Ankara’da yeşil, kırmızı, sarı bayraklar...
“Milli Mücadele” dönemi kitaplarıyla tanınan eğitimci ve araştırmacı Zeki Sarıhan yazısında, 1922 yılının Ankara’sındaki Newroz kutlamalarına ilişkin gazete haberlerinden söz ediyor... Yazıdan, “Milli Mücadele” yıllarında başkentte Newroz’un törenlerle kutlandığını öğreniyoruz. Bu kutlamalar sırasında, yeşil, kırmızı, sarı bayrakların asıldığından da haberdar oluyoruz.
Hükümetin yarı resmî yayın organı Hâkimiyeti Milliye’nin 21 Mart 1922 tarihli 461. sayısında, birinci sayfada şu küçük haber yer alıyor: “Yarınki Resmi Geçit: Yarın Nevruz münasebetiyle şehrimizde bulunan kıtaat Büyük Millet meclisi önünde bir resmigeçit icra ettikten sonra şehri dolaşacaktır.”
Aynı gazetenin iki gün sonraki (23 Mart 1922 Perşembe) 463. sayısında da Newroz haberi var. Metni aynen aktarıyorum (Yalnızca eskimiş bazı sözcüklerin bugünkü karşılıkları ayraç içinde yazılı):
Başlık: “Resmi geçit bütün göğüsleri kabartacak derecede muntazam olmuştur.”
Haber ise şöyle: “Nevruz ananevi ve halkımızın riayet ettiği bir teferrüc (gam dağıtma, gezinti) ve sürur (sevinç) günüdür. O kadim anane ve âdete teban (uyarak) dün askerlerimiz daha sabahtan şehir içinde harekete başlamışlardı.
Badezzeval (öğleden sonra) saat birde Meclis önündeki meydanlığa Darülmuallimîn (Erkek Öğretmen Okulu) binası yanlarına, Taşhan önüne, Millet Bahçesi’ne kadın erkek birçok halk toplanmaya başlamışlardı.
Saat üçte Meclis’te bütün mebusan ve vekiller toplanmış olduğu gibi hariçte de binlerce halk içtima etmişti. Uzaktan Karaoğlan Çarşısı cihetinden mızıkası işitilmeye başlanınca kahraman askerlerimizi görmek için halktaki heyecan arttı.
Meclis kapısının önünde bir polis müfrezesi iki tarafı ahzı mevki etmişti (tutmuştu).
Meclis azası Meclis bahçesinde ve balkonlarda bulunuyorlardı.
Bando gelerek karşıda durdu ve resmi geçide karşı terennüme devam ediyordu.
Sırasıyla atideki (aşağıdaki) kıtalar gayet muntazam elbise, teçhizat ve kahramanlara yakışan vaz(duruş) ve intizam ile Meclis’in ve halkın alkışları arasında geçti. 1. Esbsüvar (atlı) zabitan ve bir süvari kıtası. 2. Gök sancakla bir piyade kıtası. 3. Al sancakla bir piyade kıtası. 4. Sarı sancakla yine bir piyade kıtası. 5. Al yeşil sancakla yine bir piyade kıtası. 6. Sıhhiye kıtası levazımatı sıhhiye ile. 7. Yeşil sancakla makineli tüfek kıtası. 8. Milli elbise ile pek mükemmel ve mücehhez Giresun maiyet gönüllü bölükleri. 9. Merkez Taburu ve diğer piyade kıtası. 10. Mükemmel itfaiye kıyafeti ve levazımıyla itfaiye bölüğü...
Resmi geçitten evvel kıtaatı askeriye kışlalarından hareketle Müdafaai Milliye Vekâleti’nde saat bir buçukta içtima etmişler ve Müdafaai Milliye Vekili Kâzım Paşa huzurunda resmi geçit yapmışlardır.(Törende Mustafa Kemal Paşa’nın bulunmayış nedeni o sırada Akşehir’de olmasındandır.)”
İkdam’daki haberin başlığı, “Türklerin Kurtuluş Günü Ergenekon’un Ankara’da kutlanışı”dır. Yenigün’ün 22 mart tarihli sayısında ise Kütahya Mebusu Besim Atalay’ın “9-22 Mart: Ergenekon Türklerin Kurtuluş Günü” başlıklı bir yazısı vardır, Yakup Kadri’ninİkdam’daki yazısının başlığı da “Nevruz”dur...
Zeki Sarıhan, haberlerden şu sonuçları çıkarıyor:
1. Kurtuluş Savaşı Ankara’sı; geleneksel olarak kutlanan baharın gelişini hem “Nevruz”, hem“Ergenekon Kurtuluş günü” olarak kabul ediyor. 2. Hükümet, askeri geçitlerle kutlayarak bu güne resmî bir mahiyet veriyor. Böylece gelenekle resmiyeti birleştiriyor. 3. Nevruz’un renkleri olan yeşil, kırmızı ve sarı, askeri birliklerin sancaklarında yer alıyor. 4. Nevruz, 21 Mart değil, 22 Mart günü olarak kabul ediliyor.
Kaçınılmaz olarak bir soru akla geliyor: Bugünün ulusalcıları, Kemalistleri, Milli Mücadele günlerinin Ankara’sında yaşasalardı, bu üç bayraklı gösterilere acaba nasıl bir tepkide bulunurlardı?
Şurası bir gerçek ki; “Milli Mücadele” günlerinde Kürtlerin hakkı hukuku tartışma konusu bile değildi. Örneğin, “onlara muhtariyet verileceği”, Anayasa’da yer almıştı.
Daha sonrasında olanları biliyoruz: Kürtler, Aleviler; önce yok sayıldılar, sonra da inkâr/imha uygulamalarıyla yüz yüze geldiler.
Aradan geçen 91 yıldan sonra, “aklın yolu”na yeniden dönme çabaları belirginleşiyor. Kürtlerin Newroz bayramlarını kendi istedikleri gibi kutlayabildikleri bir zemine yaklaşıyoruz.