Unutulmuş savaş
Türkiye, 1 Mayıs’ı kutlamak isteyen sendikacıların “gazlanması”nı konuşurken, uzaklarda, Afganistan’da gündem savaştı.
“Orada yıllardan beri savaş yok mu zaten” demeyin.
Çünkü bu kez Afganları ayağa kaldıran savaş o sizin bilip, kanıksadığınız savaş değil.
Şimdi Afganistan, konuşanın bakış açısına göre, ya ABD’ye ve Batı ordularına ya da Taliban’a karşı devam eden herkesin bildiği savaşı değil, Pakistan’la savaşı konuşuyor.
Aslında bir yıldır iki komşu Müslüman ülke arasında sınırda karşılıklı roketler atılıyor, top mermileri yağıyordu.
Fakat 1 Mayıs gecesi ilk kez askerler göğüs göğüse çarpıştı.
Afgan ordusu ülkenin doğusundaki Goşta ilçesinde Pakistan’ın yeni inşa ettiğini öne sürdüğü bir sınır karakoluna saldırdı.
Afgan yetkililerine göre saatler süren çatışmada 9 Pakistan askeri, Pakistanlı yetkililere göre ise bir Afgan askeri yaşamını yitirdi.
Kesin olan, çatışmada adı geçen karakolun yerle bir olduğu.
Afgan ordusunun amacının da zaten bu olduğu anlaşılıyor.
Güney Asya’nın Kürtleri
Yaklaşık on yıl önce Afganistan’a ilk geldiğimde Celalabad’daki ev sahibim bana Pakistan askerlerinin sık sık Afgan sınırını ihlâl ettiğini söylediğinde çok şaşırmıştım.
Kültürleri ve sorunları birbirine çok benzeyen, birbirlerinin dilini büyük ölçüde anlayan ve ikisi de Sünni Müslüman olan bu iki ülkenin halklarının birbirini zerre kadar sevmediğini ve birbirine düşmanlık beslediğini ilk kez o zaman öğrenmiştim.
Üstelik iki ülke arasındaki sınırı oluşturan dağların diğer yanında yaşayan insanları pek tanımadıkları halde.
İki ülke arasındaki sorun çok karmaşık.
Kürt sorunu kadar ciddi bir ulusal sorundan tutun, kendini diğerinden üstün görmeye, diplomatik düzeyde birbirini yok saymaktan, komşunun her düşmanını desteklemeye kadar her şey var bu ilişkide.
Peştunlar adeta bu bölgenin Kürtleri.
Büyük bir bölgede yaşıyorlar ama 19. yüzyılda İngilizlerle varılan bir anlaşmayla çizilen ve Durand Hattı adı verilen bir sınır onları iki ülkeye dağıtıyor.
Afganistan’da en büyük etnik grup oldukları için ciddi bir siyasi ağırlıkları da var.
Yine de sık sık ayrımcılığa uğruyorlar.
Zaman zaman da, ayrımcılığa uğradıkları iliklerine kadar işlemiş bir duygu olduğundan, dışarıdan bakanların anlayamadığı derecede hassas tepkiler veriyorlar.
Öte yandan, bu ulusun sayıca daha büyük bir kısmı Pakistan’da yaşıyor.
Fakat o kalabalık ülkenin ekonomik bakımdan en dezavantajlı bir bölgesinde azınlık halindeler.
İngiliz mirası: Durand Hattı
1947 yılında Muhammed Ali Cinnah Pakistan’ın kuruluğunu ilân ettiğinde, hemen hemen bütün dünya bu ülkenin Birleşmiş Milletler’e tam üyeliğine onay verirken Afganistan tek “hayır” oyunu vermiş.
Afganistan ile yeni komşusu arasındaki gerginlik silahlı çatışmaya kadar varmış.
Kabil hükümeti, o güne kadar İngiliz denetimindeki Hindistan’la arasında sınır kabul ettiği Durand Hattı’nın Pakistan ile arasında sınır olmadığını ilân etmiş.
Aslında Kabil bu konuda dünyada yalnız.
Bütün dünya Durand Hattı’nı iki ülkenin sınırı olarak görüyor.
Afganistan’da ise son 60-70 yılda ideolojik çizgisi birbirinden çok farklı birçok hükümet iktidara geldi ama hiçbiri Durand Hattı’nı sınır kabul etmedi.
Son silahlı çatışmanın ardından da Afgan kentlerinde büyük kalabalıklar Pakistan aleyhine gösteriler yaptı.
Ülkenin başkanı Hamid Karzai de Cumartesi günü ülkesinin Durand Hattı’nı hiçbir zaman sınır kabul etmeyeceğini bir kez daha vurguladı.
Son çatışmaya neden olan sınır karakolu Pakistan’ın bakış açısından tam sınırda bulunuyordu.
Kabil ise bu binanın kendi topraklarında inşa edildiğini savunuyor.
Ortak düşman
İki ülkenin ortak bir düşmanı da var aslında.
En azından adı aynı bu düşmanın: Taliban.
Afgan Taliban’ı yıllardır Kabil hükümetine karşı savaşıyor.
Kabil bu grubu Pakistan’ın ajanı olmakla suçluyor.
Pakistan Taliban’ı olarak anılan grup ise Afgan topraklarından Pakistan’a saldırıyor.
Karşılıklı desteklenen bu Taliban grupları, yılların karmaşık sorunlarını daha da içinden çıkılmaz hale getiriyor.
Son olarak Afganistan Devlet Başkanı Karzai’nin Afgan Talibanı’nı “kendi ulusuna karşı savaşmayı bırakıp, Pakistan’a karşı savaşa davet etmesi de herhalde gerginliği tırmandırmaktan başka işe yaramayacak.
Önümüzdeki yıl Batı ordularının bölgeden çekilmesinden sonra iki ülke arasındaki çatışmaların düzenli ordular arasında gerçek bir savaşa dönüşmesi tehlikesi de giderek büyüyor.