Yalan değil, 'Güvenlik Konseyi' gerçekten anakronik
Başbakan, "Biz Güvenlik Konseyi'ndeki üyelerin ağzına bakarak adım atarsak halimiz perişandır" derken çok haklı; ama keşke bu yerinde tespitin arkasından "Öleceksek adam gibi ölelim" diye devam etmeseydi. Keşke, çünkü dün Taraf gazetesinin başyazarının söylediği gibi bütün mesele "adam gibi ölmek" değil "adam gibi yaşamak"tır. Dün ekrana düşen ve bazı gazetelerin -"haber değeri" görmediklerinden olacak- internet sayfalarından uzak tuttukları Gazze sokaklarında motosikletin arkasına bağlanarak sürüklenen "İsrail ajanı" Filistinlinin görüntüleri "ölmek-öldürmek" fiili kullanılırken ne derece dikkatli olmak gerektiğini bir kere daha hatırlatıyor.
Başbakan'ın Konsey'in oluşumuna ve bu oluşumdan kaynaklanan "politikasına" yönelik eleştirileri çok yerinde. Yeşiller'in Fransa kanatından Cecile Duflot'nun dediği gibi bu Konsey gerçekten "anakronik". Başbakan'ın bu konuda açıkladığı şu düşünceleri de apaçık doğrular:
"BM Güvenlik Konseyi'nde beş tane daimi üye var. İsrail'le ilgili bir iki üye olumsuz yaklaşıyor. Nerede sizin adaletiniz? Al birini vur öbürüne. Durumunuz bu."
"Daimi üyeler içinde dikkat edilirse sadece üç kıtayı görüyorsunuz. Orada Amerika var. Öbür tarafta Avrupa ve bir de Asya var. Peki dünyanın diğer kıtaları temsil ediliyor mu? Hayır. İnanç gruplarına baktığınız zaman bütün inanç grupları bu daimi üyeler içinde temsil ediliyor mu? Hayır. Buradan bizim adalet beklememiz mümkün değil."
Başbakan, bu çerçevede taze bir örnek de veriyor: "Örneğin 133 ülke Filistin'in devlet olmasını kabul ediyor. (…) 133 ülke 'evet' diyor da sadece daimi üyelerden bir tanesi 'hayır' dedi diye diğerleri buna uyuyor. Kalkıp bunun için erteliyoruz."
"BM 5 tane daimi üyenin iki dudağının arasından vereceği karara bağlı. Bunun için biz BM'nin tüm insanlığın hukukunu koruyacak, uluslararası toplumu ortak değerler ve adalet temelinde örgütleyecek şekilde yeniden yapılandırması gerektiğini savunuyoruz."
Başbakan'ın bu sözleri bana Fransa'daki son başkanlık seçimlerinde Yeşiller'in adayı olan Eva Joly'nin benzer düşüncelerini hatırlattı. Bu siyasetçi de, artık 1945'de olmadığımızı, dünyanın artık çok kutuplu bir yapıya dönüştüğünü, sahneye giderek güçlenen yeni ülkelerin çıktığını hatırlattıktan sonra Güvenlik Konseyi'nin ciddi bir reforma ihtiyacı olduğunu söylüyordu. Joly, bu doğrultuda daimi üyelerin "vetoları" nedeniyle eskinin Yugoslavya'sında, Ruanda'da, Sri Lanka'da yaşanan trajedileri hatırlatıyordu.
Biliyorsunuz; ilk toplantısını 1946'da yapan Güvenlik Konseyi, daimi üyeleri söz konusu olduğunda ilk değişikliği 1971'de Tayvan'ın sandalyesini Çin Halk Cumhuriyeti'ne terk etmesiyle yapmıştı. Bu değişikliği 1991'de eskinin Sovyetler Birliği'nin yerini Rusya Federasyonu'nun alması takip etti. "Uluslararası barış ve güvenliğin sağlanması" göreviyle donatılan bu kurul, kuruluşundan bu yana bunca yıl geçmesine rağmen –sanki hâlâ savaş sonrası günlerde yaşıyormuşuz gibi- olduğu gibi yerinde duruyor. Oysa konseyin daimi üyesi olan ülkeler ikinci dünya savaşı sonunda dünya nüfusunun %50'ye yakınını temsil ederken, geçen zaman içinde bugün bu temsil kabiliyetini çoktan kaybetmiş durumda. 50 dolayında devletle başlayan yolculuk bugün 193 devlete ulaşmış olmasına rağmen, "daimi"ler yine aynı devletlerden oluşuyor. Avrupa bugün dünya nüfusunun %10'undan azını barındırmasına rağmen daimi üyeliklerden ikisini (Fransa ve İngiltere) elinde bulunduruyor. Bir milyonluk nüfusuyla Hindistan'a yer yok; BM'nin ikinci büyük katılımcısı olan Japonya'ya yer yok; iki büyük kıtaya (Afrika ve Güney Amerika) yer yok.
Güvenlik Konseyi'nin bu gerçekten çarpık yapısı Türkiye'de belki yüksek sesle ilk kez dile getiriliyor ama konu bugüne kadar çok tartışılmış ve hatta hakkında epeyce reform projesi geliştirilmiş. Kofi Annan'ın daimi üye sayısının genişletilmesi yolandaki projesi gibi mesela. Ancak bu genişlemenin önünde –halihazır daimi üyelerin itirazları dışında- başka nedenler de var. Bu nedenlerin başında da yeni daimi üyelerin kimlerden oluşmasına ilişkin itirazlar, tartışmalar geliyor. Brezilya, giderek artan gücünden dolayı daimi üyelik isterken, Güney Afrika'dan Meksika ve Arjantin kendilerini daha uygun adaylar olarak sunuyorlar. Avrupa'nın en güçlü ekonomisi Almanya'nın daimi üyelik talebi ise İtalya ve İspanya tarafından tanınmak istenmiyor. Hindistan'in adaylığına ise Pakistan hayır diyor… Japonya'nın daimi üyeliğine de tabii ki Çin karşı…. Afrika'yı temsilen, Güney Afrika'nın karşısında da Nijerya'nın itirazı var.
Son olarak bir ara Fransa'da sosyalistler ve Yeşiller'in birlikte formüle ettikleri bir adaylıktan daha söz edeyim. Bu iki parti –sosyalistler sonradan çark ettiler- Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeliklerinden birisinin Avrupa Birliği'ne tahsis edilmesini istemişti. Ancak konunun uzmanları bunun mümkün olmadığını, çünkü "devlet" dışında hiçbir oluşumun Güvenlik Konseyi'nin üyesi olamayacağını belirtiyorlar. (O zaman dileyelim de Avrupa bir gün tek bir devlet olsun!)
Başbakan'ın Güvenlik Konseyi'nde asıl belirleyici olan daimi üyeliğin çoktan eskimiş yapısına ilişkin eleştirileri peş peşe dile getirmesi yararlı bir gelişme. Böylece, yakın gelecekte bir reform gözükmese de bu sayede bizler de ülke sınırlarının dışına çıkıp dünya işlerini düşünür ve konuşur oluyoruz.
Kaynak:http://yenisafak.com.tr/yazarlar/KursatBumin/yalan-degil-guvenlik-konseyi-gercekten-anakronik/35071