Kanlı fakat tarihi bir adım
Bugün Pakistan tarihi bir gün yaşayacak.
Ülke 1947 yılında kuruldu. O günden bugüne kadar birkaç seçim yapılmış olsa da, seçilen bir hükümetin tekrar seçimle görevden ayrıldığı görülmedi.
İlk yıllarda, bağımsız bir devlet olmasına rağmen, İngiliz yönetiminde kaldı. Ardından askeri vesayet dönemi başladı. Pakistan ordusunun kurmay heyeti ülke yönetimini devraldı.
İlk demokratik seçim 1970 yılında yapıldı ama seçimin sonu gelmedi. Halkın, bugün Bangladeş olan, fakat o tarihte Doğu Pakistan adıyla anılan bölgedeki Avam Birliği’ni seçmesi üzerine asker yönetime yine el koydu. Koydu ama, bu sadece yüzbinlerce cana malolan ve o bölgenin bağımsız bir devlet olmasıyla sonuçlanan bir iç savaşa yolaçtı.
Daha sonraki ilk demokrasi denemesi de kanlı bitti. 1977’de Zülfikar Ali Butto’nun Pakistan Halk Partisi seçimi açık farkla kazandı. Ama muhalefetin seçim hilesi iddialarını fırsat bilen General Ziya-ül Hak darbe yaptı. Darbede kan dökülmese de, Ziya-ül Hak’ın tek ciddi rakibi olan Butto darağacından kurtulamadı.
Aradan geçen yıllarda birçok seçim ve seçimle gelen hükümet oldu. Hepsi ya yeni bir askeri darbeyle ya da baskılar sonucu görevi bırakmak zorunda kaldı. Pakistan 35 yıl süren yeni bir karanlık askeri vesayet dönemi yaşadı.
Yolsuzluklara rağmen seçim
Son dört yıldır ülkeyi yöneten hükümet de olağanüstü koşullarda kuruldu. Aslında son askeri diktatör Pervez Müşerref’in ardından seçimle iktidara Zülfikar Ali Butto’nın kızı Benazır Butto’nun gelmesi bekleniyordu. Fakat Benazır Butto, seçime katılmak üzere döndüğü ülkesinde bir suikastle öldü. Partisi seçimi onsuz kazandı.
Pakistan Halk Partisi ülkedeki diğer büyük partilerden farklı değil. Adı yolsuzluklarla anılıyor. Son dört yılda da yolsuzlukların ardı arkası kesilmedi. Özellikle enerji sektöründe, Türk şirketlerinin adının da karıştığı hayali santral ihaleleri yaşandı. Bu yolsuzlukların baş sorumlusu Enerji Bakanı Raca Pervez Eşref geçen yıl başbakan koltuğuna oturdu. Ta ki, bu yıl başında seçime kadar geçici olarak Mir Hazar Khan Khoso’nun bu göreve getirilmesine kadar.
Ordu sivil hükümeti hiç içine sindiremedi. Birkaç ay önce, birdenbire ortaya çıkan ve yolsuzlukları bahane eden bir din adamı binlerce yandaşını sokaklara döküp, ordu denetiminde erken seçim talep ettiğinde, Pakistan halkı yolsuzluklardan bunalmış olmasına rağmen tuzağa düşmedi. İktidar ve muhalefet bu isyan denemesine karşı birlik oldu ve bugün yapılacak seçimin önü açıldı.
Şiddet en büyük sorun
Pakistan yıllardan beri siyasi şiddetin pençesinde. Özellikle 2001 yılında Afganistan’da Taliban yönetiminin devrilmesinden sonra bu şiddet daha da arttı.
Şiddetin görünürde çeşitli sorumluları var. Pakistan Talibanı olarak anılan gruplar, Keşmir’de Hint ordusuyla çatışan ve şimdi ülke yönetimine talip olan İslamcı gruplar, ülkenin en büyük kenti Karaçi’de mafya benzeri örgütler hergün yeni cinayetler işliyor, bombalar patlatıyor ve ayaklanmalar gerçekleştiriyor.
Geçtiğimiz haftalar çok kanlıydı. Nisan ayından beri yüzden fazla insan yaşamını siyasi çatışmalarda ve sinsi saldırılarda yitirdi. Daha önceki gün 14 kişi katledildi.
Fakat önceki günkü saldırılar şiddetin yepyeni bir nitelik kazandığını da ortaya koydu. Önce Pakistan Halk Partisi’nin bazı adayları öldürüldü, ardından muhalif partileri üyeleri saldırıya uğradı. Olaylar üzerine Pakitan Talibanı’nın sözcüleri, bundan sonra, kendilerinin gayrı-İslami olarak tanımladığı demokrasiyi kabul eden ve seçimlere katılan her siyasi partiyi hedef alacaklarını duyurdu. Seçim günü de intihar saldırıları gerçekleştireceklerini açıkladılar.
Bunun ne anlama geldiğini açıklamak için bir benzetme yapayım.
Pakistan’da olsalar, AKP’nin ve hatta Saadet Partisi’nin de bu İslamcı akımların şiddetinden kurtulma şansı olmayacaktı. Çünkü onlar demokrasiyi tümden reddediyor ve sadece kendi gruplarının getireceği “İslami bir düzen”in kabul edilebilir bir düzen olacağını savunuyor. Bunu kabul etmeyip engel oluşturanları da, partileri “Müslüman” adını taşısa bile, şiddet kullanarak ortadan kaldırmayı öneriyorlar.
Bu grupları çok yakından izleyen Pakistanlı gazeteci Rahimullah Yusufzai, Afgan Talibanı’nın aksine bu Pakistanlı grupların sadece kendi ülkelerini hedef almadığını vurguluyor. El Kaide’nin ideolojik etkisiyle, İslamı tüm dünyaya zor kullanarak yayma hayalleri kurduklarını anlatıyor.
Şiddetin arkasında kim var?
İslamcı grupların şiddeti uygulyor olması işin bir yönü. Ama yaşanan olayların zamanlaması, Pakistan ordusunun geçmiş sabıkası ve son otuz yılda giderek girift hale gelen ilişkiler gözönüne alındığında, bu grupların arkasında da yine askerlerin olabileceği kuşkusu da yabana atılır gibi değil.
Çünkü birçok uzman, özellikle Sovyetler Birliği’nin Afganistan’ı işgalinden sonra ülkede cirit atmaya başlayan Amerikan gizli servislerinin ve onların uzun yıllar en sadık dostu kalan Pakistan gizli servisi ISI’ın bugünkü İslamcı şiddetin sorumlularının bu kesimlerle içli dışlı olduğuna işaret ediyor.
Soru şu: Bugün bu gruplar gerçekten ordunun ve ona bağlı ISI’ın da denetimi dışına mı çıktı, yoksa onlar bir kez daha Pakistan’da demokrasiyi boğmak için yeni dümenler mi çeviriyor?
Yanıt ne olursa olsun, öncesinde ne kadar can yitirilmiş olursa olsun, bu seçimin, seçimle gelen bir hükümetin ülke tarihinde ilk defa yine seçimle gitmesini sağlayacak olması dolayısıyla Pakistan için bir dönüm noktası olacağı ortada.