Lorca'nın da mezarı yok...
Garzon, 2000'lerde Lorca'nın da aralarında bulunduğu faili meçhullerin mezarlarının bulunması için kazı kararı çıkarmıştı
Granada-İspanya’nın demokrasiye uyum sağlaması kolay olmadı. Darbe girişimleri, yeniden iktidarı ele geçirme çabaları uzun yıllara yayıldı. İspanya’nın yakın tarihiyle olan benzerliklerimiz çok. İç savaşın (1936-1939) ardından Franco ve adamları, yıllarca İspanya’ya kan ağlattılar. Diktatörlük 1975’te Franco yaşamını yitirene kadar aralıksız sürdü.
Bu tarihin en acı olaylarından birisi, Federico Garcia Lorca’nın öldürülmesidir. Lorca, Granadalıydı. Frankist milliyetçiler tarafından öldürülen Lorca’nın Endülüs’teki arkadaşlarından ve entelektüel kaynaklarından biri, bir ‘müzik milliyetçisi’ olarak tanımlanan De Falla’ydı. De Falla, milliyetçilik ve evrenselliği Endülüs’e özgü bir fantezi dünyası içinde harmanlayan bir besteciydi.
Endülüs’ün görkemli kenti Granada’dayız. Kentin her yanında, geçmiş İslam uygarlığıyla birlikte karşımıza Lorca’dan izler çıkıyor. Dünyanın en ihtişamlı yapılarından Elhamra Sarayı ve bahçesini dolaşıyoruz. Yapının estetik detayları, Arap mahallesinin kat kat beyaz evleri ve uçurumun altından akan nehir, her şaire ilham verecek kadar etkileyici.
Federico, 38 yaşındayken, 3 arkadaşıyla birlikte Granada’ya 10 kilometre uzaklıktaki doğduğu yer olan Fuente Vaqueros’da, 19 Ağustos 1936’da öldürüldü.
Lorca, dünya görüşünü şöyle özetlemişti:
“Entegral olarak İspanyolum ve bu bana bir coğrafi yaşam alanı çiziyor; ama tek kimliği İspanyolluk olanlardan nefret ediyorum, bütün insanların kardeşiyim ve milliyetçi bir fikir uğruna kendini feda edenlerden tiksiniyorum. İyi bir Çinli bana kötü bir İspanyoldan daha yakındır. İspanya için şiirler yazıyorum ve onu iliklerime kadar hissediyorum ama önce bir dünya insanıyım ve herkesin kardeşiyim. O nedenle siyasetin çizdiği sınırlara inanmıyorum.”
İspanya’nın cesur savcısı Balthasar Garzon, 2000’lerin başında Lorca’nın da aralarında bulunduğu faili meçhullerin mezarlarının bulunması amacıyla bir kazı kararı çıkarmıştı. Kazılarda Lorca’nın mezarının bulunamadığı söyleniyor. Granada’da bir mahkeme üç hafta önce kazılar konusunda yetkisizlik kararı aldı... Şairin hâlâ bilinen bir mezarı yok...
Bir zamanların ‘istenmeyen şair’i Lorca, şu an, ‘Yeni İspanya’nın bir hoşgörü ülkesi olma iddiasını temsil eder hale geldi. Hatta yeni bir kültürel statükonun simgesi oldu. Kimilerine göre de Lorca, ‘yöresel olan’, ‘ulusal olan’ ve ‘evrensel olan’ı birleştiren paradoksal bir ‘ihraç ürünü’ne dönüşmüş durumda. 1930’larda Madrid Büyükelçiliği yapan Yahya Kemal’in en güzel şiirlerinden birisidir ‘Endülüs’te Raks’. Bir mısrayı mırıldanarak yürüyorum: “Göğsünde yosma Gırnata’nın en güzel gülü...”
Endülüs’teyiz. Malaga, Granada, Cordoba. 750’lerde kurulan Endülüs Emevi Devleti, kırılarak, parçalanarak 1492’ye kadar devam etti ve büyük bir uygarlığın yaratıcısı oldu. 1492’de, son İslam devletinin yıkılmasıyla Yahudilerin ve Müslümanların zorunlu göçü başladı. Cordoba’nın tarihi sokaklarında dolaşırken Lorca’nın ülkemizde de ünlenmiş ve dünyasını tanımlayan Cordoba şiirini hatırladım: “Kurtuba/Uzakta tek başına/Ay kocaman at kara/Torbamda zeytin kara/Bilirim de yolları/Varamam Kurtuba’ya”
Malaga’dan Corboda’ya ve Granada’ya uzanan 150 kilometrelik yolun her tarafı zeytinliklerle kaplı... Ayın, suyun, kanın, atın, otların ve metallerin şairi Lorca da şüphesiz şu yaşlı zeytinlerden birinin altında yatıyor...
Bulunamayan mezarından şöyle sesleniyor: “Yola baktım ama yol uzun/Canım atım yaman atım/Etme eyleme ölüm/Varmadan Kurtuba’ya”