Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

"Öfke"

Oldum olası sanatçıların bir felsefi, arka planı olması gerektiğine inandım. Hayatla kurdukları kontağın önce fikir ekseninde cereyan etmesini isterim. Herman Bahr’ın resim üzerine söz ettiği gibi  “yazısız felsefe” tarihine kendini ait hissetmesini beklerim. Eğer bu gerçekleşirse Goethe’nin “Duyular aldatmaz, aldatan zihindir” sözü ile ilk temas başarıyla kurulur. Bu yalnız izleyici içinde değil eser sahibi içinde geçerlidir. Harun Antakyalı’nın* resminde ben duyguya sadık bir algı yattığını düşünüyorum. Dolaysıyla resimlerinde öne çıkan temanın “öfke” olmasını hiç şaşırtıcı değil. Antakyalı dışavurumcu gelene ait bir sanatçı. Dışavurumculuğun en temel karakteristik özelliği  “gerçekliğin katili” olma durumuna sadıktır. Empresyonist gibi “gerçekliğe” sadık değildir.

Antakyalı manifestosunda seçtiği mekanlardan, kullandığı imgelerden söz eder. Antakyalı  yaşadığı çağdan haberdar ve sorunlarına duyarlı bir sanatçı. Resimlerini bu temelde bir eleştiri silahı olarak kullanmakta. Resim bir sosyalbilim dalı veya politika olmadığına göre, bu bir ressam için nasıl anlatılmalıdır ve doğru biçimde bu nasıl yapılmalıdır? “Öfke” kendi saflığı ve yalınlığıyla devreye giriyor. Bir insan kendisi veya onu kuşatan dünyayla girdiği her ilişki bir öfke nöbetini doğurur.

 

Freud bu durumu bastırılmış alanlara nasıl hapsettiğimizi bize kanıtlar. Günü geldiğinde bu alanlar nevrotik semptomlarla ortaya çıkar. Antakyalı bunu resme başarıyla uygulayan nadir ressamlardan. Tablolarında bu kaotik rahatlıkla izlenebilir. Kent imgesinin kullanılmasında da önemli bir dayanak söz konusu. Antakyalı’da “şehir’ yoktur, kent vardır. Yaşanması olanaksız olan, insanı iğdiş eden, kemiren, öğüten bir kent algısı vardır.

Antakyalı’nın kent’i ‘şehir’ değildir. “Mekan” ve “zaman” uyumu Antakyalı için önemli sanırım. “Freud sevgiyle nefreti “kararsızlık” kelimesinde iç içe geçiriyor, Jungçu psikoloji “her şeyin tersine dönmesi” anlamına gelen “enantiondromiya” teriminden hareket ediyordu. Kuantum fizikçisi “temel tanecikleri”in yapısını açıklama sonucuyla karşılaşınca klasik kütle-enerji ayırımını bir kenara bırakmış, hem dalga hem tanecik olan “kararsız” bir gücün varlığını benimsemişti. Görecelik kuramı, zaman ve mekanın iki ayrı boyut olarak ele alınamayacakları, dönüm noktalarında ve aşırı durumlarda birbirlerinin işlevi oldukları iddiasındadır. Minkowski’nin dört boyutlu geometrisinde tek bir çizgi, cismin zaman-mekan akışındaki tüm tarihini temsil ediyordu.”(Modernizmin Serüveni, Hazırlayan: Enis Batur / Modernizm ve zihin, James McFarlane syf, 274-275) İleri sürülen bu olgular Antakyalı’nın resimlerinde göze çarpar. Figürlerin tablodaki yeri, renklerle teması, “gerçekliğin” çarpıtılarak yüzeyde sergilenişi bunlara örnektir.

Antakyalı’nın kent olgusuna dönecek olursak, kentte kendi deyimiyle “beton” ile kuşatılmıştır veya kentin kendisi betondur. “Kent” ve “beton” zamanı ve mekanı sabitleyen iki olgu. İnsanlığın topluca yaşayacağı mekanın son noktası, halkası belki de. “Kent”, “beton” da bu sürecin en kalıcı en katılaşmış hali veya hamuru. “Şehir” insanın ilk ortaklaşa yaşadığı, dayanışma sonucu kurduğu sitelerdir, oysa “kent” imgesi bunun ötesinde pek çok insani kıyımı çağrıştıran mekan. Antakyalı bu “kent” imgesini hedef seçmesi insanlığın son çağına karşı güçlü bir itirazı temel alıyor. “Beton”; mikserden geçmiş, teknolojinin yapıp bitirdiği bir hamur, dolaysıyla insan emeğinden uzaklaşmış bir araç.

Antakyalı’da “kent” ve “beton” – insanal yaşayıştan uzak duygusuzluğun korunduğu sıkıca korunduğu bir yerdir. M. Foucault’un hapishanesidir. Harun Antakyalı’nın resimlerinde öne çıkan bir diğer konu da iktidar olgusudur. Bu iktidar topluma  “yatay” yayılan bir gerçekliğe değil dikey konumlanan, toplumu yukarıdan aşağı kesen bir alanı işaret eder. Modern birey öncelikle bunu tehdit altında hisseder. Resimlerde bu nedenle birey, özne “öfke” halinde tam cepheden tavır sergiler. “Nesneler” ile “özne” bir birlerinin karşıtı gibi dururlar. Sanırım Antakyalı yalnız gösteren imgeleri değil eylemi de içeren sert motifler seçmesi bundan olsa gerek. Zaman zaman bunlar alegoriye de bürünür. “Öfke” bir durum haliyle kalmaz, duygusal patlamayla da kendini gösterir. Vurgulanan bir "vandallık" değil tam tersi "öfkelenilen"  kavranılan bir durumdur. İsyan intuitif yani sezgiseldir.

Başta da söz etiğimiz gibi Antakyalı’da “gerçeklik”  sadık kalınan değil katledilen, saldırılan şeydir. Antakyalı bizi kuşatan dünyanın dışında bir “gerçekliği” bağıra, çağıra anlatmaya çalışmaktadır. Antakyalı’nın resimleri Khos Tanrısının modern zamanlarda uyanışı gibidir.

*:

Harun Antakyalı

1965 yılında İskenderun’da doğdu. Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Resim Bölümü’nü bitirdi. Özgür figür çalışmaları ile tanınan sanatçı, büyük yüzeylere yaptığı çalışmalarla da bilinmektedir. Büyük boyutta yaptığı duvar resimlerinde kendi dilinde kompozisyonlar oluşturmuştur. Tematik resimler yapan Antakyalı yeri geldiğinde modernizme yeri geldiğinde toplumsal kirlenmeleri konu edinmektedir. Tüketim çılgınlığına ve metropol canavarına kendi içinde bir savaş açmış olan sanatçı yaşamını ve çalışmalarını Ankara’da sürdürmektedir.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’