Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Boğaz'ın martıları Halep ve Marie nenem

 

 

 

 Marie nenem Ermeniceden çok Türkçe konuşurdu. Günlerini Zeki Müren dinleyerek geçirirdi. Halep'teki balkonunda Mezopotamya güneşi altında kaynayan gül reçelinin tadına bakarak..

Radikal’de dün Sona Tatoyan’ın hikâyesini okudunuz. Yine de kısaca hatırlatayım: Sona, Amerikalı bir Ermeni. Oyuncu, film yapımcısı. Michelin Ahramyan’ın ‘Cennetten Üç Elma Düştü’ kitabını filmleştiriyor. 1915’te yaşanan katliamı ‘insanın neye kadir olduğunu gösteren’ bir pencereden anlatmayı istiyor. Filmin senaristi Jose Rivera, yönetmeni Shekhar Kapur. Sona, bana hikâyesini üç katmanlı bir şekilde anlattı. Önce Türklere öfkeleniyordu. Sonra Anadolu’ya ait hissediyordu. Ardından da Ermeni diyasporasıyla duygu dünyalarının uyuşmazlığından yakınıyordu. “Zor bir film olacak. Diyaspora beni Türklere taviz veriyorsun diye kınıyor. Şimdi de soykırımdan söz ediyorum diye Türkiye kamuoyundan aynı tepkiyi göreceğim. Ama işte bu yüzden bu filmi yapmayı istiyorum” diyordu. Sona’nın Anadolu’yla, İstanbul’la ilişkisini aşağıdaki mektupta göreceksiniz. Geçen ay Halep’te (Sona’nın anne tarafı 1915’te Halep’e kaçarak kurtulmuşlar) kaybettiği nenesi Marie’ye veda, toprağına ise hasretli bir gülümsemedir bu mektup.

DNA’larıma işlemiş

“2012’nin son gününde, Boğaz kenarından karşı kıyıya, Asya tarafına doğru süzülen martıları seyrediyorum. Anneannemi düşünüyorum: Geçen gün Halep’te hayata gözlerini yuman Marie nenemi. On bir gündür İstanbul’dayım. Yüz yıl önce Anadolu’da Ermenilere yapılanlarla ilgili bir film yapacağım. Tarihçilerle, oyuncularla, beraber çalışabileceğim insanlarla görüşmek için buradayım.

Bu şehrin dolambaçlı sokaklarında yürümek bazen bende coşku yaratıyor. Bazen ise yoğun bir melankoli.

Konuşulanların büyük kısmını anlamıyorum ama bu kültür benim DNA’larıma işlemiş. Yalancı dolma, imambayıldı, cacık ve simit yiyerek büyüdüm. Marie nenemin Halep’teki balkonunda Mezopotamya güneşi altında kaynayan gül reçellerinin tadına bakarak.

Marie nenem Ermeniceden çok Türkçe konuşurdu. Günlerini TV dizileri seyredip Zeki Müren dinleyerek geçirirdi. Ailesi Antepliydi, oranın leziz yemek pişirme geleneği Marie nenemin maharetli ellerine sinmişti. Yedi yıl önce Los Angeles’teki düğünümü, pişirdiği antepfıstıklı köfteler ile takdis etmişti.

Marie nenem Ermeniydi ve çok sevdiği Suriye’nin vatandaşıydı. Daha sonra Amerikan vatandaşı da oldu ama oraya ne sevgi duydu, ne de güven. İngilizce üç kelime konuşurdu, her duyduğumda kahkahalar atardım: “Oh my God”, (Aman Allahım!) diyerek otuz yıldır kendisine bakan ve artık en yakın dostu olan sağır-dilsiz Kürt yardımcısına döner bağırırdı. Kan şekerini ölçen aletin ibresinin yük-seldiğini ya da TV dizisinde saf kızın kendisine tecavüze niyetli adamın söylediklerine kandığını fark edince.

Nenemin Hazreti İsa’ya imanı müthişti ama doğaüstü inançları da vardı. Kem gözlerden korunmak isterdi. Elbisesinin altına mavi bir nazar boncuğu iliştirilmişti. Bazen yirmi yıl önce vefat etmiş kocasıyla konuştuğu olurdu ya da beyin kanserinden dört yıl önce kaybettiği kızıyla. Etrafında ölmüşlerin ruhları dolaşırdı, onlarla birlikte yaşardı. Nenem, bir Anadoluluydu.

Nenemi bir hafta önce kaybettim. Büyük bir aşkla bağlı olduğu ve terk etmeye katiyen razı olmadığı Halep’te.

Öldüğünde ben İstanbul’daydım. O kadar da yakında, ama onu toprağa vermeye gidemedim. Amerika’ya, savaş nedeniyle Ermenistan’a göç etmiş çocukları da gidemedi. Halep’e ulaşacak güvenli bir yol olmadığından.

Şimdi işte, çok tuhaf bir hikâye yaşıyorum. Ecdadımın memleketlerinden, Urfa’dan, Antep’ten, Harput’tan kopartılmaları ve yok edilmeleriyle ilgili bir film yapmaktayım; aynı anda ailem, atalarının yüz yıl önce sığındığı yerden kopartılıyor.

Ama, Marie nenem gidemezdi. Kurtulmak için artık yeni bir şey istemiyordu. Modern Ermenistan kendisine bir şey vaat etmiyordu. Çok renkli, çok katmanlı kimliğine hitap etmiyordu. Orası memleketi değildi, olamazdı da.

İşte şimdi, bir savaş, bir asır sonra başka bir savaş, nenemin ölümünü getirdi. Zayıf, diyabetli haliyle elektrik ve gaz kesintilerine dayanamadı, çocuklarının ve torunlarının Ermenistan’a giderek yanından kaybolmalarına da. Sevgili şehrinin tahrip olmasını kaldıramadı. Şimdi, Süleymaniye’deki ev dağılmış durumda. On beşindeyken gelin olarak geldiği, yedi çocuğunu doğurduğu, ikisini kaybetmenin kederini, ilki ben olduğum bir dizi torunun vaftiz sevincini yaşadığı ev. Altmış yıllık hayatının neredeyse tamamını geçirdiği ev. Balkonunda gül reçeli kaynattığı ev.

Şimdi, sabah sabah ‘sahlep’ diye bağırarak beni ergenlik yıllarımın tatlı uykusundan uyandıran satıcıya ne olduğunu merak ediyorum. Vaftiz törenimin yapıldığı beş yüz yıllık Kırk Şehitler Ermeni Kilisesi’nin yükseldiği eski Halep’te,

Jdeida’nin parke taşlı sokaklarıyla artık kim ilgilenecek? Süleymaniye’deki evin dağılmış misafir odası, bunca yıldır birbirine karışan ve birbirleriyle var olan Arapça, Türkçe ve Ermenice hatıraları nasıl muhafaza edecek?

Şimdi, ben bir yolculuktayım. Ortak hikâyemizi anlayarak anlatmak, bütününü kavrayarak anlatmak için bir yolculukta. Kırılmış parçaları tekrar bir araya getirmek için. Nenemin varlığını kim olduğumuza misal olarak görebilmek için… Bu anason kokusu… Bu meze... Osmanlı İmparatorluğu’nu bir araya getiren bulmacanın parçaları.

Marie nenem çok dindardı. Noel günü güzel Halep’inde gömüldü. Dedemin yanı başına. Öbür tarafında, bizi çok erken terk etmiş olan teyzem. Otuz yıldır ailenin ferdi haline gelmiş nenemin sağır-dilsiz Kürt bakıcısı için de kalbim ağrıyor.

Köyündeydi, savaştan dolayı Halep’e gelemiyordu. Nenemin öldüğünü öğrendiğinde...

Sevdiğim bir Türk arkadaşım bana Beyoğlu’nda bir Ermeni kilisesini tarif etti. Ve Noel günü İstanbul’da nenem için mum yaktım. Sonra, Cihangir’in parke taşlı sokaklarında yürüdüm ve sahlep içeceğim bir yer buldum. Halep’teki gençlik yıllarımdan tadı damağımda kalmış sıcaklığı ve lezzeti yudumlarken oranın sahibi bana iyi Noeller diledi ve küçük bir kese hediye etti. İçinden mavi bir nazar boncuğu çıktı. Sanki, Anadolulu nenem beni korumak istiyormuş gibi geldi.”

 
Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’