BEHİCE BORAN’I SAYGIYLA ANIYORUZ...
Bilimin, kadın öncülüğünün ve sosyalizm mücadelesinin tarihsel mirası.
Behice Boran, Türkiye sosyalist hareketinin tarihine bilimsel düşüncesi, siyasal kararlılığı, örgütçülüğü ve mücadeleci kişiliğiyle damgasını vurmuş tarihsel bir önderdir. Yaşamını işçi sınıfının kurtuluşuna, emekçilerin haklarına, eşitliğe, özgürlüğe ve sosyalizme adayan Boran; baskılara, tutuklamalara, siyasal yasaklara ve sürgüne rağmen inandığı değerlerden vazgeçmedi. Onun tarihsel kişiliğini belirleyen temel özellik, bilimsel düşünceyi siyasal mücadeleyle birleştirmesi, ilkelerinden ödün vermeden örgütlü mücadeleyi savunması ve bedel ödemeyi göze alarak yoluna devam etmesiydi.
Behice Boran’ın önemi, yalnızca sosyalist hareketin önderlerinden biri olmasından değil, erkek egemen siyaset anlayışının sınırlarını aşarak kadınların siyasal yaşamda öncü ve belirleyici bir özne olabileceğini pratiğiyle göstermesinden kaynaklanır. 1970’te Türkiye İşçi Partisi Genel Başkanlığına seçilerek Türkiye siyasetinde bu görevi üstlenen ilk kadın oldu. Akademide, parlamentoda ve parti mücadelesinde sergilediği duruşla kadınların eşitlik ve özgürlük mücadelesine tarihsel bir yön verdi. Kadınların siyasal temsiliyetini yalnızca bir hak meselesi olarak değil, toplumsal dönüşümün ve özgürleşmenin temel unsurlarından biri olarak ele alan bir mücadele geleneğinin simgelerinden biri hâline geldi.
1910’da Bursa’da doğan Behice Boran, sosyoloji alanındaki çalışmalarıyla Türkiye toplumunun yapısını, sınıfsal ilişkilerini ve toplumsal değişimin dinamiklerini bilimsel yöntemle inceleyen öncü isimler arasında yer aldı. Akademik çalışmaları nedeniyle baskılarla karşılaştı ve üniversitedeki görevinden uzaklaştırıldı. Barış mücadelesi nedeniyle yargılandı; ancak bilimsel düşünceden ve toplumsal sorumluluğundan geri adım atmadı.
1965’te Urfa milletvekili seçilen Boran, parlamentoyu işçi sınıfının bağımsız siyasal mücadelesinin bir alanı olarak değerlendirdi. İşçilerin, emekçilerin ve ezilenlerin haklarını savunurken sosyalizmin toplumsal bir güç hâline gelmesi için örgütlü mücadelenin önemini vurguladı. 12 Mart 1971 askerî müdahalesinin ardından tutuklandı. Serbest bırakıldıktan sonra mücadelesini sürdürdü ve 1975’te yeniden kurulan Türkiye İşçi Partisinin genel başkanlığını üstlendi. 12 Eylül 1980 darbesiyle birlikte ülkeyi terk etmek zorunda kaldı; sürgünde bulunduğu sırada vatandaşlıktan çıkarıldı. Buna rağmen siyasal sorumluluğundan vazgeçmedi, çalışmalarını sürdürdü. 10 Ekim 1987’de Brüksel’de yaşamını yitirdi.
Behice Boran’ın tarihsel kişiliğinde bilim insanı, sosyalist siyasetçi ve kadın önder birbirinden ayrılmaz. Bilimsel yaklaşımı, toplumsal gerçekliği olduğu gibi kavrama ve değiştirme iradesine dayanıyordu. Siyasal çizgisi, işçi sınıfının bağımsız örgütlenmesini ve emekçilerin kendi gelecekleri üzerinde söz sahibi olmasını esas alıyordu. Mücadele anlayışı ise baskılar karşısında geri çekilmemeyi, örgütlü dayanışmayı ve siyasal sorumluluğu öne çıkarıyordu. Onu kalıcı kılan, yalnızca yaşadığı dönemde üstlendiği görevler değil, düşüncesiyle pratiği arasındaki tutarlılık ve mücadeleye duyduğu bağlılıktır.
Boran’ın mirası, kadınların özgürlük mücadelesiyle işçi sınıfının kurtuluşunu birbirinden ayırmayan bir anlayışta somutlaşır. Kadın emeğinin görünmez kılındığı, kadınların karar mekanizmalarından dışlandığı ve toplumsal eşitsizliklerin derinleştiği koşullarda onun yaşamı, kadınların kendi sözleri, örgütlü iradeleri ve siyasal sorumluluklarıyla toplumsal mücadelenin öznesi olmalarının önemini ortaya koyar. Kadınların özgürleşmediği, emeğin sömürülmeye devam ettiği ve toplumsal eşitsizliklerin korunduğu bir düzenin gerçek anlamda demokratikleşemeyeceğini gösteren tarihsel bir mücadele mirası bırakır.
Bugün Behice Boran’ın mirasını, Barış ve Demokratik Toplum çağrısının açtığı siyasal tartışmalar ve demokratik toplumun inşası sorumluluğuyla birlikte değerlendirmek gerekiyor. Barış, yalnızca silahların susması değil; çatışmaların toplumsal ve siyasal nedenlerinin demokratik siyaset, eşit yurttaşlık, adalet ve özgürlük temelinde çözülmesidir. Kalıcı barışın yolu, farklı kimliklerin, inançların ve kültürlerin eşit koşullarda bir arada yaşayabildiği; kadınların karar süreçlerinde etkin olduğu, emekçilerin haklarının güvence altına alındığı ve halkların kendi gelecekleri üzerinde söz sahibi olduğu demokratik bir toplumsal yaşamın kurulmasından geçer.
Demokratik toplumun inşası; devlet ile toplum arasındaki ilişkinin demokratikleşmesini, düşünce ve örgütlenme özgürlüğünün güvence altına alınmasını, kadın özgürlüğünün yaşamın bütün alanlarında geliştirilmesini ve toplumsal sorunların şiddet yerine demokratik siyaset yoluyla çözülmesini gerektirir. Bu dönüşüm, yalnızca yasal düzenlemelerle değil, toplumun örgütlü iradesi, dayanışması ve demokratik katılımıyla gerçekleşebilir. Emek, eşitlik, özgürlük ve barış mücadeleleri bu nedenle birbirini tamamlayan temel dinamiklerdir. Behice Boran’ın temsil ettiği sosyalist mücadele geleneği de toplumsal dönüşümün örgütlü mücadele ve ortak sorumlulukla gelişebileceğini hatırlatır.
Behice Boran’ı anmak, geçmişe saygı sunmanın ötesinde, onun bilimsel düşünceye bağlılığını, kadın öncülüğünü, emekten yana duruşunu ve örgütlü mücadele kararlılığını bugünün koşullarında yeniden anlamlandırmaktır. Onun tarihsel mirasını, kadınların özgürlüğünü, işçi sınıfının haklarını, halkların eşitliğini ve demokratik toplumun inşasını ortak bir mücadele anlayışıyla buluşturmaktır. Bu mirasa sahip çıkmak, tarihsel deneyimlerden öğrenerek eşitlik ve özgürlük mücadelesini bugünün ihtiyaçları doğrultusunda büyütmeyi de gerektirir.
Behice Boran’ı saygıyla anıyoruz! Bilimin ışığını siyasal mücadeleyle birleştiren, erkek egemen siyaset anlayışına karşı kadın öncülüğünü temsil eden, baskılar karşısında boyun eğmeyen ve sosyalizm mücadelesinden vazgeçmeyen tarihsel kişiliğini saygıyla selamlıyoruz.
Onun mücadele mirasını sahipleniyor; emek, kadın özgürlüğü, halkların eşitliği, barış ve demokrasi için örgütlü mücadeleyi büyütüyoruz. Behice Boran’ın kararlılığından, bilimsel yaklaşımından ve mücadeleci kişiliğinden öğrenerek eşit, özgür ve demokratik bir toplumun inşası için mücadelemizi sürdürüyoruz.
Behice Boran’ın tarihsel mirası mücadelemizde yaşayacak; emek, özgürlük, eşitlik ve sosyalizm mücadelemiz sürecek!
Mehmet Ali Alçınkaya
Kaynak: Haber Merkezi
İlgili Haberler
Sözlü Tarih TARİHSEL MÜCADELELERİMİZİ ÇARPITARAK DEĞİL, BİRBİRİMİZİ ANLAYARAK KONUŞMALIYIZ!
Sözlü Tarih TALİP ÖZTÜRK MEZARI BAŞINDA ANILDI
Sözlü Tarih LAZ İSMAİL BİLEN (MARAT)
Sözlü Tarih KEMAL TÜRKLER, DOĞUMUNUN 100. YILINDA SEMPOZYUMLA ANILACAK
Sözlü Tarih CELÂL İNAL: HEDİYE SÜNBÜL’ÜN ARDINDAN
Sözlü Tarih MUSTAFA HAYRULLAHOĞLU (DENİZ) YOLDAŞI; KATLEDİLİŞİNİN 43. YILDÖNÜMÜNDE: UNUTMADIK, UNUTTURMAYACAĞIZ!..