Neşet Ertaş (2)
Dünyaca ünlü, Pakistanlı Müslüman şair, filozof Muhammet İkbal’e (1873-1938), ülkenin ileri gelen İslamcı kanaat önderleri, randevu ile gelerek: “Üstat! Ümmet-i Muhammed’in iyiliği için neler yapabiliriz; yüksek fikirlerinizi, tavsiyelerinizi almaya geldik” demişler. O da: “Ümmet-i Muhammed’e Müslüman olmadığınızı söyleyin” demiş.
Bilmem anımsıyor musunuz; ben de bir yazımın sonunda bu kimseler için: “Allah’a inanın, inanmak iyidir, Müslüman olun” demiştim.
Mesela şu kardeşimiz ve benzerleri, Müslüman olmadıklarını, İslami kimlikle söylemediklerini deklare etseler Ümmet-i Muhammed’e iyilik mi etmiş olurlar kötülük mü?
Merhum Üstat Neşet Ertaş’ın, mezarında daha eti bozulmadan, hakkında ileri geri konuşanlar...
Bakınız mesela iş bu İskender Pala, bir “fenomen”, bir “vak’a”.
Diyor ki: “...erotizmin, nezih ve zarafete bindirilmiş kısmı başımla beraber, heyecan duyar, lezzet alırım.” Ondan sonra Üstad’ın şu muhteşem türküsünü “nezih ve zarafete bindirilmemiş” erotizm için örnek veriyor:
“Gönül dağı yağmur boran olunca
Akar can özümden sel gizli gizli
Bir tenhada can cananı bulunca
Sinemi yaralar dil gizli gizli”
“‘Bir tenhada can cananı bulunca’yı nereye kadar düşlersen düşle” diyor.
Buradan ilk anlaşılması gereken, bi defa Hoca’nın erotizmi de bilmediği. Çünkü erotizm, zaten nezih, zarif olan şeklidir cinselliğin.
Size ne diyorum: Fenomen. Çocuklarımızı bunlar mı okutuyor... Bunları kim prof yaptı... Mübarek, hezeyan etmeye edeceksin bari başka türkülerle et. Bula bula bunu mu buldun; içinde değil erotizm, “nezahet ve zarafete bindirilmiş” şekli bile yok.
Allah aşkına bu muhteşem türküyü yaklaşık kırk yıldır dinliyorsunuz: dinlerken hanginizin şeyi şey oldu; size soruyorum. Yoksa ağladınız mı? En azından iç mi geçirdiniz. Ne iş.
Üstat, açıkça “can cananı bulunca” derken, sine diyor, yara diyor, dil diyor, Hoca bundan tahrik oluyor. Herhalde oradaki “dil”i pornografideki dil olarak okuyor. Üstelik edebiyatçı. Özellikle divan edebiyatı uzmanı. Merhum Mehmet Akif’in şahitliğiyle soruyorum: İşbu “oğlanla şarap”tan ibaret divan edebiyatını nasıl ayıklıyor, nasıl okutuyor acaba. Neşet Ertaş’a söylediğini bu edebiyat için de söylüyor mu?
Bıraksanız eline bir mühür alıp şu caiz bu değil diyerek bize dinlemek için birkaç tane takyan türküsü bırakacak.
Hoca dersine iyi çalış: Bir milletin folkloruyla uğraşmak, o milletin diniyle uğraşmaktan farksızdır. Kaldı ki bizim müziğimiz esasen hüzün ağırlıklıdır.
Bunların kim olduğunu ben bilemiyorum; bilen varsa beri gelsin.
***
Üstadımıza dönelim...
Şu “Gönül Dağı”.
Öyle bir hata ki, hemen herkes Hicaz çalıp söylüyor. O zaman başka bir beste dinlemiş oluyorsunuz; çünkü Hicaz değil Uşşaktır. Yanılmamak da zor, çünkü Üstat bunu icra ederken, evet, Uşşak çalıp söylüyor ama parmaklarının okşamadığı arıza (diyez-bemol) kalmıyor. Bu türkünün icazı (birçoğunda olduğu gibi) iş bu basitlikle çetinliğin birarada olmasında.
Ritmi de öyle; teknik olarak aklımda yanlış kalmadıysa 2/4 lüktür. En basit mızrap; bir aşağı bir yukarı. Çok basit; çok zor: otuz küsur yıldır üzerinde çalışıyorum hâlâ eksiklerim var: çünkü Üstadı bir kez olsun bu türküyü çalarken seyretmedim. (Bu paragrafta teknik hatalarım varsa bilenler bağışlasın; teknik olarak musikiyle ilgilenmemin üzerinden en az kırk yıl geçti.)
Bunu bildiği için olsa gerek bir söyleşide: “Yapıtlarınız destan oldu herkes çalıp okuyor; mutlusunuz herhalde” diye sorulduğunda Üstat, “Çok mutluyum, çok mutluyum da eserlerimi çalanlar n’olur benim bastığım perdelere bassınlar” dedi.
Has şair, hatta filozof nasıl özetlenemezse, Neşet Ertaş da taklit edilemez. Nedeni, o, bu yapıtları düşüne taşına yapmadı; sabah namazı vaktine doğru maveradan geleni bize iletti.
Çalarken, okurken kendi ayakları yerden kesildiği için, dinleyenlerin de ayaklarını yerden kesiyordu. Dinleyiciyi kendi dünyasından çıkarıp ötelere atıyordu. İşte onun yapıtlarını bu duygu durumu olmadan asla icra edemezsiniz. Edersiniz ama dinleyicide onun bıraktığı duygu durumunu yaratamazsınız.
Hatta akrabalarından, parmakları belki ondan daha seri, hançerelerini de ona benzeten Neşet Ertaş’çılar çıktı. Bulun dinleyin; Neşet Üstad’ın sizi sürüklediği yere sürüklemezler.
Malatya Hürriyet Aile Bahçesi’nde çalıp okuyor. “Ne güzel yaratmış seni yaradan”ı çaldı. Bir kuple okuduktan sonra sazı sözü bırakıp, mikrofondan: “Oyun havası çalıyox; niye çapıx çalmıyonuz”dedi sitemle. Döndü aile tarafına: “Analar! Bacılar! Oyun havası çalıyox; niye çapıx çalmıyonuz?”
Bahçede kim varsa uçurduğunu, oyun havası çalarken bile duygulandırdığını bilmiyordu.
Sanatta edebiyatta, sorun, sahte peygamberlerle sahicilerinin ayırdına varabilmekte.