında iktidarın temelini oluşturan Şii Koordinasyon Çerçevesi de silah üzerindeki devlet tekelinin Irak'ın korunmasının temel şartlarından biri olduğunu ilan etti. Bununla birlikte aynı açıklamada Haşdi Şabi'nin Irak'ın resmi güvenlik kurumlarından biri olduğu özellikle vurgulandı.
Bu iki cümle birlikte okunduğunda Bağdat'ın izlemesi muhtemel yol daha iyi anlaşılıyor:
Haşdi Şabi'nin tamamen ortadan kaldırılması değil; devlet dışı silahlı örgüt mantığının ortadan kaldırılması.
Bu önemli bir fark.
Örgütler ne olacak?
Masadaki formül kabaca üç yol öngörüyor.
Silahlı yapıların bir bölümü tamamen siyasi örgütlere dönüşebilir.
Savaşçıların bir bölümü belirli şartlarla Irak'ın resmi güvenlik kurumlarına entegre edilebilir.
Silahlar ise kayıt altına alınarak devlet kontrolündeki mekanizmalara devredilebilir veya depolanabilir.
Mayıs ve haziran aylarında yürütülen görüşmelerde bazı grupların bu modele daha önce olduğundan çok daha açık hale geldiği bildirildi. Tartışılan seçenekler arasında örgütlerin siyasi yapılara dönüştürülmesi veya mensuplarının belirli bir takvim çerçevesinde resmi güvenlik kurumlarına entegrasyonu bulunuyor.
Daha önemlisi bazı örgütler somut adımlar açıklamaya başladı.
İmam Ali Tugayları haziran başında Haşdi Şabi yapılanmasıyla örgütsel bağını koparacağını ve silahların devletin elinde toplanmasına yönelik prosedürlere başlayacağını duyurdu.
Asaib Ehl el-Hak çevresinden de benzer yönde önemli açıklamalar geldi. Sadiqun hareketinin dış ilişkiler sorumlusu Laith el-Adhari, yalnızca silahların değil, “savaş ve barış kararının” da merkezileştirilmesi ve başkomutanın otoritesi altında bulunması gerektiğini söyledi.
Aslında bütün sürecin özeti bu cümlede saklı.
Çünkü modern devletin nihai ölçütlerinden biri budur: Savaş açmaya devlet karar verir. Barış yapmaya devlet karar verir.
Fakat herkes aynı noktada değil
Buradan Irak'taki bütün silahlı örgütlerin gönüllü biçimde kendilerini feshetmeye başladığı sonucu çıkarılmamalı.
Tam tersine süreç son derece kırılgan.
Bazı örgütler silah bırakmaya veya entegrasyona daha açıkken bazıları bunun için Amerikan askerlerinin Irak'tan tamamen ayrılmasını şart koşuyor. Bazı gruplar ise silahların teslim edilmesi halinde gelecekte yöneticilerinin yargılanmayacağına veya uluslararası yaptırımlarla karşılaşmayacağına ilişkin güvenceler istiyor.
Haziran ayında yürütülen görüşmelerde silahların devlet depolarına tamamen karıştırılması yerine ayrı tesislerde tutulması gibi ara formüllerin dahi tartışıldığı bildirildi.
Dolayısıyla Irak'ın önündeki süreç klasik anlamda bir “Disarmnament-Demobilization-Reintegration (DDR-silahsızlanma, terhis ve yeniden entegrasyon) programından daha karmaşık.
Çünkü bu örgütlerin bazıları Irak devletinin dışında değil, aynı anda hem içinde hem dışında.
Parlamentoda temsil ediliyorlar.
Siyasi partileri var.
Devlet kurumlarında etkileri bulunuyor.
Ekonomik ağlara sahipler.
Bazıları Haşdi Şabi aracılığıyla resmi güvenlik mimarisinin içinde.
Bu nedenle Irak'ın yapmaya çalıştığı şey milisleri yalnızca silahsızlandırmak değil, silahlı siyaseti silahsız siyasete dönüştürmek.
Mukteda es-Sadr neden önemli?
Bu noktada Mukteda es-Sadr'ın tavrı özellikle önemli.
Sadr'ın hareketi de Irak'ın en büyük silahlı toplumsal hareketlerinden birinin mirasçısı. Mehdi Ordusu ve daha sonra Selam Tugayları üzerinden çok geniş bir silahlı kapasite oluşturdu.
Ancak yeni süreçte Sadr, devletin silah tekeli fikrine ilk destek veren büyük Şii aktörlerden biri oldu.
Samarra'da Selam Tugaylarıyla ilgili başlayan düzenlemelerin sembolik önemi bu nedenle büyük. Irak güvenlik makamları da Sadr'ın girişime verdiği desteğin altını özellikle çiziyor.
Eğer Sadr kendi silahlı yapısının devlet denetimine alınmasını kabul ederken İran'a yakın gruplar bunu reddederse, “direniş silahları” tartışması artık Şiiler ile devlet arasındaki bir tartışma olmaktan çıkarak Şii siyasi alanının kendi içindeki meşruiyet mücadelesine dönüşebilir.
Bu, İran yanlısı gruplar üzerindeki baskıyı ciddi biçimde artırır.
Amerikan askerlerinin çekilmesi neden kilit önemde?
Silahsızlanma sürecinin diğer ayağı ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyonun Irak'taki askeri varlığının sona ermesi.
Eski Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani daha 2025'te açık biçimde, devlet dışındaki silahlı grupların tasfiyesinin Amerikan liderliğindeki koalisyonun çekilmesiyle bağlantılı olduğunu söylüyordu. Mantığı basitti:
IŞİD artık Irak topraklarını kontrol etmiyor ve uluslararası koalisyon çekiliyorsa, “yabancı işgale karşı direniş” gerekçesiyle bağımsız silahlı yapıların varlığını sürdürmesinin gerekçesi de zayıflıyor.
Yeni Bağdat yönetimi de Eylül 2026’yı uluslararası koalisyon varlığının sona ermesi açısından kritik tarih olarak gösteriyor.
Bu nedenle iki süreç birbirine bağlanıyor:
Yabancı askeri varlığın azalması ve milislerin “direniş” gerekçesinin zayıflaması; bununla beraber, silahların devlet kontrolüne alınması ve son olarak Irak'ın tam egemenlik iddiasının güçlendirilmesi.
Bağdat'ın kurmaya çalıştığı siyasi anlatı bu.
İran faktörü: Asıl büyük değişim burada olabilir
Fakat bütün bunların arkasında daha büyük bir bölgesel dönüşüm var.
Irak’taki Şii milislerin önemli bir bölümü yıllarca İran'ın oluşturduğu bölgesel güvenlik ağının parçası olarak hareket etti. Lübnan Hizbullahı, Suriye'deki İran yanlısı gruplar, Irak'taki milisler ve Yemen'deki Husiler farklı yapılara sahip olsalar da Tahran'ın bölgesel caydırıcılık mimarisinin unsurlarıydı.
Bu nedenle Irak'ta devlet dışındaki silahlı yapıların tasfiyesi yalnızca bir Irak iç reformu olarak okunamaz.
Başarılı olması halinde İran'ın 2003 sonrasında Irak’ta oluşturduğu etki mekanizmalarından birinin niteliği değişebilir.
İran'ın Irak üzerindeki etkisi elbette sona ermeyecek.
Coğrafya değişmiyor.
Ticaret değişmiyor.
Dini bağlar ortadan kalkmıyor.
Şii siyasi partilerin İran'la ilişkileri de bir gecede sona ermeyecek.
Fakat İran'ın Irak üzerindeki etkisi askeri vekil ağlarından siyasi, ekonomik ve diplomatik etkiye doğru kayabilir.
Bu Irak açısından çok önemli bir normalleşme olur.
Aynı anda PKK silah bırakıyor
Irak'ı bölgesel açıdan daha da önemli hale getiren ise aynı coğrafyada ikinci bir silahsızlanma sürecinin yürütülmesi.
PKK, Abdullah Öcalan'ın çağrısının ardından Mayıs 2025'te örgütsel yapısını feshetme ve silahlı mücadeleyi sona erdirme kararı aldı.
11 Temmuz 2025'te Irak Kürdistan Bölgesi'ndeki Dukan yakınlarında ilk sembolik silah imha töreni gerçekleştirildi. Yaklaşık 30 PKK mensubu silahlarını yakarak sürecin ilk görünür adımını attı.
Bir yıl sonra süreç artık yalnızca sembolik silah bırakma aşamasından hukuki düzenleme aşamasına geçmiş durumda.
Ağustos 2026'da Türkiye'de parlamentoya sunulan yeni düzenleme, şiddet suçlarına karışmamış eski PKK mensuplarının Kuzey Irak'tan Türkiye'ye dönüşünü, hukuki statülerini ve silahsızlanmanın doğrulanmasını düzenleyen bir çerçeve oluşturmayı hedefliyor.
Bu gelişmenin Irak açısından önemi muazzam.
Çünkü PKK yaklaşık kırk yıldır yalnızca Türkiye'nin güvenlik sorunu değil, aynı zamanda Irak egemenliği sorunuydu.
Örgütün Kandil, Metina, Zap, Gara ve diğer bölgelerdeki varlığı Türkiye’nin Kuzey Irak'ta sürekli askeri operasyonlar yürütmesine yol açtı.
Dolayısıyla PKK!nın gerçekten silahsızlanması yalnızca Türkiye'deki Kürt meselesinin seyrini değiştirmez.
Aynı zamanda Irak’ın kuzeyindeki egemenlik haritasını değiştirir.
Kürdistan Bölgesel Yönetimi de süreci açık biçimde destekliyor. Neçirvan Barzani yönetimi 2025’teki ilk silah bırakma törenini memnuniyetle karşıladı; Mesrur Barzani de Mayıs 2026'da Cumhurbaşkanı Erdoğan'la görüşmesinde PKK'nın silahsızlanma sürecine desteğini yineledi.
Sincar: Bir sonraki büyük sınav
Bütün bu gelişmelerin kesiştiği yerlerden biri Sincar.
IŞİD’in Ezidilere yönelik 2014 katliamının ardından Sincar yalnızca insani felaketin değil, Irak'taki parçalanmış egemenliğin de sembolü haline geldi.
Bölgede yıllar içerisinde Irak ordusu, Haşdi Şabi bağlantılı unsurlar, PKK’yla ilişkili yapılar, Ezidi silahlı grupları ve farklı Kürt siyasi aktörlerinin etkisi oluştu.
Bağdat ile Erbil arasında imzalanan 2020 Sincar Anlaşması'nın temel amaçlarından biri bölgedeki devlet dışı silahlı yapıların çıkarılması ve normal idari düzenin kurulmasıydı. Fakat yıllarca uygulanamadı; silahlı grupların devam eden varlığı ve Türkiye'nin PKK bağlantılı hedeflere saldırıları anlaşmanın uygulanmasının önündeki temel engeller arasında gösteriliyordu.
Şimdi ise ilk kez farklı süreçler aynı yönde ilerleyebilir:
PKK’nın feshi,
Haşdi Şabi içerisindeki bağımsız silahlı yapıların yeniden düzenlenmesi,
Bağdat'ın silah tekeli politikası,
Erbil-Bağdat güvenlik koordinasyonu
ve Türkiye-Irak ilişkilerindeki yeni dönem.
Bunların birleşmesi Sincar'ın yıllar sonra gerçekten normalleşmesinin önünü açabilir.
Peşmerge meselesi de unutulmamalı
Fakat Irak’ın “tek devlet, tek meşru silahlı otorite” hedefine ulaşması yalnızca Şii milisler ve PKK üzerinden gerçekleşemez.
Kürdistan Bölgesi'ndeki Peşmerge güçlerinin de kurumsal birleşme süreci tamamlanmak zorunda.
Peşmerge anayasal ve hukuki açıdan Irak’taki İran bağlantılı milislerden veya PKK’dan tamamen farklı bir statüye sahip. Dolayısıyla bunları aynı kategoriye koymak yanlış olur.
Fakat burada başka bir sorun bulunuyor:
Peşmerge birliklerinin tarihsel olarak KDP ve KYB bağlantılı yapılara bölünmüş olması.
Kürdistan Bölgesi Başkanı Neçirvan Barzani 2026’da yaptığı açıklamalarda Peşmerge güçlerinin birleştirilmesi ve profesyonel, kurumsal bir güvenlik gücüne dönüştürülmesi gerektiğini yeniden vurguladı.
Dolayısıyla Irak'ın güvenlik sektöründeki dönüşümünün dört ayrı ayağından söz etmek mümkün:
PKK'nın silahsızlanması ve fesih kararının uygulanması.
Devlet dışı Şii silahlı örgütlerin tasfiyesi veya siyasallaşması.
Haşdi Şabi’nin gerçek anlamda tek devlet komuta zincirine bağlanması.
Peşmerge’nin parti orduları mantığından çıkarılarak kurumsal olarak birleştirilmesi.
Bunların hepsi gerçekleşirse Irak'ın güvenlik mimarisi 2003’ten bu yana görülmemiş ölçüde değişmiş olur.
Irak neden şimdi bunu yapabiliyor?
Asıl ilginç soru bu.
Irak yıllardır silahların devlet kontrolüne alınmasından söz ediyordu. Neden şimdi bunun gerçekleşme ihtimali geçmişe göre daha yüksek?
Çünkü ilk kez birkaç farklı gelişme aynı anda gerçekleşiyor.
IŞİD artık Irak topraklarının büyük bölümünü kontrol eden konvansiyonel bir ordu değil.
Uluslararası koalisyon çekiliyor.
PKK fesih ve silahsızlanma sürecine girmiş durumda.
Türkiye ile Irak arasındaki güvenlik işbirliği güçlendi.
Kürdistan Bölgesel Yönetimi PKK sürecini destekliyor.
Şii siyasi sisteminin önemli bölümü silahların devlet kontrolüne alınmasını açık biçimde savunuyor.
Ve en önemlisi, Irak toplumunda yirmi yılı aşkın savaş ve istikrarsızlığın ardından normal devlet talebi giderek güçleniyor.
Bu nedenle “silahın devletin elinde toplanması” teknik bir güvenlik reformundan çok daha büyük bir anlam taşıyor.
Yeni Irak’ın formülü: Direniş devletinden egemen devlete
Irak’ın önündeki tarihsel fırsat tam da burada.
2003'ten sonra Irak'ta siyasi meşruiyetin önemli bir bölümü “direniş” üzerinden üretildi.
“Amerikan işgaline direniş”, “IŞİD’e direniş”, “İsrail’e direniş”, “İran’a karşı direniş.”PKK’ya karşı mücadele”, “Sünni cihatçı örgütlere karşı mücadele”…
Her tehdit yeni bir silahlı aktörü meşrulaştırdı.
Fakat bunun sonucu paradoksal oldu:
Irak’ı korumak için oluşturulan silahlı yapılar çoğaldıkça Irak devletinin kendisi zayıfladı.
2026’da Bağdat'ın değiştirmeye çalıştığı denklem bu.
Yeni ilke giderek daha açık biçimde ifade ediliyor:
Irak'ı korumak isteyen Irak devletinin içinde yer alacak.
Siyaset yapmak isteyen silahsız siyaset yapacak.
Savaş ve barış kararını hükümet verecek.
Yabancı devletlerle güvenlik ilişkilerini devlet yürütecek.
Hiçbir parti kendi ordusuna sahip olmayacak.
Hiçbir örgüt Irak topraklarından başka bir ülkeye kendi başına savaş açamayacak.
Başarılması halinde bunun sonucu yalnızca daha güvenli bir Irak olmayabilir.
Ortaya bambaşka bir Irak çıkabilir.
Türkiye açısından neden tarihî önemde?
Türkiye açısından da gelişmeleri yalnızca “PKK silah bırakıyor” başlığı altında okumak eksik kalır.
Türkiye'nin güneydoğu sınırında aynı anda daha büyük bir güvenlik mimarisi değişiyor.
Eğer süreç başarıya ulaşırsa Türkiye ilk kez uzun yıllar sonra Kuzey Irak'ı ağırlıklı olarak askeri operasyon sahası olarak değil, ekonomik ve siyasi hinterland olarak değerlendirebilir.
Kalkınma Yolu projesinden enerji hatlarına, Basra Körfezi'nden Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanan ticaret koridorlarına kadar çok sayıda proje güvenliğin normalleşmesine bağlı.
PKK'nın Irak topraklarındaki silahlı varlığının sona ermesi Türkiye-Irak ilişkilerinin niteliğini değiştirebilir.
Fakat bundan daha büyük değişiklik, İran bağlantılı Iraklı grupların da bağımsız silahlı aktör olmaktan çıkması halinde yaşanacaktır.
Çünkü o zaman Ankara'nın karşısında çok sayıda silahlı muhatap değil, giderek daha fazla Bağdat devleti olacaktır.
Bu Ankara açısından aslında tercih edilebilir bir sonuçtur.
Güçlü fakat komşularına tehdit oluşturmayan, topraklarında PKK’nın faaliyet göstermesine izin vermeyen, İran'ın askeri vekil alanı olmaktan çıkan ve Körfez-Türkiye ticaret güzergâhının merkezine yerleşen bir Irak, Türkiyenin bölgesel stratejisinin en önemli ortaklarından biri haline gelebilir.
Ama süreç başarısız da olabilir
Bütün bunlara rağmen Irak'ta devlet dışı silahlı düzenin sona erdiğini ilan etmek için henüz çok erken.
Silah teslim etmeye ilişkin açıklamalarla gerçek silahsızlanma aynı şey değil.
Bir örgütün siyasi kanadını askeri kanadından ayırması da gerçek anlamda fesih anlamına gelmeyebilir.
Ağır silahların nerede tutulacağı, füze ve İHA kapasitesinin ne olacağı, komutanların devlet hiyerarşisine gerçekten tabi olup olmayacağı, finansman ağlarının nasıl denetleneceği ve savaşçıların hangi kurumlara entegre edileceği henüz kritik sorular.
Dahası, bölgesel yeni bir savaş bütün süreci tersine çevirebilir.
İran-İsrail geriliminin yeniden büyümesi veya IŞİD’in ciddi biçimde geri dönmesi halinde silahlı gruplar “devlet bizi koruyamıyor” argümanını yeniden kullanabilir.
Bu nedenle Irak’ın önündeki gerçek sınav silahları toplamak değil, silaha yeniden ihtiyaç duyulduğu iddiasını ortadan kaldırabilecek kadar güçlü bir devlet kurmak.
Irak’ın 2003 sonrası dönemi gerçekten kapanıyor olabilir
Irak'taki gelişmeleri yalnızca günlük siyasi haberler üzerinden izlediğimizde birbirinden bağımsız olaylar görüyoruz.
Bir tarafta yeni hükümet.
Bir tarafta Haşdi Şabi.
Bir tarafta İran yanlısı gruplar.
Bir tarafta Amerikan askerlerinin çekilmesi.
Bir tarafta PKK’nın silahsızlanması.
Bir tarafta Sincar.
Bir tarafta Peşmerge reformu.
Oysa biraz geriye çekilip bakıldığında bunların tamamının aynı tarihsel soruya bağlandığı görülüyor:
Irak topraklarında meşru güç kullanma hakkı kime ait?
2003’ten bu yana bu sorunun net bir cevabı yoktu.
2026 Irak’ının vermeye çalıştığı cevap ise giderek belirginleşiyor: Devlete.
Bu gerçekleşirse Irak'ın yakın tarihindeki en önemli dönüşümlerden biri yaşanabilir.
Çünkü Saddam sonrası Irak'ın temel sorunu demokratik kurumların hiç bulunmaması değildi. Seçimler yapıldı, parlamentolar kuruldu, hükümetler değişti. Fakat devlet, kendi topraklarındaki bütün silahlı güçler üzerinde hiçbir zaman tartışmasız bir egemenlik kuramadı.
Şimdi ilk kez hedef yalnızca bir hükümet kurmak değil.
Devleti yeniden kurmak.
Ve Irak'ın yeni döneminin gerçek ölçüsü hangi partinin kaç bakanlık aldığı değil, çok daha basit bir soru olacak:
Bağdat'ın haberi ve izni olmadan Irak topraklarında kim silah kullanabilir?
Eğer birkaç yıl sonra bu sorunun cevabı gerçekten “hiç kimse” olursa, bugün yaşananları geriye dönüp baktığımızda sıradan bir silahsızlanma programı olarak değil, Irak'ın 2003'te başlayan parçalı egemenlik döneminin kapanışı olarak hatırlayabiliriz.