Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

'Kuvvetler ayrımı' tarihimiz

 Başbakan'ın "kuvvetler ayrımı"na ilişkin son açıklaması sonrası gelişen tartışmanın bu değerli kavram ve pratiğin bu memlekette de olması gerektiği gibi anlaşılması yönünde bir fırsat olmasını dileriz. Çünkü yabancısı olduğumuz pek çok "güzel" kavram gibi "kuvvetler ayrımı"nı da daha işin başından itibaren kendimize benzetmiş bir ülkeyiz.

Biliyorsunuz, "kuvvetler ayrımı" ilkesiyle ilk kez 1961 Anayasası ile tanıştık. Geride tam anlamıyla "kuvvetler birliği"ne uygun bir "Tek Parti" dönemini ve onun ardından gelen 10 yılı da çoğulculuğu dışlayan "birkaç parti" sistemi altında geçirdikten sonra.

"Kuvvetler ayrımı"nı getiren 61 Anayasası'nın bu ilkeye ne derece aykırı bir süreç içinde oluştuğunu hatırlatmaya gerek yok herhalde. Bir yandan "kuvvetler ayrımı" ilkesini barındıran bir anayasa kaleme alınırken öte yanda yargıçları, yasası, hukuku tamamen ısmarlama bir "Mahkeme" (Yassıada) söz konusu ayrımı hepten ortadan kaldırmış bir cuntanın emrinde faaliyet halindeydi. Bu çerçevede, "kuvvetler ayrımı"nı tesis ettiğini ilan eden anayasanın "mahkemesi"nde Yassıada'nın yargıçlarından birinin (Salim Başol) 62/70 yılları arasında "üye" olarak görev aldığını da hatırlayalım da görüntü tamam olsun…

Aslına bakacak olursanız, ülkenin 60'dan sonra başına gelen felaketleri de unutmadan söyleyecek olursak, "siyaset" anlayışını kuruluşundan bugüne yanlış anlaşılmış –ya da tersten anlaşılmış- bir "milli irade"/ "milli egemenlik" teorisi üzerine inşa etmiş bir cumhuriyetin öyle "kuvvetler ayrımı" filan gibi "ithal" kavram ve ilkeleri olması gerektiği gibi benimsemesi imkânsızdır. Dünyanın "özgürlüğün" unutulmaması için icat ettiği "kuvvetler ayrımı"nın siyasetten "milli irade"nin anlaşıldığı, dolayısıyla çoğulculuğun makbul görülmediği bir sistemde nasıl bir değeri olabilirdi ki… "Kuvvetler ayrımı"nın bireyin ve toplumun özgürlük alanının genişletilmesine hizmet edecek bir ilke olarak değil de, geleneksel "iradeler"in eline yeni bir "araç" vermek için savunulduğu bir ortamda "kuvvetler"in güçlerini ve alanlarını genişletmek için yarışmalarını yadırgamamak gerekir.

"Kuvvetler ayrımı" açısından ülkedeki "kuvvetler" gözden geçirildiğinde çizilmiş sınırlarıyla yetinen "kuvvet" görmek imkânsızdır. Tabii ki ilk üç klasik kuvvetten söz ediyorum. Yoksa kendisini her kuvvetten kuvvetli gören ve sıklıkla "birinci kuvvet" olarak ortaya çıkan TSK'yı ve sınırını –birkaç istisna dışında- yeni sistemin kuruluşundan itibaren çizememiş "4. Kuvvet"ten söz etmiyorum bile. "Yargı"nın "yasama" ve "yürütme"ye neler çektirdiğini hakkında fazlasıyla yazılmış-konuşulmuş konular olduğu için hatırlatmaya gerek yok. Ancak sırasında "yürütme" ve "yargı"nın el ele vererek "yasama"ya yönelik tacizlerde bulunduğu da bir gerçek. Mesela "tutuklu milletvekilleri" sorununda ya da arada bir "yasama"ya hakim "yürütme"nin "dokunulmazlık" konusunu gündeme getirmesinde olduğu gibi.

Biliyorsunuz, 550 milletvekilinden oluşan TBMM bugün 9 eksikle toplanıyor ve karar alıyor. Tutuklu milletvekillerinin 24. Yasama Dönemi'ni cezaevinde geçirmeleri tabii ki ülkede "kuvvetler ayrımı" ilkesinin ihlalidir. Bu ihlale ilişkin "yürütme"nin savunması malum: "Kuvvetler ayrımı doğrultusunda bağımsız yargıyı ilgilendiren bir karar ve uygulama olduğu için bizi ilgilendirmemektedir." Demek ki "yargı", sırasında iktidar partisinin kapısına kilit vurmak gibi sınırını hepten aşmış çılgınlıklara kalkışabildiği gibi, sırasında da kimi milletvekillerinin yasama faaliyetlerini -"yürütme"nin (iktidar partisinin) hiç de şikayetçi olmadığı biçimde- cezaevinde sürdürmesine de "tartışmasız" biçimde karar verebilmektedir. Bu konuyla ilgili bir "özel yetkili" mahkeme kararını hatırlatırsam bu ülkedeki sistemin "kuvvetler ayrılığı" ilkesini ne derece "araçsal" değerlendirdiği belki daha iyi anlaşılır:

" (Özel Yetki'nin Balbay ve Haberal'ın tahliye taleplerini reddederken) Emsal Yargıtay kararları dikkate alındığında, yasama dokunulmazlığının sınırı çizilmiş, sanıkların milletvekili seçilmiş olmasının seçimden önce açılmış Anayasa'nın 14. Maddesinde öngörülen davalar açısından tek başına yargılamanın durdurulmasına neden olmadığı, tam aksine yargılamanın devam etmesinin gerektiği görülmüştür. Anayasa'nın 14. maddesi kapsamında bir suç işlediği ileri sürülen milletvekili Anayasa'nın 83/2. Maddesinde belirtilen tanımın mefhumu muhalifinden de anlaşılacağı üzere, Meclisin kararı olmadan tutulabilir, sorguya çekilebilir, tutuklanabilir ve yargılanabilir."

Görüyorsunuz, mahkeme söz konusu maddedeki "tanımın mefhumu muhalifi"ni araya sokup tahliyeleri istenen iki milletvekilinin tutukluluklarının devamına karar veriyor. Oysa kararda da söylendiği gibi "tutuklanabilir ve yargılanabilir" durumda iseler, halk iradesini gözetmek zorunda olan yargı sınırları içinde kalarak sözü edilen bu iki seçenek içinden "yargılanabilir" seçeneğini niçin işaretlemiyor?

Peki –söylediğim gibi- "yürütme" bu durumdan samimi olarak şikayetçi mi? Samimi olarak "kuvvetler ayrımı" ilkesinin zedelendiğini düşünüyor mu?

Demek ki, geçen günkü yazımda da belirtmeye çalıştığım gibi, her şeyden önce "siyaset felsefesi" seçiminin yapılması gerekiyor. Bu seçim layıkıyla yapıldıktan sonra "kuvvetler ayrımı" meselesinin altından kalkabilmek hiç de zor değil..

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’