Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Nobel Barış Ödülü ve Avrupa Birliği

 İki hafta önce Avrupa Birliği’nin 2012 Nobel Barış Ödülü’nü kazanması dünyanın birçok yerinde çeşitli yorumlara neden oldu. Onu sevenler sevindi, sevmeyenler de sevinmedi veya alay etti. Bir Türk bakan haberi duyunca, kendini gülmekten alamadığını söyleyip Avrupa Birliği’ni “dünyanın en riyakâr kuruluşu” olarak nitelendirdi. Fakat Avrupa Birliği’nin ödüle niye layık görüldüğünü anlatmakta fayda var. Çünkü negatif yorumların birçoğu, dünyanın en büyük barış projesine dönüştürülen Avrupa Birliği’nin tarih ve varoluş nedeni konularında cahilliğin ne kadar hâkim olduğunu ifade etmekte.

İlk önce, Nobel Barış Ödülü’nü bir kuruma vermek ender ama emsali olmayan bir karar değil. Avrupa Birliği ödül verilen ilk kurum değil. Mesela “Sınır Tanımayan Doktorlar” 1999 senesinde, veya Birleşmiş Milletler 2001 senesinde aynı unvanı kaptırmıştı. Ayrıca, bu unutulmamalıdır: Ödül Avrupa Birliği’nin mevcut ekonomik veya genişleme politikaları için değil, Avrupa kıtasında barış pekiştirme çalışmalarına katkıları için verildi.Avrupa’nın büyük kısmında İkinci Dünya Savaşı’nın sonundan beri, yani yaklaşık 70 sene boyunca, savaşın çirkin yüzü görülmedi. Bu olay ne tesadüfî ne ihmal edilecek kadar önemsiz. 1945 senesine kadar Batı Avrupa tarihinin hangi dönemini incelerseniz inceleyin, böyle uzun ve müreffeh bir barış dönemi bulamazsınız. Avrupa halklarına bu dönemi armağan eden ise, savaşın şiddetini yaşayan bir siyasetçi ve bürokrat kuşağıdır. Jean Monnet, Robert Schuman, Konrad Adenauer, Alcide De Gasperi ve Altiero Spinelli gibi vizyonerler, sadece savaştan mahvolan ülke ve halklarına yeni bir şans tanımaya değil, savaşın yapısal nedenlerini çökertmeye çalıştılar. Bu amaca ulaşmak için en önemli araç ise, ekonomik işbirliği oldu. İki Dünya Savaşı’nın ana nedenleri arasında olan Almanya-Fransa rekabetini tarihe karıştırmak için ekonomiyi savaşa yol açan faktör olmaktan ziyade barış avantajına dönüştürmek şarttı. Avrupa Birliği’nden önce gelen Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu(AKÇT) bunu en net biçimde ifade etmekteydi. Bütün engellere rağmen yaklaşık 70 sene önce başlayan bu deneyim başarılı oldu. Üye sayısı altıdan yirmi yediye kadar genişletildi ve vaat ettiği refah ve barışı sağlayabildi. Üstelik, Avrupa Birliği Batı düşüncenin kaybettiği “manevi avantaj’”ı yeniden kazandırmaya katkı yaptı. Kökleri Batı Avrupa’da bulunan aydınlanma hareketi cumhuriyet, barışve insan haklarının evrensel olarak tanınacakları konusunda vaatlerde bulundu. Fakat gidişat beklendiğinden farklı çıktı. Avrupa devrimleri bazen kendi ülkülerine ihanet ederken, milliyetçiliğinin yükselişi bu terimlerin evrensel tanımlanmasına engel koydu.Sömürgecilik dönemi ve iki Dünya Savaşı modernitenin kaçınılmaz ve utanılacak parçaları oldu. Taahhütlerine rağmen modernite, barış ve içtimai refah değil, insan tarihinin en öldürücü ve en korkunç savaşlarına yol açtı. Sonuçta 1945 yılından sonra dünyanın siyasi, stratejik ve ekonomik merkezi Avrupa’dan kaymaya başladı. “Frankfurt Okulu” Batı medeniyetinin ve Batı’nın çelişki ve açmazlarını en çarpıcı biçimde ortaya koymuştu. Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyet Birliği dünyanın yeni süper güçleri olurken, Avrupa Birliği projesi Batı Avrupa’nın eski çelişkilerine karşın barışçılık konusunda öncülük yapacağını gösterdi. Kilit askerî, ticari ve ekonomik önemini kaybetmekle beraber, Avrupa manevi niteliklerini kaptırmayı başardı. İronik bir şekilde bu manevi değerin tasdik edilmesi, küresele barışı destekleme konusunda öncülük yapmasına rağmen iki kere Avrupa Birliği üyeliğini referandum ile reddeden Norveç’in başkentinde Oslo’da yapılacak.

Bazı uzmanlara göre, İkinci Dünya Savaşı’nı yaşayan kuşak hayata veda ederken, Avrupa Birliği ciddi bir krizle yüz yüze gelebilir. Savaşın tecrübesi yokluğunun barışın anlamının küçümsemesini daha muhtemel kılacağını düşünürler. Avrupa Birliği’ni Nobel Barış Ödülü’ne layık görmek bu açıdan çok ince ve gerekli bir hatırlatma. Ne yazık ki, toplumsal barış lüksünü yaşayamayan Türkiye gibi bir ülkeye, dünyanın en büyük barış projesine barış ödülü vermeyi, gülünç değil, ama ilham alınacak bir olay olarak göstermek hâlâ yersiz değil.


[email protected]

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’