Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Anadil Sızısı

 Birkaç yıl önce, bir taziyeye gitmek üzere babamın en az 40 yılını geçirdiği havzadaki köylerden geçiyorduk, hangi köyden geçsek babam o köy ile ilgili hatıralarını anlatıyordu. İki köy arasında kaybettiği eşeğini üç gün aradığını, gönlünün kaydığı bir kızın yüzünü görebilmek için saatlerce yürüyüp o köye vardıktan kısa bir zaman sonra eve dönmek için tekrar saatlerce yürüdüğünü, koyun otlattığı tarlaları, babasından gizli içtiği tütünü sakladığı kayaları… Bahsettiği köylerin birkaçını biliyorum, zihnimde en çok yeri olan taziyeye gittiğimiz, alnımda hatırası olan köy…

 

Köylerin birinden geçerken babama "baba Aşağı Dilimli köyünü biliyor musun?" diye sordum. Epey düşündü bulamadı. Aşağı Dilimli hakkında sıfır bilgiye sahipti. Oysa Aşağı Dilimli köyü, onun az önce hatıralarını anlattığı köy idi. Köylerin, yaşam alanlarının isimlerini değiştirmenin nasıl büyük bir zulüm olduğunu o zaman biraz daha iyi anladım. İnsanın toprağı, köyü ile arasındaki uzun ve renkli tarihsel bağ koparılmış, insan kendi toprağının cahili haline gelmiş oluyor. Acı, çok acı...

 

Yukarıdaki satırları sevgili Tuncer Köseoğlu’nun (1.2.13 tarihli Taraf’ta yayımlanan) “Apiça’dan sevgiler” başlıklı yazısını okurken hatırladım. Onun Karadeniz’de doğduğu Apiça köyünün ismi de, “tek dil” politikası gereği “Kocatepe” olmuş, bahtımız değil bahtsızlığımız ortakmış…

 

Lazistan’da yahut Kürdistan’da olsun, her isim bir varoluş tarihini simgeler. Destanları, savaşları, düğünleri, sevdaları ve daha neleri ile şekillenmiş bir tarihi resmeder. İsmin ortaya çıkış biçimi ile o yerin varlığı arasında hayatî bir ilişki vardır. Böylesine köklü bir anlamı olan ismin yerine ruhsuz, anlamsız, şekilsiz ve uyumsuz bir isim vermekle beldenin tarihi ile hayatî ilişkisi koparılıp köksüz bırakılmış oluyor…

 

Zaten köy isimlerinin değiştirilmesinin ilk amacı insanı dilinden koparmaktı. Eğitim ile de desteklenen ve Karadeniz’de (Lazistan’da) büyük oranda başarılı olan bu zulüm politikası, Kürdistan’da istenen sonucu vermedi ama büyük bir travmaya sebep olduğu, bu travmanın süregeldiği aşikâr…

 

Okul ile tanıştığımdan bu yana kendi anadilimde rüya görmüyor olduğumun farkına, askerde gördüğüm iki kelimelik Kürtçe bir rüya ile vardım. Allah’ın bir ayeti ve bana emaneti olan dile karşı emanetin hakkını vermediğimi de o zaman anladım ve bunun telafisi için lazım gelen ne ise onu yapmaya, dilimi okuyup yazacak kadar öğrenmeye karar verdim. (okuma ve konuşmayı büyük ölçüde hallettim sayılır, ama hala yeterli derecede yazamıyorum, seneye inşallah…)

 

…

 

Her dil kendi başına bir hayat biçimidir, diyor Bauman. Cumhuriyet tecrübesi denilen süreç, farklılıkları ile bir mozaiği andıran dillerin, tek dilin egemenliği altında yok olması, hayatların tektipleştirilmesi idi. Egemen dil dışında kalanların hiçbiri “kendi hayat biçimini” olduğu gibi yaşayamadı, yaşayamıyor…

 

Geçenlerde, müdürü olduğu enstitünün ismi (yaşayan diller ve lehçeler enstitüsü), devletin bu coğrafyanın dillerine karşı tavrının resmi olan Kadri Yıldırım hoca, bilimsel bir tespit ile kendi anadilini akademik düzeyde bilmeyen insanların, başka dilleri iyi öğrenemediğini anlatıyor, Kürt akademisyenleri örnek veriyordu. O bunları anlatırken zihnimden İki Dil Bir Bavul filmi geçiyordu, ölen oğlunu Rumca ağıtlarla uğurlayan “öz be öz Türk” Karadenizli anneyi hatırladım, aklını yitirdiğinde birdenbire başka bir dilde (Ermenice) konuşmaya başlayan nineyi… Yangın Var filmindeki çocuğun “abê bizim burada birinci sınıfta öğretmene êlesine bakma dersi var. Bi şey anlamıyoruz êlesine bakıyoruz.” dediği sahne geldi gözlerimin önüne. Daha yolun başında kendi dillerine karşı olumsuz bir yargı ile beslenen, hayata hiç bilmedikleri bir “hayat biçimi” ile başlayan çocuklar, nasıl “kendi” olabilirler ki…

 

…

 

Nasıl’ı mümkün elbette; hakikatinin doğasına zorla müdahale edilmiş bütün yer isimlerinin iadesi ile mümkün… Kamu, eğitim, hatta din hizmetlerinin anadilde sağlanması ile… Nüfus müdürlüklerinde işlemlerin anadilde gerçekleşmesi, hastanede doktorun ilaçların nasıl alınacağını anadilde anlatması, okulda derslerin anadilde verilmesi, camide duaların anadilde edilmesi ile mümkün… Sadece ağıtların değil, düğünlerin de anadilde olması ile mümkün, olması gereken şekilde olması ile yani, kendi hakikati üzere olmasıyla…


 twitter/ruhavi

Kaynak: Gazeteİpekyol - HürBakış

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’