Çaresizlikten isyan
2014 sonunda yabancı ordular çekildikten sonra ne olacağı, bugünlerde Afganistan’da en çok sorulan soru.
Bu sorunun yanıtını bulmak için Afganistan’da olsun, ABD veya AB’de olsun konferans düzenlemeyen kurum neredeyse kalmadı.
Gazetecilerin de ilk sorduğu, hatta tek sorduğu soru bu olmaya başladı.
Temelde üç senaryo var:
1. Batı, Kabil’deki merkezî hükümeti desteklediği sürece fazla bir değişiklik olmayacak.
2. Taliban, merkezî hükümeti silip süpürecek ve yeniden ülkeye tek başına hâkim olacak.
3. Etnik temelde bir iç savaş başlayacak ve çeşitli bölge ülkeleri kendi ağırlıklarını arttırmak için bu savaşı kullanacak.
Şimdiye kadar ilk senaryo daha gerçekçi görünüyor.
Çünkü şu anda ülke topraklarının yaklaşık yarısını denetimi altında tuttuğu söylenen Taliban’ın bundan daha fazlasını, özellikle de büyük kentleri ele geçirmesi pek olası görünmüyor.
Oysa artık Afgan halkının büyük kesimi büyük kentlerde yaşıyor.
Son aylarda bu üç senaryoyu karıştıran yeni bir unsur ortaya çıktı.
Taliban’ın denetlediği bölgelerde yaşayan köylüler, Taliban’a karşı ayaklanıyor.
Gazne, Laghman, Kunar ve Nangarhar eyaletlerinden köylülerle Taliban kuvvetleri arasında ağır çatışmalar olduğu ve iki tarafın da ağır kayıplar verdiği yolunda haberler akıyor başkent Kabil’e.
Bugüne kadar Taliban’ı sevmeseler de seslerini çıkarmayan köylülerin şimdi hareketlenmesinin çeşitli nedenleri var.
En somut neden, değiştiği imajını yaymak amacıyla, kendi bölgesinde köylü çocuklarının okullara gitmesine izin veren Taliban’ın, bu politikasında kısmî değişiklikler yapması.
Bu yılın başından beri Taliban’ın özellikle okulları yaktığı, çocuğunu okula gönderen ailelere baskı yaptığı haber veriliyor.
Konuştuğum köylüler, Peştun köylerinde özellikle okula gitmemiş gençlerin para karşılığı Taliban saflarında çarpıştığını anlatıyor.
Onlara göre, “bu gençler birer direnişçiden çok birer haydut”.
O nedenle çok kez parası olan köylüleri öldürüp soyuyorlar.
Silahı olan köylülerin kaderi de aynı oluyor.
Taliban savaşçıları bunları öldürüp, silahlarını başkalarına satarak, para kazanıyorlar.
Peştun olmayan köyler ise “vergi” ödemek zorunda bırakılıyor.
Ödemeyenlerin katledilmesi ya da en azından BM’nin ambargoları gibi bir uygulamayla dünyayla ilişkilerinin kesilmesi olasılığı büyük.
Fakat ayaklanmaların ardındaki en önemli nedenlerden birinin de, Taliban denetiminde yaşayan Afgan köylülerinin, yabancılar çekildikten sonra yaşam koşullarının daha da ağırlaşacağından korkması.
Ayaklananların bir kısmı bugüne kadar Taliban saflarında bulunan insanlar, bir diğer kısmı da, bugüne kadar tarafsız kalanlar.
Ayaklanmaların kuzey eyaletlerine sıçraması olasılığından da söz ediliyor.
İsyancıların ortak özelliği, merkezî hükümetten de Taliban kadar nefret etmeleri.
Dolayısıyla, bu ayaklanmalara aslında olumlu bakacağı düşünülen Karzai hükümetinin çok kuşkulu bir tavır takınması.
İçişleri Bakanlığı Sözcüsü Sıddık Sıddıkî, ayaklananların üçüncü bir güç olmalarına izin verilmemesi gerektiğini savunuyor ve “onları güvenlik güçlerine entegre etmek”ten söz ediyor.
Kendilerine yeni bir rakip çıkacağı endişesiyle Kabil hükümeti birçok isyancı gruba destek vermiyor ve böylece belki de Taliban’ın onları yok etmesini göze alıyor.
ABD’nin ise destek verme eğilimi içinde olduğu fısıldanıyor Kabil’deki yabancı kuruluşlarda.
Öte yandan, çatışmanın iki tarafının da sahip çıkmaması sonucunda bazı isyancıların Gulbuddin Hikmetyar’ın Hizb-i İslami grubunun denetimine girmeye başladığı söyleniyor.
Her halükârda bu ayaklanmalar orta vadede Afganistan’daki siyasi hesapları değiştirecek gibi görünüyor.