Kürt fobisi ve Sünnilik üzerinden...
Suriye, İran ve Irak'la ilişkilerimizde 'kendi Kürtlerimizle barış'ı merkez almak fotoğrafı değiştirebilir mi?
Türkiye’nin Suriye ve Irak’la bozulan ilişkilerinin ekonomide yarattığı tahribatın büyüklüğünü geçenlerde gittiğim Mersin’de net bir şekilde hissettim. Mersinli üreticiler ve iş insanları, Irak ve Suriye ile yükselen gerginlikten bölgenin nasıl etkilendiğini anlattılar.
Irak’ta Maliki yönetimi ile yaşanan siyasi anlaşmazlıklar, ticari etkileşimi ‘yok denebilecek’ ölçüye indirmiş. Maliki, Şii. Türkiye ile işbirliği yapan isimse Sünni Haşimi. Kaçak duruma düşen Haşimi, Türkiye’ye sığındı. Haşimi’ye Irak seçimleri sırasında verilen destek giderek bir siyasi tercihe dönüşünce, Bağdat yönetimiyle ilişkiler olağanüstü düzeyde bozuldu. Maliki yönetimi önce Türk iş insanlarının yatırımlarını ve ticari sınırlarını 20 milyon dolara indirdi.
Ardından rakam 15 milyon dolara düştü. Ödemeler durduruldu. Sonuç olarak, önümüze iflaslar ve milyonlarca dolarlık bir maliyet çıktı.
Suriye’de Şii Esed yönetiminin karşısındaki (ve asıl olarak ‘Sünni önderliği’nde yürüyen) muhalefete en çok destek verenlerin başında Türkiye geliyor. İran’daki yönetim ve Lübnan’daki İslamcı hareketin temsilcisi Hizbullah da Şii. Lübnan, Suriye, Irak ve İran ekseninde ‘Şii yayı’ndaki bütün ülkelerle ilişkilerimiz gergin. Rusya’yı da bilançoya dahil ettiğimizde, tablonun boyutu derinleşiyor.
Bazı yorumcular, Türkiye’nin ‘Şii yayı’nın karşısında, Suudi Arabistan’ın ve Mısır’ın da içinde bulunduğu ‘Sünni yayı’nın parçası olarak hareket ettiği ve bu anlamda ‘Ortadoğu siyasetine yanlış yerden girdiği’ analizini yapıyor. Emekli Büyükelçi Temel İskit, Taraf’ta Neşe Düzel’e verdiği söyleşide şöyle diyor: “Bu görüntü, yeni mezhep bazlı politikadan, Sünnilikten ötürü ortaya çıkıyor. Çünkü AK Parti mezhepçi görüntüsü veren bir dış politika izliyor. Çünkü içlerinden öyle geliyor. Temayülleri, hayat görüşleri o. Kişisel kültürel birikimleri o.”
Hem Batılı hem Doğulu siyasetçiler içinde, AK Parti hükümetinin son dönemdeki dış politikasını böyle bir ‘fotoğraf’ içinde okuyanlar artıyor. “Siyaset esnekliği azalan ve etkisi zayıflayan” bir Türkiye imgesi yaygınlık kazanıyor.
Erdoğan ve arkadaşlarının nasıl bir ‘bilinç’le hareket ettikleri tartışılabilir. Ancak bilinçli tercihleri ne olursa olsun, önemli bir kesimin gözünde ‘Sünnici’ bir imajla özdeşleştikleri açık. İçerideki gergin panoramayı da bu ‘dış politika fotoğrafı’ndan bağımsız ele almak imkânsız. ‘Muhteşem Yüzyıl’dan büyük cami projelerine uzanan tüm polemikler, bu ‘fotoğraf’ çerçevesinde anlam kazanıyor.
Kürt fobisi
‘Şii yayı’ndaki üç ülke, Türkiye’nin en uzun sınırlı üç komşusunu oluşturuyor ve üçünün de Türkiye’yle sınır bölgelerinde Kürtler yaşıyor. Tırmanan gerginlik, Kürtlerle olan ilişkilerle doğrudan bağlantılı. Örneğin, son dönemde Kuzey Suriye’deki ‘Kürt hareketi’nin düşman kabul edilmesi ve İran’la gerginleşen ilişki, Tahran’ın PKK’ya tutumunun değişmesine neden oldu.
Ortadoğu siyasetinde bir dinamizm yarattığımızı iddia ederken hesaba katmadığımız risk ve kayıplarla (komşu yönetimlerle aranın bozulması, büyüyen ekonomik kayıplar vb.) karşı karşıya olabiliriz. Farklı bir yaklaşım için şu soru belki bir ipucu oluşturabilir: Suriye, İran ve Irak’la ilişkilerimizde Kürt sorununun öncelikli bir ‘gerilim değişkeni’ olduğu şu günlerde, ‘kendi Kürtlerimizle barış’ı merkez alan bir okuma, fotoğrafı değiştirebilir mi?