Başkent’te bir hidayet imamı, yani Kant onun Hıristiyan versiyonuydu (1)
“Âşıka Bağdat sorulmaz.”
(Bağdat’ı, Şam’ı, hükümete, muhalefete, bilcümle medyaya soruyorlar zaten).
Anatole France, aynı zamanda bir eleştirmen olarak: “Eleştirmen, herifçe, işin başında, şimdi filan yapıt veya yazar ilgisiyle aslında kendimden bahsedeceğim demelidir” diyor. Aşağıda okuyacaklarınız her bakımdan ben değilim ama benim duyumsamamdır.
Önce, sanıyorum herkesi şaşırtan, daha önce de merhum Neşet Ertaş için kullandığım, şu Beni İsrail Peygamberi ya da hidayet imamlarına açıklık getirmek gerekiyor. Bu sözcük Farsça. Türkler, üçüncü sudan, yani, kaynağından Maveraünnehr’e, oradan İran’a, oradan da kendilerine ulaşmış olan İslam’ı üçüncü elden almış oldukları için hemen bütün dinî terimler de Farsça. Bugün kullandığımız:Namaz, abdest, oruç, peygamber vs. gibi.
Bunu bir yana bırakıp kaynağa dönersek de ben şu kelamî tartışmaya, terim olarak girmek istemiyorum: Rasul ile nebi arasındaki farklar ya da aynı şey midirler?
Rasul sözlük anlamıyla elçi, nebi de haber veren demek.
Bu anlamıyla bakarsak her rasul nebidir de; ama her nebi rasul olmayabilir. Rasul kendisine gelen haberi birilerine duyurmuş, haber vermiştir. Ama bir nebi aldığı haberi kimseye bildirememiş olabilir. Tek başına yaşayıp ölen nebilerden bahsedilmekte. Esasen kendi kendisinin rasülüdür.
Bu yazıda altını çizmek istediğim asıl şu: Risalet devam etmekte ve Hz. Muhammet’le sona ermedi. Sona eren şu: Her rasul toplumsal, siyasal görevlerle ve kendisine uyulması Tanrı tarafından emredilmiş olarak var olmaz. Ötesi, elan, Cebrail (as) ve sair melekler daimi surette bize vahyetmekte, yani elçilik etmekteler. Çünkü insan mülhem, vâridata açık varlık. Onun öteki canlılardan farkı akıl, konuşma vs. değil, kendisine vahyediliyor olması. Elbet bizler korunmuş peygamberler olmadığımız için aldığımız vahiy, nefsin araya girmesi, Şeytan’ın vesvesesi ile malûl olabilir.
Saint-Exupéry, “Bizi birbirimize elçi kılan Tanrı ne yücedir” diyor. O bunu diyebiliyor ama biz Tanrı’nın sürekli bizimle iletişim hâlinde olduğunu kabul edemiyor hatta yadsıyoruz. Peygamberden sonra peygamberlik ha: kâfir.
Bir hadiste: “Ümmetimin bilginleri Beni İsrail Peygamberleri gibidir” deniyor. Denen tam da budur. Bu, insanları bağlayıcı olmayan vahiyleri alanlara “kitap” verilmiş olması da şaşılacak şeylerden değil.
Yani Ulul azm dediğimiz, Kitap sahibi olup, ulaşan herkesi sorumlu kılan peygamberlerin dışında, andığımız konumda 124 bin peygamber gelip geçmiş. Bu 124 bin çokluktan kinaye, belki 124 milyon. Eğer bu yolda bir düşüncemiz, duyumsamamız yoksa, karşımıza çıkacak olan Tanrı, kullarıyla tüm ilişkilerini kesmiş bir Tanrı olur.
Ayette kimi iyi insanlardan bahsediliyor: Bunlar bizim koşullandırıldığımız anlamda peygamber değil ama aynen peygamberler gibi: “Bana uyun size ‘hidayet’ edeyim” diyebiliyor. Habibunneccarda bunlardandır. Bunların teknik anlamda peygamber olmadıklarını şundan anlıyoruz: “Ayetlerimize yakinen inandıkları ve sabrettikleri için onları ‘hidayet imamları’ kıldık.” Yani kesbî (çaba karşılığı). Oysa teknik anlamdaki peygamberlik vehbîdir (verilmiş, hediye edilmiştir).
Hidayet imamı: yani (her anlamda) öne düşüp yol gösteren.
Hidayet konusunda da bir ezber bozmak istiyorum: Biz hidayeti hep kelamî anlamıyla, itikadî anlamıyla kullanırız. Oysa hidayet “çıkış yolu” ve maddi-manevi geçerli. Örneğin Hz. Hatice, Hz. Peygamber için bir hidayetti. Medine’ye hicret, bir hidayetti. Hayatınızı bu nokta-i nazardan tekrar gözden geçirin; nice Tanrısal hidayetler bulacaksınız.
İşte geçenlerde bir tümceyle bahsettiğim sahte peygamberlerle gerçeklerini nasıl ayırt ederiz. Biliyorsunuz bizde bir mehdi enflasyonu var (vardı). Adam diyor ki ben peygamberim. “Peki,” diyorsun “peygamber, ümmetine bir şeyler getirir, sen ne getirdin”. Yok diyor ben peygamberim. İşte sahte peygamberlerle sahicilerinin ayırdına varmada biricik ölçü: bir şey getirmiş mi.
Yıllar önce Rasim Özdenören’in şair olduğunu söylemiştim. Yanılmamışım: o bir şair ve yazdıkları, özü itibariyle, kendisine verilmiş: Aşkın Diyalektiği’nden(*) bahsediyorum. Kitabın içinde kendisi kısmen var.
“Bu kitap ilk yayımlandığında kimbilir ne tepkiler almışsındır; telefonların kilitlenmiştir” dediğimde, “Hiç kimseden hiçbir tepki gelmedi; birkaç kız çocuğu beni arayıp bize konuş dediler” deyince yine kahroldum.
Oysa Rasim Özdenören, Fransa’da yaşasaydı heykelini dikerlerdi. Her felsefeyle uğraşan, hatta felsefe yapan filozof değildir ama ağyarını mani, efradını cami bir projesi olan filozoftur.Özdenören bu ölçüye sığıyor. Aşkın kitabını yazmış ve mümkün bütün soruları, acımadan önce kendine sormuş. Kitap boyunca, bir öneride bulunmasın; ardından bir sürü itirazî soru sorup hepsini yanıtlıyor.
Maalesef en soylu düşünceleri bile sloganlara indirgeyen; imitasyon (çakma) ile sahicinin ayırdına varamayan bir toplumuz. (Devam edeceğim.)
(*)Aşkın Diyalektiği, Rasim Özdenören, İz yayıncılık, 2010.