Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

ŞİİRİYLE, ŞİİR FELSEFESİNİ KURMAYA ÇALIŞAN BİR ŞAİR: TURGAY KANTÜRK(2)

Tuzak Kitap

“Tuzak Kitap” iki düzyazı uzun şiirden oluşur. “Gördüğüm, Kördüğüm…”, “Düş ve Uyku Tuzakları” şiirleridir.  Bu şiirler “Dramatik Monologlar” olarak da okunabilir.  Yoğun bir iç konuşma, sorgulama söz konusu. Anlatıcı diyalog üzerinden metni oluşturmaz; izlenimler, deneyimler ve “dış gerçekliğin” durumu metnin ana gerilimini belirler. “Dış gerçekliğin” karşısında yaşanan bir gerilimdir bu. Geleceğe dair kaygının duyurulduğu, toplumun uyarıldığı bir durumdur.  Bu iki şiirde “gerçeklik” kaygısı yoğun olarak sorgulanır. Shakespeare hayatı bir sahneye benzetir. (********) T. Kantürk diğer şiirlerinde de görülen, özellikle “Öteki sahne” şiiri başta olmak üzere diğer şiirlerinde de  “sahne” yalnız sinemografik bir kavram değil aynı zamanda mekânı tanımlar; sınırları belirlenmiş bir mekan, tıpkı “göl” kavramı gibi “sahne” kavramı da onun belirlenmiş veya belirlemeye çalıştığı dünyasıdır. Zaten şair böyle bir dünyanın içinde gerilim yaşayan, her an boğulan, her an ölen ama toplumu da uyarmak isteyen bir kişidir. Onun kaderi toplumun da kaderidir ve bunun farkındadır. Çünkü gelecekten umudunu henüz kesmemiştir ve geleceğe inanmaktadır. Burada bilinen şudur; hayat birilerinin senaryosunu yazdığı bir oyundur ama roller kuşanmak bizim elimizdedir. Yani hayat her ne kadar belirlenmiş olursa olsun çizgimizi, kavgamızı ve yolumuzu yine kendimiz belirleriz. Bu bakış T. Kantürk’ü materyalist ve seküler bir şair olarak tanımlamamızı sağlar. Metafizik imgeler kullanmasına karşın “melek”, “peri” v.s materyalisttir. Şiirlerde “ben”  belirleyicidir, kentli bir yaşam algısı ve kurgusu “ben”in asıl kavga ve didişme alanıdır. Zaman zaman kentten uzaklaşma bir tür savunma, inziva, kendini koruma ve yeniden bir “dönüşü” hazırlığı barındırır. Bunu güç birikimi, kendini yenileme veya hazırlık olarak da yorumlanabilir. T. Kantürk kent şairidir ve “dış gerçekliğin” üzerinde yarattığı gerilimi sık sık yaşar.

“Gerçeklikle kuşkulu bir sevişmenin başladığı, bilmeden” Bu anlamda lirik, lirik olduğu ölçüde de dramatiktir de. Özelikle “Tuzak Kitap”ta hem kendi pratik yaşamına, hem yaşadığı topluma, hem de çağın referanslarına eleştirel göndermelerde bulunur. Bir çeşit itiraz da denebilir. Çünkü yaşanmışlık bir deneyimle, acıyla ve derslerle karşısına çıkar. Ağrı bedeller ödenmiştir. Bunun farkında olan bir şair var. Dolaysıyla romantizm yalnız cinsel aşk gerilimini içermez, toplumun ütopyasını yitirmesi, “hayalsiz” bir toplum onun üzerinde de derin kırılmalara neden olur. Bu algı romantiklerde olduğu gibi bir hayal kırıklığını besler. T. Kantürk lirik, dramatik ve romantik bir şairdir. Bu üç özellik de şiirlerinde gözlenir.

“…Görmenin tek yolu vardır; kötülüğe yakın durmak…”, “Kötülük” , “aydınlık”, “iyilik”, “düş” gibi pek çok kavram aslında ele geçirilmiş kavramlardır. “…Kötülüğün rengi koyudur… , “..Tüm gerçek şeyler, karanlıktan aydınlığa bir yolculuktur…” ve “görmenin tek yolu vardır; kötülüğe yakın durmak..” gibi “kötülük” algısı üzerinden düşünmeye davet ediliriz. “Kötülük” bir gerçekliktir. Sistemin içine almadığı, belirleyemediği ve “ahlak ve ceza yasalarıyla” denetime aldığı bir “ihlaller” olarak görülür. Bu “kötülük” aslında anlaşılabilir, haklılığı olabilir yeter ki “kötülüğe ışık tut!”, “görmenin tek yolu”(J. Berger) yani “aydınlanmanın” ve yaratıcılığın yeri, odağı, momenti burasıdır. Çünkü bu alan düzene ve kurala itiraz eder, onun karşısına dikilir. Kantürk’ün bu soruşturmasını G. Bataille’in “kötülük” anlayışına göndermeler olarak da okunabilir.

İdam edilen bir mavinin kimliği kalır bellekte; genç. (70) Toplumsal, siyasal deneyimlere dönük bir gönderme. Siyasi idamlar, baskılar ve geçmişin toplumsal mücadelesinde yaşanan ağır bedeller anılır.

Düş’le beslenmek gerçekliğe bir katkı sağlayabilir mi? (71)

…Düş’süz keşfedilen

bir Amerika var mı yoksa?... (72)

…Varlık ve yokluk arasında,.. (73)

Herkes hiçkimse aslında. (74)

Gerçeküstücülerin en büyük düşçüler olduğu yalan. (75)

T. Kantürk bütün bu soruşturmada eylemden daha çok fikre yani “düş’e” ibreyi büker ve bu yönelimi maddeci bir felsefi arka plana aittir. Çünkü itiraz edilen süreçler pratik, yani yaşanmış bir hayatın muhasebesidir. Fikir veya “düş” bu nedenle “Tüm bunlar bir tuzak.” ifadesiyle pratikten öncelenir.

T. Kantürk, Behçet Necatigil gibi “ev” şairi değildir  “mekan” şairidir.  “Ev” ya da “oda” imgesinden daha geniş bir alana taşan “mekân”ı uzar. “Ev” içe kapanmak, toplumsal yalnızlaşma, topluma küsme, insan ve mekân yabancılaşmasını içeriri. Oysa “mekân” imgesi bu alanların dışında bir duruşu imler. “Mekan” yeri belirsizdir. Bugün “göl” yarın “kır evi” yarın “bir dağ” yarın bir başka yer olabilir. “Mekan” karşı karşıya gelme yer, yüzleşme ve meydan okumaktır, durup düşünmek, nesneyi bulunduğu yerden görmektir. T. Kantürk için “mekan” olayların, nesnel gerçekten kaçmaktansa içinden söz almaya, didişmeye meyillidir. Bir nevi “ihlal” şairidir veya “itiraz” şairi de denilebilir. Bu anlamda varoluşçuluğu içerse de diğer yandan Sartre kadar eylemcidir de.(*********)

Çiçeği sulamayı bilmek gerekir. (76) Çiçeği tek başına sulamak ister ama o çiçeğin yeşereceğini bilir, yeşeren çiçek zamanla tohum veriri ve çoğalır. Dolaysıyla; “Hayat budur.” nitelemesi meşrulaşır. Yani hayata kattıklarımız kadar çoğalırız.

T. Kantürk tarihsel şair değildir. Zaman zaman metafizik sözcükler kullansa da bunu maddeci bir anlayışla ortaya koyduğunu belirtmiştik. Bu sözcükler tarihsel zamana değil toplumun yürüklükteki haline, tinsel benliğine atıftır. Tarihsel olaylar, isimler şiirinde anılmaz. Sanırım “an”a yaslanan, yaşadığı tarihselliği sorun edinen bir şair. Bu sorunlar yumağı geçmişten biriktirilmiş, taşınmış, ertelenmiş sorunlardır. J.L. Borges’in zaman kavramına yakın düştüğünü sezinler gibiyim. J.L. Borges “zaman” ve “süreyi” ayırır. “Zaman” matematiksel algı “süre” de psişik algıyı temsil eder. Matematiksel olan sayısalı, bölünmüş ve gelip geçiciliği ifade ederken “süre” bireyi ve tolumu derinden etkileyen olaylar silsilesi, yığılmasıdır.

“Saat dursa da akar zaman. (77)

Zamanın azarladığı bu çocuklar, gördükleri

düşü bile hayra yorarlar. (78)

Sis İçin Şarkı

“Sis için Şarkı” şiiri 26 betikli uzun bir şiirdir.  “Sis”, “göl”, “sahne” , “Siyah eşya”, “Kırık Kent” veya “Kışevi”  gibi mekan değildir. “Sis” hava gibi gökyüzü gibi bizi ve dünyamızı kuşatan kavram. “Sis” de daha kuşatıcı bir tema ve konu işlenmiş olduğu görülür. T.  Kantürk,  “Sis” şiirinde hedefi insan ilişkilerini, amacını, yaşama iddiasını belirleyen “ideoloji”dir.

Öyle büyük ki, sisli

Ağır aksak ve çorak bu toprak; (79)

Söz edilen mekân veya coğrafya yani “toprak” ve “sis”, aynı siyasi coğrafya üzerinde yaşayan insanları bir arada tutan aidiyet duygusunu simgeler. Bir nevi “resmi ideoloji” de denilebilir. “Ağır aksak” olan bu duygunun, ideolojinin aksayan yanıdır.

Eprimiş bir kumaş gibi

Bölünür ikiye aydınlık;

Toprak hiçkimse’nindir. (80)

Şiirde tanımlanan toprak “ulusal” imlese de sorunsuz, saf bir “ulus” birliğinden, kimliğinden söz etmez. Yani bu nokta da “cumhuriyetin” milli şuurun gözeten şairlerle aynı havayı teneffüs etmez. Bir sorunun farkındadır. “Eprimiş bir kumaş gibi / Bölünmüş iki aydınlık” vurgusu “ulusal” ve “toplumsal çelişkiye” dikkat çeker. Birbirlerine karşı iki farklı bir “aydınlık” iddiası konu edilen. Ya “Toprak hiçkimse’nindir.” ne demeli, kesinlikle “mülkiyetçiliğe” karşı bir tavırdan başka ne anlama gelebilir ki. Yani T. Kantürk; ulusa ve mülkiyete bakış açısının arka planında eşitlikçi, özgürlükçü bir toplum ideali yatmaktadır. Zaten bu iddiayı sürekli koruduğu için geleceğe dair umudu her zaman canlı kalmıştır. Yaşadığı her gerilim dünden taşınan ve bugüne mal edilen adaletsizliklerdir. Toplumun “gerçek” olmayan çelişkilerle oyalanmasından derin kaygılar duyar.

Zulümdür toprak

(altın ve kömür)

Kara yazılır kara yazı (81)

Sanırım bu dizeler toplumsal çelişkiye gönderme olduğu kuşku götürmeyecek kadar açıktır.

Siyah beyaz kır yoluna

Yalan yanlış doğumlara

Öylesine

Çekip gideceğiz

Ölesiye. (82)

T. Kantürk geleceğe dönük iyimserdir ama bugün her şeyin değişebileceğinden emin değildir. Bu algı onun gerilimini belirliyor. “Yalan yanlış doğumlar” ifadesi toplumun henüz kendinden emin olmadığıyla ilgilidir.

Düşerek

Bir göktaşı gibi toprağa

İçimizden geçen sisin

Geçiyoruz içinden.

Yaralarımız aynı değil! (83)

Nihayetinde bir bedel ödenecektir. Bu bir “aydının”, “devrimcinin” veya gerçeği “siyah ve beyaz” kadar farkında olan bir işçinin, yurttaşın ödeyeceği bedeldir. “Bir göktaşı gibi toprağa” düşecek olanın.

Hepsi Bu!

“Hepsi Bu!” üst başlığı altında toplanmış şiirler şairinin ilk yazdığı şiirlerden yaklaşık on yılı aşkın bir süreden sonra yazılmışlar. Bu Kitapta da “Eşya Sıcaklığı”, “Ölü Ekmeler”, “Mürekkep Lekesi”, “Boş Küfeler”, “Beyaz Taş” şiirlerinden oluşur. Bu şiirlerden yalnızca “Ölü Ekmeler” altı betiklik diğerleri beş betiklik uzun sayılabilecek şiirlerdir. T. Kantürk’ün bir diğer önemsenmesi gereken yönü de uzun şiirler yazıyor olmasıdır. Gerek düzyazı gerek betikler uzun olmalarına karşın konu dağılmadığı gibi tekrarlar neredeyse yok kadar azdır. Bu tip şiirlerde tekrar, öykü, anlatımcılık kaçınılmaz olsa da T. Kantürk’te bunlar yok denecek kadar azdır. Şiirin sentaksından, estetik düzeyinden ve iddiasından taviz vermez.

“Siyah Eşya” 1994 yılında yazılmış bir kitap “Eşya Sıcaklığı” 2000’li yılların başında yazılmış yani yaklaşık hemen hemen altı yıl sonra. “Siyah Eşya”da nesneyi belirleyen renkti. Renk “özenin” kendisiydi. Bu defa her ikisi yer değiştirir ve belirleyici olan nesne olur. Artık belirleyen “özne” değil belirlenen bir “özne” karşımızda olan. Bu iki şiir karşılaştırmalı okunarak çözümleme yapılabilinir ancak bunu burada yapmak yazının genel mantığının dışına taşmaya neden olacağından bu konuya kısa bir vurgudan sonra “soruşturma” temelinde analizimizi sürdürelim. Bu çalışmamızın ana mantığı; T. Kantürk’ün şiir anlayışının genel dayanaklarını ortaya koyarken ilerde meraklı edebiyat eleştirmenlerin yapacakları çalışmalara bir çerçeve oluşturması için düşünüldü. Dolaysılar bir kaç şiir dışında kitaplar ekseninde çözümlemeler yaptığımız göz önünde bulundurulmalıdır.

Öykümde siyah bir şeyler olmalı; (84)

“Eşya Sıcaklığı”nda gerçekten de belirlenen bir özne mi var, isterseniz kısa da olsa ona bakalım. T. Kantürk öyküsü olan bir şairdir. Bu öykü şiire konu edilen değil dünyada olup bitenin farkında olan veya olup bitene sırtını dönmeyen hayatlardan esinlenen öykülerdir. Bizzat dünyevi olandan etkilenmiş ve eleştiriyi taşıyan, yeniden metinleştirilen ve şiirleştirilen öykülerdir. Yani “ihlal” diye kabul edilecek bir öykü. Dolaysıyla her öykü “siyahtır.”, “siyaha” taraftır. T.  Kantürk bu öyküleri anlatımcı diden uzak, imgelerle, metaforlarlar, simgelerle yeninden kurar, şiirleştirir. Nazım Hikmet veya Edip Cansevervari ne bir öykü ne de Cahit Kulebi, Cevat Çapan, Roni Margulies gibi anlatımcılık beklenmemelidir. T. Kantürk’ün şiirinin kurucu öğesi dize ve sentakstır. Konu, öykü, tema ve söz ikinci plandadır. Bu özellik zaten onun şiirini güçlü kılıyor. En zor konuyu bile bu şiir anlayışıyla yazmayı başarır.

“toprağın yastığında bulutun kıymığında” olan dünyadır, hayattır. Bu hayat deneyimlerle zenginleşmiş bir hayattır ve ondan öğrenecek çok şey vardır.

“Bana anlatılanlar sudan önce de vardı; unutuldu yazı.” Bellek “yazı”dır. Yaşanmış olan, toplumsal hafızaya kazınmış olan. Bunun farkında olan korunaklı bir yere atar kendini veya sığınır. Burası sanırız “usulca adaya çıkan” yerdir.

Ordaydım

–sanki

eşya sıcaklığında

(ve)

yalnız

–kalmalı. (85)

Ayakta durulacak, destek alınacak yer “eşya sıcaklığında” sığınaktan başka ne olabilir ki. Burada “nesne” diye tanımlayabileceğimiz tarih, toplumsal hafıza yani “özneyi” donatacak bilgi, yazılı ve sözlü gelenektir, birikimdir, hafızadır. Bu anlamda “eşya sıcaklığında“ belirlenen “öznedir”, o olmalıdır.

“Hepsi Bu!” bölümde yer alan beş şiir genel olarak “özneyi” karşısına almaya çalışan şiirlerdir.  “Öznenin” kuşatılmışlığı şairi rahatsız eden bir durum gibi gözükmektedir. 2000’li yıllar teknolojinin gündelik hayata iyice yedirildiği yılların başıdır. Toplum hızla değişmektedir. 90’lı yılların hızlı değişimine paralel bir değişimle karşı karşıya kalan şair “özne’ye”, ona sunulan dünyadan daha gerçek “(Sen dünyadan daha gerçeksin.)” olduğu anımsatılmak istenir.

kaynak kuruyor

–hayat gibi”

“dönüp durduğum yol; (86)

Şairin bu tavrı çağına ve yaşadığı topluma sorumlu bir aydın tavrıdır.

Seviyorum şu sırtıma

saplanmış bıçağı; (87)

İki döneme; 90’lı yıllara ve 2000’li yıllara tanık bir şair toplumsal yabancılaşmanın boyutlarının farkındadır.

Birbirinden uzaklaşıyor her şey;

–su kıyıdan

–kıyı çakıldan (88)

Bütün bunlara rağmen “olgunlaşacak bu yemiş” diyebilen bir şairle karşı karşıyayız. Gelecek umudu bu şiirlerde de baskındır.

Zor da olsa olgunlaşacak bu yemiş;

başka dünyalara açılan (89)

Ay!.. İçim

“Ay!...İçim” şiiri yine “Hepsi Bu!”nun yazıldığı dönemin hemen ertesi yazılan numaralanmış 26 üçlük şiirlerdir.  Bu şiir diğer şiirlerde de gözlenen ortak bir eğilime işret eder. T. Kantürk kentli bir şair olmasına karşın doğanın simgeselliğine yaslanır. “Güneş”, “dağ”, “ağaçlar”, “kuşlar”, “ırmak”, “ova”, “karanfil”, “kar”, “yaprak”, “serçe”, “köpek”,“maydanoz” gibi pek çok doğa nesnesi imgelerin dayanağıdır. Yine diğer şiirlerinde işlenen “oyun” kavramı bu şiirde de “topaç”, “kağıt gemi” ile dile getirilir. “Kağıt”, “kalem” ile de yazının, tarihin ve toplumsal hafızanın önemi vurgulanır. T. Kantürk’ün şiirleri bir bakıma politik okumaya da açık şiirlerdir. Çeşitli okuma türlerinin olanaklığı şiirlerin hayal gücüne dayanmış olması dizenin imge, söz ve anlam gözetilerek bütünlük içinde şiirlerini kurmasına bağlıyorum. Hepsinden önemlisi dize ve sentaks bu bütünlük içinde en belirleyici olandır. T. Kantürk’te dize, imge ve konu bütün içinde işlenmektedir. En önemlisi de  “uyarma”, topluma bir uyarıda bulunma isteği değildir, toplumun içindeki bireydir hedefi. Bu bütün şiirlerinde hâkim. Kesinlikle topluma yol gösteren, eğitici ve didaktik bir anlayışı içermez. “Birey” onun için son kaledir ve oranın korunması gerekir. “Bireyin” düşünmesi için, kendi kendinin varlığının bilincine varması içindir, bütün toplumsal ve bireysel eleştirisi. T. Kantürk toplumun karşısına bir kurtarıcı olarak kendini koymaz. ‘Bireylerin tolum içinde sıyrılmasını ister. İşte bu onun ne kadar demokratik bir şiir anlayışını barındırdığını gösterir. Okuyucu şiir karşısında özgürdür ama rahat değildir. Çünkü “oyunu” bozan veya “oyunun” büyüsünü bozan bir şair vardır karşılarında. Çünkü anlatılan onun öyküsüdür.

Dağa baktım da

yıldızları kuşandım ah! (90)

Geceye karşı “yıldızlar” nasıl varlıklarını hissettiriyorlarsa şairde kendini kuşatır. Önemli olan toplumun şairin bu yalvaç seslenişinin farkına varmasıdır. Şair toplumdan bunu ister.

Kent Kırıkları

“Kent Kırıkları” numaralanmış 26 üçlüklerden oluşan tek bir şiir. Bu şiirde uzun olarak kabul edilmelidir. Bu şiir diğer şiirlerden biraz daha farklıdır. Öncelikle bu şiir kültürel okumaya müsait olduğu kadar bir kültür eleştirisi olarak da görülmelidir. T. Kantürk toplumsal eleştirisini açıktan hatta emperyal ticari dil olan İngilizceden yararlanarak yapar. Gerçi  “bab–ı esrar”  Farsça tamlama dışında kullanılan bütün yabancı sözcükler İngilizcedir. Hollywood dünyasının bütün dünyaya pazarladığı kültür şokuna karşı bir eleştiridir “Kent Kırıkları”.

80’li yılların başında Reaganizm, Thateherizm ve Özallizm ile başlayan neoliberal politikaların bütün dünyada uygulanmaya konduğu dönemdi. Bunun üzerine reel sosyalizm olarak tanımlanan ülkelerin, kendi halkları tarafından yıkılarak (devrim) bu politikalara entegrasyonuna tanık olmuştur. Bu dönem 2000’li yıllara kadar sürdü. Hızlı teknolojik gelişim, üretim sürecine eklemlenen postfordist üretim modeli hızlı bir sermaye birikimine neden olmuştu. Aynı dönem kültür endüstrisinin uluslararasına tanık olundu. 1. Körfez Savaşı ve işgaller kültürel araçlarla meşrulaştırılmaya çalışıldı ve halklar maniple edildi. Merkez ülkelerle çevre (periferi) ülkeler arasında derin uçurumlar oluştu. Bu yoksullaşma hemen hemen her ülke içinde de belirginleştir. “İki kutuplu” politik dünyadan “çok kutuplu” ve sürekli ilkelerin dışında kendi sermaye çıkarları ekseninde oynak bir bloklaşmaya yeni bıraktı. Böylelikle gelişmiş emperyal ülkeler kendi aralarındaki rekabet ve çıkar ilişkilerini temel alarak dünyanın her tarafına açık askeri müdahalelerde bulundular. “İki kutuplu” dünyanın bitişiyle dünya ekonomik ve siyasi kriz azalma beklentisi hüsranla sonuçlandı. “Yenidünya düzeni” kriz derinleştirmekle kalmadı sürekli üretilen bir olguya dönüştü. Uluslar ve halklar arsında yoksulluk, baskı arttı. Bu krize ve düzensizliğe karşı 2010 Tunus’da Arap halkı sokağa döküldü. Bu eylemler pek çok Arap ülkesini de içine katarak Ortadoğu merkezli “Arap devrimleri” ile karşı karşıya kalındı. Uzun mücadeleler sonunda “Arap devrimleri” halkın inisiyatifinden çıkarak gericiliğin, zorbalığın ve barbarlığın önderliğine girdi. Devrimlerin önderliği çoğu yerde karşı devrimcilerin önderliğine geçti. Bunda en önemli pay emperyalistlerin müdahalesi olduğu kadar Arap halkının geri kalmışlığı ve dinin faktörü belirleyici oldu. 80’li yıllardan bugüne bütün yaşanılanlar dünya halklarının tinsel dünyasında derin yaralar açmıştı. Bu yaralardan korkan hakim bir dünya sistemi bunun da çaresini düşünmüştü. “Popüler kültür” veya “kitsch” mehlem veya afyon olarak topluma enjekte edildi. Yığınla sermaye bu endüstriyel alana aktarıldı. “Kent Kırıkları” böyle bir döneme tanık olmuş, bu dönemi iliklerine kadar hissetmiş bir şairin itirazından başka bir şey değil. T. Kanatürk için dünya sistemi artık insansızdır. Korumasız insan da kendinden hızla uzaklaşmaktadır. İnsanlık S.O.S vermektedir. “Game over.” , yani “Oyun bitti!“Uzak dur gölgenden–kendine yanlış ilaç.”

Saldırı o kadar dehşetli ve trajik ki; gölgenden bile uzak dur, deniyor. “Yanlış yaşam doğru yaşanmaz" yani sahtelik içinde doğru yaşam olamaz (T. Adorno) klişeleşmiş vecizesine bir itirazdır. “adsl, wlan!” aramızdaki insani tek akışı da bitirdiğini vurgular.

“Sonrası alkol–duman, kitsch denizi;” yani “hiçlik”, insani olmayan bir dünya. “Game over.”, “..tuzaklarda,” derken uyarılmaya çalışılan bireydir. Toplum genel anlamda bu sarmalın içine kapılmıştır. T. Kantürk toplumu şiirle uyaramayacağını, şiirle dönüştüremeyeceğinin farkında olan şairlerden. Onun için birey yani kentli birey önemlidir. “Yurttaşa” da seslenmez. Çünkü “yurttaş” moderne tabidir. Bu modern tek taraflı “ulus” aidiyeti ile donatılmış edilgen biridir. Oysa alternatif eşitlikçi ve özgürlükçü bir dünya sisteminin “yurttaşla” değil “birey” ile kurulacağına inanır. “Birey” modern dünyanın ikirciklik yapının farkında olan, üretilen bütün çelişkilerin aşılabileceğine inandır. Modernizm eşitsizliğin ve çelişkinin üretildiği iktisadi ve kültürel uzamdır. T. Kantürk modernizme köklü itirazı gündeme getirse de diğer şiirleri göz önüne alındığında anti modernist değildir. J. Habermas gibi modernizmin çelişkilerinin yine modernizm içinde çözülebileceğine inanır. Bu anlamda postmodernsitlerden ayrılır.

“Sesimde yağlı urgan tınısı” dizesinde gerilimin birey üzerinde etkisine dikkat çekmek ister.  “Çorak toprak…” Ekilecek bir şey yoktur, önümüzde onların icatları vardır. “…– machine and gun.”  Kalabalıkların ruh hali “Bol alkışlı, boş sahnelerde geçti gün;” oyun içinde oynandır. “One a day–“ ama her gün!

Mega metro’ların pol’ları, ahtapotun

Kolları gibi sarıyor… (91)

Artık insan şehirlerde yaşamıyor, şehirler terk edildi artık insan kentlerde yaşamıyor kentler terk edildi, artık insan kentlerde yaşamıyor metropollerde yaşıyor, artık insan metropollerde yaşamıyor metropoller mega metropoller oldu. Yani insan yaşantısı yerüstünde değil metro ile birlikte yer altına indiğini, bunu bir mekan değişikliği olarak görür. Binlerce yıllık yerüstü yaşam geleneği artık metrolar aracılığıyla yeraltına inmiştir.

“Kimse terk etmiyor gemiyi; belki de yok gemi.”, derken sanırım bu mekan algısı işlenmeye çalışılır. “Kalem kırık–kelam sahte;…” yalnız yaşam oyun değil her şey oyun ve sahte. Ama buna rağmen… “... see U.” (92)

Kışevi

“Kışevi” üst başlığı altında toplanmış şiirlerdir. “Kışevi” 30 betik üçlük son betik iki ikilik olarak biter. “Öte Mevsim” beş betik, “Öte Gençlik” beş betik ve “Epigramlar” yedi betik şiirlerdir. Öncelikle şunu söylemek isterim; T.  Kantürk ilk şiiriyle kendi varlığını, dilini, poetikasını ortaya koymuş ender şairlerdendir. “Zaman” şiirini geliştirmemiştir,  zenginleştirmiştir. Bazı şairler kendi yolunu başta bulur, T.  Kantürk böyle bir şair.

“Kışevi” üst başlığıyla topladığı dört şiir anlamın değil şiirin yani “dil” ve “yapının” öncelendiği şiirlerdir. İkinci Yeni’den beri oluşmuş bir gelenektir. Zaten şiirimizde iki ana damar vardır. Birincisi sözü, konuyu ve anlamı öne alan birinci damar, ikincisi de “imge”, “dizeyi” ve “yapıyı” öne alan ikinci damar. “80 Kuşağı” (**********) bu iki geleneğin içinde barındırdığı gibi en iyi, en ustaca örneklerli vermiştir. Bahadır Bayrıl “80 kuşağı” şiirini “Nuhun Gemisine” benzetmesi çok haklı bir metafordur. Ancak bu gemi o fırtınadan kurtulmuş ve içindekileri karaya ulaştırmıştır. Her karaya çıkan kendi alanını oluşturmuş ve güçlü şiir poetikalarını kurmuşlardır. Bu anlamda “80 kuşağı”nı şiir geleneğimizin önemli dönemeci ve kırılma güzergahı olarak görüyorum. “80 kuşağı” şiirimizin “akademisi” olduğunu söylemek abartı olmasa gerek. T. Kantürk bu gemiden karaya çıkan şairlerden ve yürüyüşünü başarıyla sürdürmektedir. “Kışevi” ve diğer kısa dizeli şiirlerin içinde en iyi örnekleridir. Hiçbir fazlalığı yoktur. Kısa dizelerle pek çok şey anlatılmaktadır.

Kış neden bereketlidir,

bunca yoksulken

ağaçlar? (93)

İlhan Berk’in dediği gibi konu ve anlam şiirinde belirleyici değildir. Anlam ve konu yok değil var ama dolayımlı olarak var. Bir tür “açık metin” veya “açık şiir” de denilebilir.

Güneşe aman! dedim,

caydım şiirli sözden;

rüzgar edindim. (94)

Okuyucuyu farklı anlam katmanlarına taşıyan “ucu açık” şiirler. Müthiş bir özgürlük alanı sunan şiirler. Şair diliyle, şiiriyle anlamı yeniden kuruyor.

Düştü çatıdan kiremitler,

evim tuz buz!

Ama baharda açacak fesleğen. (95)

Dış dünyanın “gerçekliği” olduğu gibi metne aktarılmıyor, imgeler, çağrışımlar ve pek çok söz oyunlarıyla “gerçeklik” şiirsel olarak yeniden yaratılıyor.

Irmak da böyledir;

yazar ve bozar

kendini. (96)

Yaprak Arası Sözleri

“Yaprak Arası Sözleri” T. Kantürk’ün dizeye ne kadar önem verdiğini ispatlarcasına yazdığı (yaptığı) 108 dizeden oluşur.

“Yaprak Arası Sözleri”, “Peri de yok, masal da; ısır elmayı... Özgürlük bu!”  ilk dizesiyle önceden yazılan bütün şiirlere bir göndermeyle başlar. T. Kantürk’ün yayımladığı her şiir kitabı birbirinin devamı niteliğinde. Devamlılık tematik, sözdizimi (sentaks), dize ve konu anlayışı açısından gözlenmekte. Yine değinmeden edemeyeceğim: “80 Kuşağı” “usta-çırak ilişkisinin yaşandığı tek kuşaktır.  “80 kuşağı” şairleri önceki, neredeyse dört kuşak şair ustalarıyla aynı dönemde şiir yazmışlardır. Bu onlar için çok önemli bir avantajdı. Bu avantajı “geleneğe” sahiplenerek yaptılar. Geleneği top yekûn inkâr etmediler. Ama en çok İkinci Yeni’ye bakarak şiirlerini kurguladıklarını düşünüyorum. Eğer yeni kuşak, yeni bir solukla ortaya çıkacaksa mutlaka “80 kuşağına” bakmalıdırlar. Yeni kuşak yeni şiirini ancak “80 kuşağı” şiirinin üzerinden kurabilir. “80 kuşağı” görmezden gelerek İkinci Yeni’ye bakarak şiir oluşturulamaz. “80 kuşağı” artık şiir geleneğimizin önemli bir yeri işgal eder. Bunun farkında olan T. Kantürk her çıkardığı kitabı özenle oluşturmuştur. Birbiri arasındaki bağlantıyı buna göre kurmuştur. Şair yaptığının farkındadır. Gerçekten de T. Kantürk ait olduğu kuşağın gücünü hem tarihsel, hem edebiyat ve şiir açısından önemini kavramıştır.

 

Sana söylenenlerin hiçbiri doğru değil. Yalanı sev... (97) Burada yine bir uyarma söz konusu ama uyarılan “bireydir.” Kapısız evlerde otur; rüzgar bilir işini...(98) şair bireye seslenir; değişime, yeni şeylere açık olmayı önerir. “Yitse de kavalın, ıslığın var ya… Çal yeter. (99) Kuşatılmışsın ama yine de kendi gücünü gör çünkü bu kuşatılmışlığı yine sen kıracaksın, o güç yine sen de var.  Eğer sen ( birey) kabuğunu çatlatırsan toplumda kabuğunu çatlatır ve değişim bütüne sirayet eder. Bu iyimserlik ve beklenti şairin hayata tutunuşunu sağlar.

Yakın Tarih

“Yakın Tarih” başlığı altında toplanmış şiirler 28 adettir. Bunların arasında “Askı”, “Siyah “güvercin”, “SomGemi”, “Der’in”, “Tek’in” şiirleri düzyazı ve şiir formuyla kaynaştırılmış şiirlerdir. T. Kantürk zaman zaman düzyazı şiire eğilmesi sanırım geleneksel şiir formunu altüst etme, yeni bir biçem arayışı veya tutkusu olarak da yorumlanabilir. Ne yaparsa yapsın kendine özgü sentaks ve söylem hiç değişmiyor. Savrulan değil dilini bulmuş, ne yaptığının farkında bir şair olarak bu tip deneylere soyunduğu söylenebilir. Bu onun ne kadar güçlü bir şair olduğunun kanıtıdır. Örneğin “Kent Kırıkları” şiirinde betnik (beat) yönelim yine bu arayışın ürünü. Sanırım bu arayış aslında merak, ilerde birkaç küçük denemeyle de süreceğine benzer. Şunu söyleyebilirim; T. Kantürk’ü tanımlayan sözdizimi, söyleyişi, dile ve dizeye verdiği önemdir. Kısacası o dizeci ve sentaksçıdır. Gerçekliği metnin üzerinden yeniden kurar. Onun en önemsediği “insani gerçekliktir”, bir tür hümanizmdir. Doğayı üzerinden anlatılan, doğa değil insani gerçekliktir.  “Göl Felaketleri” kitabında söz ettiğimiz şekilde doğa vurgusu öne çıkar. Onun için doğa bir araçtır.

“Susmaksızın konuşuyorum sesimle, siz ve ötekilerle. (100), görüldüğü üzere şair yine kendi iç sesi ile konuşmaya başlar. Bu konuşmanın merkezinde kendi olduğu kadar dışa dönük de bir davet vardır. Ben’den siz’e yani bireye ve öteki’ne uzanan bir söylem.

Taş gibi bir bahar. Gibi değil. Taş bahar. (101) Evet, taş kesilmiş bir bahar. Çiçek açmayan veya ertelenmiş bir güz.

…Kıramam kilidini kötücül çağın..”(102) Bu seçilmiş şiirlerde de şair çağına karşı kendini sorumlu tutar ama yaşadığı çağın açmazlarının farkında olarak.

Tükendi kalem; yıllarca boşa dizdim inci,

üşe yazdım, okunmaz oldu ah!larım, vah!larım. (103)

Bütün yalvaçların karşılık uyandırmadığından kaygı duyan, kaygıdan taşkınlığa uzanan bir sistem şairi sarmalar. Bu sitem toplumun ve çağın sorunsallığıdır.  Sitem değişmeyen ve hızla toplum ve bireyi parçalayan, imgeleştirdiği “oyun” ve “sahne”dir. T. Kantürk için bu “oyun” oldukça uzamıştır.

…Gidiyorum! (104) der, şair yapacaklarını, sorumluluklarını yerine getirdiğini düşünür.

Ben bu kitabın ta kendisiyim… (105) dediğin de sözü kendine değil okuyucuya bırakır. T. Kantürk’ün en önemli özelliği okuyucuyu engin bir denizin ortasına bırakmasıdır. J. P. Sartre’da olduğu gibi insan hiçbir neden yokken bu dünyaya özsüz bir şekilde fırlatılmıştır.

 Ve Şah (106)

“Ve Şah”ı henüz kitaplaşmadan bir dosya olarak okuduğumda bir şair ancak bu kadar alçakgönüllü olabilir, bir şair bu kadar ‘yaptığının’ (yani şiirinin) farkında olabilir diye düşündüm. Sanırım Aristo; “Şair ne yaptığını bilen insandır.”, diyen.

T. Kantürk kendi şiirlerine hiç çekinmeden neşter atıyor ve “vurucu, akılda kalan, sesi ve sözü işleyen, anlam ve biçemin ne kadar uyum içinde olabileceğini gösteren, şiirin asıl kurucu öğesi olan dizenin önemini vurgulayan ve dizeden farklı anlam katmanlarının oluşumuna açılan örnekleri” kendi şiirlerinden cımbızlayıp önümüze seriyor. Dizeler/mısralar sanki daha önce bir şiire ait değilmiş gibi; kendi başlarına birer şiir olan dizeler. Ait oldukları şiirleri bile unutturan dizeler.

T. Kantürk bir tür otopsinin peşinde. Şiirinin en ince ayrıntısına kadar eğiliyor. Bunu bir eleştirmen gözüyle yapmıyor. Aynı zaman da bir okuyucu ve şair duyarlılığıyla yakalayıp ortaya döküyor.

Bu durum alışık olmadığımız bir şey. Kendi şiirinden seçilen dizelerle oluşturulmuş bir kitap. Çok zor bir şey. Bir binayı yıkıp, içinde saklanan birkaç özel anıyı söküp almak gibi bir şey. Şair bunu nasıl göze alır, bu gözü karalığa neden olan kaygı nedir?

Bir otopsi dedik ama bir harakiridir de! Harakiri yaşamı sonlandıran bir eylemdir ama ahlaki tutumun devamlılığını da öngörür. Yaşam sonlandırılır ama aslolan görev ve sorumluluk bilincidir, sorumluluk bilincinin kuşaktan kuşağa aktarılmasıdır. T. Kantürk şiire, modern şiire bu şekilde sahip çıkar. Bir bedeni yıkar ve bir beden kurmak ister. Belleğimize yer eden şiirler unutturulurcasına dizeler alınır ve başka bir dünyevilikte yeniden şiir olarak kurulurlar. Şair bir dizeden bir şiir yaratır. Bir iddiadır, şairane bir iddiadır! Şairin Wallace Stevens üzerinden kutsallaştırılmış “gerçekliğe” karşı bir itirazdır. Gerçekliğe teslim olamayan ‘insani iddia’, ‘insan merkezli, birey merkezli şiirin’ iddiasıdır.

Modern veya çağdaş şiirin en temel unsuru “birey” merkezli olmasıdır. Yalnız gerçeklikle değil, töreyle, gelenekle, dinle, politikayla, modern pek çok seçenekle kuşatılmış bireyin savunusudur. Modernist sanat akıl karşısında hayal gücünü, “gerçeklik” karşısında düşü, bilincin karşısında oyunu, üretim karşısında yaratıyı, toplum karşısında yurttaşı, yurttaşın karşısında bireyi, bireyin özerliğini temsil eder. Devlet, toplum ve düzen karşısında bireyi savunmak ve kutsamaktır. Modern çağa egemen olan Adorno’nun da yaslandığı Kant ‘estetiği’ olarak bilinen ‘sanatın özerkliği’ kuşkusuz T. Kantürk için de geçerli olduğu kadar Deleuze’nin genişlettiği anlamda da bir direniş alanıdır. Şiir en son sığınak veya direniş kalesidir. Bunu eski tabirle “Mısra-ı Berceste”  ile yapmaya çalışır.

Şair dizeleriyle bize yalnız “etik” düzlemde bir şey anlatmakla yetinmez aynı zamanda “estetik” bir algıyı da bize anımsatmaya çalışır. Şiirin uzun kasideler, beyitler, mensureler, sayfalarca akan dörtlüklerle, yine sayfalarca akan düzyazılarla sınırlı olmadığını anlatır. Şiir bir dize, bir sözcük, bir harf bile olabileceğinin iddiasındadır şair. Önemli olan şiirde sözcüğün nerede ve nasıl kullanıldığıdır. İşte tamda burada sözün ötesinde bir başka mesele karşımıza çıkar; şiirde yapı. Şair şiiri bir bina olarak görür. Şair için söz o binadan bakan insandır.

Bize insanın en güçlü varlık olduğu anlatılır. Bütün canlıların insanın hizmetinde olduğu söylenir. Modern birey böyle büyür, ergenleşir ve bunun sonucunda toplumsal bir rol alır. Oysa bu “gerçeklik” insanın “gerçekliği” değildir. Gezegenimizde en zayıf canlı insandır, bireydir. Toplumun en korunaksızıdır. Yasalar bu ‘gerçeği’,  “birey hakkını” dile getirseler de sürekli bu ‘haklar’ ihlal edildiğine tanık oluruz. “Nedenselliği” kendine görev edinmiş şairlerden değildir T. Kantürk. Sonuçları görür ve bunun bireyin dünyasındaki ifşaya önem verir. Sanırım bu şairin sanata bakış açısıyla alakalı. Ama şair hiçbir zaman “nedensellik” zincirinin ezen tarafından söz almaz. Bir mağduriyet vardır. Mağduriyetten söz eder. Mağduriyet duygunun ötesinde, sözcüklerle anlatılmaya çalışılır. Sözcükler duygudan, sezgiden arındırılmış yalnız deneye ve ispata dayanan bilimsel kavramlar değildir. Zaten şiirin bu iddiası da olmaz. Sözcükler im’dir, imgeleme, anlam katmanı oluşturan kavramlardır.

T. Kantürk şiiriyle, şiir felsefesini kurmaya çalışan bir şairdir. Son kitabı  “Ve Şah” ile birlikte yalnız şiir kitabını yayınlamaz şiire karşı bütün birikiminin özetini yapar. “Ve Şah” kitabı T. Kantürk’ün şiir külliyatı olduğu kadar, bir manifestodur da. Mutfaktan, şiir mutfağından gelen bir manifestodur. Şairin değil şiirin manifestosudur.

1)Peri Çıkmazı, Sel yayıncılık, 2011, syf12

2)Beklentinin Güzelliği/syf13

3)Yolculuk/syf18

4)Bir eski yol/syf16

5)İlk Gibi Son!/syf22

6)Şimdisiz Akşam/syf17

7)Şindisiz akşam/syf17

8)Anımsama/syf35

9)Düş müydü/ syf11

10)Bir E ski Yol/syf 16

11)Dörtnala Değişmek/syf36

12)Aura/syf32

13)Kum şarkıları/syf30

14)Ölü Kent/syf38

15)Siyah Eşya/syf42

16)Allegro Con fuoco/syf46

17)Eğereti/syf53

18)Eğreti/syf53

19)Bir Gölgeyi Anlamak/syf56

20)Bir Gölgeyi Anlamak/syf55

21)Paris 1900/Yüzler/syf60

22)Bir Gölgeyi anlamak/syf57

23)Kırlangıç/syf74

24)Adante Con moto/syf45

25)Prens Pusula/syf68

26)Pariz 1900/ Yüzler/syf60

27)Fal Kötülükleri/syf62

28)Siz Bana, Beyaz Günleri!/syf75

29)Ayna/syf78

30)Ayna/sayf78

31)Öteki Sahne/syf90

32)Dudak Külleri/syf95

33)Mikadonun Aşkları/syf98

34)Kış, Yaz ve Kurt Öyküleri/syf96

 35)Mikadonun Aşkları/syf99

36)Bir Top Kendir, Bir Uşak, İki senek,syf101

37)age, syf101

 38)Bir Top Kendir, Bir Uşak, İki senek,syf101

 39)Öteki sahne,syf90

40)Leopar,syf108

 41)Öteki Sahne,syf85

  42)age, syf88

43)Öteki sahne,87

44)Beyaz K’ ağıt, syf92

45)Öteki sahne, syf87

46)Beyaz k’ ağıt,syf91

47)Ay İçin Küçük Şeyler, syf123

48) age, syf122

49) age, syf118

50) age, syf113

51) age, syf113

52) age, syf114

53) Ay İçin Küçük Şeyler, syf122

54)Ve Göl G..,syf127

55)age, syf127

56)age, syf128

57)age, syf129

58)age, syf130

59)Göldüm, Döndüm…,syf127

60)Ve Göl G…,syf140

61)Göle, adımlar…syf140

62)Tincturaauri,syf144

63)İyi ki öldüm!,syf168

64)’No life-couragei only death-courage’,syf159

65)İyi ki öldüm!,syf168

66)’N ightsmelling’,syf161

67)iyi ki öldüm!,syf168

68)’A king inexile’,syf166

69)Gördüğüm; Kördüğüm,syf175

70)Düş ve Uyku Tuzakları,syf178

71) age, syf178

72) age,syf179

73) Gördüğüm; Kördüğüm,syf173

74) Düş ve Uyku Tuzakları,syf180

75) Gördüğüm; Kördüğüm,syf177

76) age, syf174

77) age, syf173

78)Sis İçin Şarkı,syf189

79) age, syf189

80) age, /syf194

81) age, syf185

82) age, syf195

83) age, syf195

84)Eşya Sıcaklığı,syf199

85)age,syf200

86)Mürekkep Lekesi,syf203

87)Boş Küller/syf205

88)age, syf206

89)Beyaz Taş,syf208

90)Ay!.. İçim,syf213

91)Kent Kırıkları,syf223

92)age, syf224

93)Kışevi, syf229

94)Öte Mevsim, syf23

95)Kışevi, syf232

96)Epigramlar, syf237

97) Yaprak Arası Sözleri, syf239

98) age, syf240

99) ages, syf241

100)Öbür Yarı, syf267

101)Taş Bahar,syf268

102)Taş Bahar,syf268

103)Kuyu,syf275

 104)14.06.2010,syf286

105)Sonsöz,syf289

106)Ve Şah , NoKitap 2017

*:T. Kantürk’te “kolaj” postmodern yapı olarak kullanılmadığını belirtmek isterim. Bu nedenle kolaj ile ilgili kısa bir bilgi gerekli sanırım. Kolajı ilk kez Japonlar x-xıı. Yüzyıllarda yapıştırma kâğıtların üzerine koşuklar yazarak kullanmışlar. Resimde Picasso ve kübistler temel bir teknik olarak benimsemişler. Kolaj virtüözü olarak dünyaca ün salan ressam J. Gris ve ardından Picasso gelir. Şiirde Dadaist K. Schwitters kullandı. ‘Anna Çiçek’ şiir buna örnek. (Ben bu şiiri başarısız bulurum.) Postmodernist kuramda da önemli analiz tekniklerinden biri. Başta J.F. Lyotard, J. Baudrilard, F. Jameson, E. Laclau, J. Habermans, C. Mauffe kolaj tekniğini kullanır. Resim, roman ve fotoğrafçılık sanatında başarıyla kullanılmıştır. Romanda S. Bcekett bu tekniğin ustası olarak bilinir. Türk yazında da Ferit Edgü, Oğuz Atay, Orhan Pamuk, Latife Tekin, Enis Batur’un kullandığı yazım tekniğidir.

**:Türk Edebiyatında Modern Okumalar / Müesser Yeniay, 61, 117 sayfaları arasında şiir çözümlemelerine örnekler, Şiirden Yayıncılık.

 ***: Burada söz etmeye çalıştığım şey; bir dönem Yücel Kayıran’ın kendi şiirini geliştirirken kuramsallaştırmaya çalıştığı “Felsefi şiir” tanımı değildir. Y. Kayıran “…felsefi şiir derken kastettiğim bir problem şiiridir; insanın bir çıkmazla, bir çözemezlikle, bir gidilecek yolun olmayışı durumuyla yüz yüze gelme anın şiiri.” Bu bakış aslında “80 kuşağı” bütün şairlerin yazma sürecini belirleyen bir durumdu. “80 kuşağı” şairlerinde bu durum üzerinden yaratıcılıklarını ortaya koydular. Y. Kayıran bu genel durumu daraltarak kendi şiir poetikasına indirgemiş olması diğerlerinden farklı bir poetika oluşturmamıştır. Şiirin Çeyrek Yüzyılı/ Günümüz Türk Şiiri üzerine Makaleler, Yapı kredi yayınları say, 435.

 ****: Duvar Gazetesi / http://www.gazeteduvar.com.tr/kitap/2016/12/24/turgay-kanturk-siirden-hic-kopmadim/ (Enver Topaloğlu’nun gerçekleştirdiği bir röportaj)

 *****: “16. Yüzyıldan itibaren, Avrupa toplumlarında, köklü değişim ve dönüşümlere yol açan Rönesans, Reformasyon, Aydınlanma Çağı, bilimsel ve teknolojik devrimlerle sanayi devrimi Osmanlı-Türk evreninde yankı bulmamıştır. Bu nedenle, edebiyatı kültürümüzde, 13. Yüzyıldan itibaren başladığı varsayılan Divan edebiyatı ile Halk edebiyatı geleneği, geçen yüzyıllar içinde toplumsal, kültürel ve düşünsel yapıda ciddi bir değişim yaşanmadığından, değişmeyen bir tarih, dünya, insan, eşya ve toplum anlayışını aynı tür, kalıp ve temaların çevresinde 500 yıl boyunca tekrarlayıp durmuştur. Bu durum, Osmanlı-Türk modernizmin gelenekle kurduğu ilişkinin neden başından itibaren sorunlu olduğunu da yeterince açıklar.” K. Özmen bu konuda önemli tespitlerde bulunur. Mutlaka başvurulması gereken bir entelektüelimizdir. Modern Türk Şiirinde Fransız etkileri, Sel Yayıncılık, syf17, Kemal Özmen.

******: Eleştirel Çağdaş Büyük Türk Şiir Antolojisi (1920-2015), Şiirden yayıncılık, syf 479, Metin Cengiz 

*******: “Görme”  ve “bakma” veya “görme biçimlerinin arasındaki farkı algılamak için mutlaka John Berger’in Metis yayınlarından çıkan Görme Biçimleri kitabını okumak gereklidir.        

********: “Bütün dünya bir sahnedir…/ Ve bütün erkekler ve kadınlar/ sadece birer oyuncu…/Gelirler ve çıkarlar.” W. Shakespeare “Nasıl Hoşunuza Giderse adlı oyunun 3. Bölümü 7. Tragedyasıdır.

 *********: J. P. Sartre Edebiyatçının neden yazdığına dair şunu söyler:” Herkesin kendine göre bir nedeni vardır: Şunun için sanat kaçıştır, öbürü içinse bir ele geçirme yolu. Ama insan keşişliğe, deliliğe, ölüme de sığınabilir; ele geçirme silahla da yapabilir. Neden ille de yazmak, kaçış ve ele geçirmeleri yazı aracılığıyla yapmak? Çünkü yazarların türlü amaçlarının ardında, hepsinde ortaklaşa bulunan, daha derin ve daha anlık bir seçim vardır. Edebiyat Nedir, Can yayınları, syf 46

 **********: “80 kuşağı” üzerine derli toplu bakılacak önemli kaynaklarında başında Baki Asiltürk’ün Yapı Kredi Yayınları’ndan çıkan “Türk Şiirinde 80 Kuşağı” çalışmasını anmak isterim.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’