Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Geçmişe Tutunmak Ve Medeniyetleri Erkek Ve Kadın Bedeninden Okumak

Özgür Demirci’nin* tuval veya kâğıt üzerine yağlı boya çalışmalarının genelinde “geçmişe tutunmak” izleğini yakalamak olası. Bu çoğu tabloda “parmak” uzvuyla hissettirilmeye çalışılır. “Geçmişe tutunmak” eleştirisiz, total anlamda sahiplenmek değildir, yapılmak istenen “parmak izi” olarak anlamlandırılacak nitelikte tarihte iz bırakacak kişiliklere, mitoslara, düşüncelere dikkati çekmektir. Genel anlamda bedensiz sunulan uzuvlarla ile bir anlatım benimsenmiştir. Daha çok “parmak” uzvu kullanıldıysa da bazen bu “meme” (kadın göğsü), “el”, “kol”, “ayak”, “göz” gibi bedensiz uzuvlar aracılığıyla da bu ifade edilmeye çalışmıştır.

Özgür Demirci’nin bu soruşturması medeniyetler temelinde yapılmaktadır. Papirus resimleri, Tanrı Ahura Mazda yorumlaması, Hazarfen Ahmet çelebi, Levni ve Osmanlı minyatürlerine atıflar doğu medeniyetiyle ilgisini ortaya koymaktadır. İktidar, bilim ve sanat ilişkisinin işlendiği “Katl-İ Nefs” sergisinde çok başarılı “Hezarfen Sahnesi”, “Yeniçeri Ocağı”, “Levni’ye Saygı” tablolar öne çıktı. Andığım bu tablolar dâhiyane bir kurguyla karşımıza çıkar. Teknik açıdan çok titiz çalışılmış. Objelerin tuval üzerinde dağılımı, ölçülerdeki uyum ciddi bir matematiksel zekâya işaret eder. “Yeniçeri Ağası” ve “Levni’ye saygı” tablosunda “Burger Kıng” ve “Coca Cola” vurgusu müthiş bir muhakeme yeteneği olarak değerlendirilmelidir. Günümüzün tüketim alışkanlıklarının temsilcisi niteliğindeki bu iki markanın resimlere alınması, resmi güncelleştirdiği gibi başka bir boyuta da taşımaktadır. Bu boyut resim olarak ifade edilmese de izleyici açısından veya resim eleştirisi açısından farklı bir boyutu içinde gizlemektedir.

Özgür Demirci diğer tablolarda da gözlemlediğimiz anamorfoz perspektifini izleyiciye hediye eder. Resimde sunulanın ötesinde bir çağrışım ve perspektif içinde sunulur. Anamorfoz resimler değil ama “öz” itibarıyla, felsefe, soruşturma ve kavramsal anlamda bu perspektiften söz etmek olanaklı.  “Burger Kıng” ve “Coca Cola” marka ve simgelerin kullanılması “Pop art” sanat anlayışına küçükte olsa hoş bir atıfta bulunulduğu izlenimi bırakır. Ressamlarımızın “Pop art” akımıyla yakın bir ilişki kurmalarının kendilerine zenginlik katacağını düşünenlerdenim. Lacan’ın psikanalizine yaslanarak Slavoj Zizek’in geliştirdiği anaformoz analiziyle bakıldığında; Galeri ARK “Oğul” sergisinde sergilenen tablolarının görünmez olanı görünür hale getirme becerisi veya görselliğiyle karşılaşırız. İmgeler kanonik karakterdedir. Hayali fikirsel evren yine buna uygun karakterlerle resimde odaklanmamızı sağlıyor. “Boğa”, “Kurbağalar”, “Dağ keçisi”, “Tavus kuşu”, “Sincap veya köpek”, “Parmak-beden”, “Meme-bitki”, “Mask-hayvan bedeni”, “Melekler”, balık”, “Uçaklar”, “Silahlar”, “Donkişot”, “Bisiklet”, “Gece”, “Şimşek, “Beden ve gökyüzü”, “Uzuvdan ağaç” gibi imgelerle kanonik kurgular oluşturulmaya çalışılmış. Bu görsel şenlik bize görünmez olanı görünür kılmaya çalışılır. Bir metnin okunması gibidir. Bilincin verilerini ortaya koyup buradan bizi bir anlama açılma, “öze” ulaşmaya, yakalamaya zorlar. Simgeler, minyatürler, kanonik karakterler, gövdesiz uzuvlar ile yapılan fenomenolojik tablolardır. Dolaysıyla fenomenoloji resmi okumada başvurulması gereken yöntemlerden biri oluyor.  Burada baş aktör veya belirleyici imge “parmak” ve “memedir.” Dikkat edilmesi gereken "meme" kadın bedenini, kadın cinselliğini çağrıştırırken "parmak" cinsiyetsizdir ve insanı doğrudan çağrıştırır.

Tanrı Ahura Mazda yorumunda “parmak” yan karakter (desen olarak kullanılmış) gibi olsa da tabloda belirleyici durumdadır.  Ahura bize bu izlerle tutunmaya çalışılır veya hatırlatılmaya yani bir güncellik arayışıdır sanki. Diğer tablolarda kullanılan bu uzuv işlevselliğiyle karşımıza çıkar. Keza “meme” de işlevselliğiyle sunulmaya çalışılır. Demirci ile yapılan bir röportajda “parmak” ve “meme” üzerine verdiği mesajların tablolarda izlemek olanaklı. Tablolarında kadın bedeni uzuvlarla var. Beden yok gibidir. Bu bir tepkisellik olarak da yorumlanabilir veya anti seksüellik olarak da.  Cinselliğin “din” ve “Pazar” ilişkisinde taşkın halde kullanılması anti seksüelliği tetikleyebilir. Yine de “memeler”  yapılan resimlerin farklı bir cinsellik arayışı farklı bir cinsel kodlar anlatımı olduğunu söylemeden edemeyeceğim. Çok gizli erotizmde söz konusu. Pornografiyi dışlayan daha çok duygu ve yaşamı kurgulayan bir cinsellik de diyebiliriz.

Demirci doğu toplumlarında kadının bedeninin cinsel araç olarak algılanması sonucunda kadın bedeni mahremleştiği ve örtüldüğü, bunun cinsler arası eşitsizliğe yol açtığı vurgularken batı toplumlarında kozmetik ve eğlence endüstrisinin gelişimiyle kadın bedeni metalaştığı, pespaye şekilde kullanılarak iğdiş edildiğinden yakınır. Doğuda kadın örtülerek batıda kadın metalaştırılarak, kadın cinsinin ikinci sınıf insan olarak konumlandırıldığını vurgular. Bir tarafta din diğer tarafta bilimin veya endüstriyel toplumun insan ve kadın üzerindeki çarpıklığı dile getirir. Özgür Demirci yalnız doğu medeniyetiyle uğraşmaz aynı zamanda batı medeniyetiyle de sorun yaşar.

Özgür Demirci’nin resminde öne çıkan izlek veya tema medeniyetleri erkek ve kadın bedeni üzerinden okumak olarak belirginleşir. Tanrı Ahura Mazda yorumlaması, Hazarfen Ahmet çelebi, Levni yorumlamasında bu böyledir diğer gövdesiz uzuvlarla anlatılmaya çalışılan tablolarda böyledir. Gövdesiz uzuvlarla yapılan çalışmalar soyut dışavurumcu özellikler taşır. Sonsuzluk gibi temalar metafizik anlamda yorumlanır. Dolaysıyla renklerde gizem daha çok öne çıkar. Renklerin soluk ve koyu seçilmesi sanırım bundan olsa gerek.

Özgür Demirci resimlerindeki başarısı sorun ettiği medeniyetler sorunsalını tasarruflu araçlarla resme bütünsel olarak yansıtmasından yatar. Resmi tasarruflu kullandığı söylenebilir. Ustalığı minyatürleri güncel anlatımla kullanması ve yorumlaması bence en çok konuşulması gereken özelliği. Sanırım gelecekte medeniyetler sorunsalını daha çok işleyeceğini, medeniyetlerin çıkmaz noktalarına değineceğini bunu yaparken de doğu  ve batı mitos ve minyatürleriyle resimlerini zenginleştireceğini düşünmekten kendimi alıkoyamıyorum. Hele “Pop art” sanatsal imleri resmine bir obje olarak katması çok başarılıydı. Umarım bu tip atraksiyonlar devam eder.

*:

Özgür Demirci

1977 yılında Kayseri’de doğan Özgür Demirci, Erciyes Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümü'nden mezun oldu. Eğitiminden sonra İstanbul’a taşınan Demirci, sanat ve yazı çalışmalarına devam etti. Bugüne kadar üç kişisel sergi açan ve çeşitli karma sergilere katılan sanatçının yazıları ''Şehir, Yalın Ayak, Şiiri Özlüyorum, Ada, Kül Eleştiri, Güney, Varlık, Kara kalem, Bireylikler, Koridor, Lacivert, On altı kırk beş, Şair Çıkmazı'' dergilerinde yayınlandı.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’