İnsaniyet, sevgi ve idam
Yirmi yaşlarında filandım. Çok da hoşlanmadığım, burun delikleri tazyikli nefes alıp vermekten sertleşip çekikleşmiş, rengi basınçtan mora çalan, gözbebekleri hareketli hırslı arkadaş “Kendimden çok utandım” diye bir yemekte yaşadığı olayı esprili şekilde anlatan bir başka arkadaşa sinirle “Ben hiçbir zaman geçmişimden utanmadım” diye çıkıştı. Durup dururken, zodonkk diye.
O kadar abesti ki bu öfkesi, geçmişinden hiçbir şekilde utanmayan insanlara olan sevgimi kaybettim. Onlarla nasıl arkadaşlık kurulur ki, kendine dışarıdan bir gözle bakamayanla, rezil olduğu zamanları komik bir hikâye olarak görmeyenle ha şimdi oturup ne konuşulur!
Bir insan geçmişinin derdine niye bu kadar düşer? Bu kadar sinirlenecek ne vardır geçmişinde, bu kadar savunacak, utanmıyorum diye kafa tutacak kendi kendine?
Geçmişe bakmak zaten başlı başına sağlıksız bir durumdur oysa. Çünkü geçmiş adı üzerinde, geçmiştir. Sadece bakmak bile hatalı bir davranışsa, o zaman geçmişin kendisi de elbette ki, hadi şimdi aranızda geçmişinden sarsılmaz şekilde utanmayanlar için “az bile olsa” diyelim, hata payı barındırır.
Fakat bakınız sayın okur, geçmişi yargılamadan izleyip geleceği daha sağlıklı kurmaktan bahsediyorum. Yoksa ensemize vurulması için alan tahsis etmekten bahsetmiyorum yani.
Dolayısıyla idam geri dönülmesi, pişman olunduğunda telafisi mümkün olmayan bir, ne denir ona, tutum mudur, karar mıdır, eylem midir, nedir? Buna ne denir? İnsanlık suçudur, ilkelliğin en ağır bedelidir, denebilir.
İntihar etmek deliliğin üst sınırıymış. Sonu ölüme vardığı için çıldırmanın en üst durumu olarak tanımlandığını okumuştum. Dolayısıyla birini öldürmek de, sebebi ne olursa olsun (sebep kısmı ayrı bir dalın konusudur zira) deliliğin diğer tarafıdır. Etken tarafıdır, saldırgan tarafıdır, şiddetin aşırı kanatlarından biridir.
Mesela bendeniz ve pek çok kadın arkadaşım Ortaçağ’da yaşasaydık cadı diye yakılacaktık. Bizi yakanlar bir meydanda toplanacaklar, alkışlayacaklar, heyecanlanacaklar, buna karar veren ve geçmişlerinin her zaman arkasında duran süper egolar da tüm o korkutuculukları ve katılıklarıyla çalıları tutuşturacak, ses edenler, yanında durmuyor gibi olanlarsa bir sonraki çalılıklarda toplanacaklardı. Yani bizi yaktıkları için kendilerini haklı hissetmekle yetinmeyip insanlığı da bizim gibi cadılardan kurtardıkları için büyük bir hizmet gördüklerini düşüneceklerdi.
İngiltere’de idam cezasının kaldırılıp kaldırılmadığına emin olmadığım yaşlardaydım (geçen sene) ilkel bir Afrika ülkesinde İngiliz asıllı hamile bir kadının uyuşturucu kaçakçılığından idam edildiğini gazeteden okuyan arkadaşa dinleme tembeli olduğumdan yanlış duyup “Aa, İngiltere’de idam var mı hâlâ” diye sorduğumda arkadaşım “Evet suçluları Trafalgar Meydanı’nda kurşuna diziyorlar” diye o kadar çok gülmüştü ki, bunu bu kadar kanıksamış olmaktan çok utanmıştım. Yaklaşık on dakika sonra bu duruma bu kadar gülmek içimizi acıtmıştı, gülme krizinden hemen sonra içimizi bir kirli hava dalgası sarmış, mahzunlaşmıştık.
Şimdi idamın yasak olduğu ülkelerin çocukları geri dönüp baktıklarında o dönemleri hayretle karşılıyordur. “Nasıl yani, bir insanı her ne sebeple olursa olsun öldürüyorlar mıydı?! Peki, ama o zaman suçlu olduğunu düşündükleri insandan ne farkları kalır?”
İdam edilmiş kimselerle ilgili filmler yapıldığında o kişi ile empati kuracağımız şekilde işlenir mesele. O zaman idam cezasının ne kadar geri dönüşsüz, ne kadar insanlık dışı olduğunu kendini olayın içinde hissederek anlar insan.
“Hayat ‘göze göz’den ibaret olsaydı, bütün insanlık kör olurdu” diye bir söz vardır ki, bu da idamdan yana olan kimselerin görüşlerinin perde ile kapandığını gösteriyor.
Velhasıl, insanlığın ve medeniyetin ölçüsü yaşamdan yana olmaktır. Yaşamdan yana olmayan bir insan her meseleyi kişiselleştiren, öfke dolu ve en fenası da, ölümden yana biridir. Hayatı kıyas ile geçmekte; kendini başkalarıyla kıyaslayarak gerçekleştirmekte, yaşamı ölümle kıyaslamakta, dolayısıyla aldığı her karar mutsuzluk ve acıdan yana olmaktadır.
Hazreti Mevlana’nın idam edilmiş, büyük kötülükler yaptığı söylenen bir adamın ağaçta sallanan ayaklarını öptüğü ve “Onun görevi hepimizden ağırdı” diye ağladığı ve bu kutsanmış anların 600 yıldan uzun bir zaman önce yaşandığı düşünülürse, medeniyetin senelerle değil insaniyetle ölçüldüğünü şıp diye anlarız.
İnsaniyetin de elbette sevgi ile.